COVID-19’a Yönelik Koruyucu Davranışlar Ölçeği

Öz

Bu ölçek, bireylerin COVID-19 pandemisi sırasında gösterdikleri veya göstermeye niyetli oldukları koruyucu davranışları ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe versiyonunun psikometrik özelliklerinin değerlendirilmesi, salgının halk sağlığı üzerindeki etkilerini anlamak ve bireysel tepkileri incelemek için kritik öneme sahiptir. Ölçek, Fatma Altun ve arkadaşları tarafından Türk kültürüne ve diline uygun hale getirilerek geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışma, aynı zamanda COVID-19 Kaynaklı Anksiyete Ölçeği ile birlikte yürütülmüştür.

Ölçek, toplam 14 maddeden oluşmakta olup, bireylerin hijyen uygulamaları, sosyal kısıtlamalara uyum, karantina gerekliliklerine bağlılık ve sağlık yetkililerine bilgi verme gibi davranışsal tepkilerini değerlendirmektedir. Bu araç, pandemi dönemindeki risk algısı ile davranışsal sonuçlar arasındaki ilişkiyi inceleyen araştırmacılar için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

COVID-19, Koruyucu Davranışlar, Salgın, Psikolojik Ölçek, Uyarlama, Halk Sağlığı, Likert Ölçeği.

Yazarlar

H. Yazıcı, F. Altun, C. Tosun, M. Özdemir, Y. Karsantık.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin COVID-19 salgınına karşı aldıkları tedbirleri ve gösterdikleri koruyucu davranışları sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu davranışlar, el hijyeni, sosyal mesafe, seyahat kısıtlamaları, izolasyon kurallarına uyum ve şüpheli semptom durumunda tıbbi yardım arama gibi çok boyutlu tepkileri kapsamaktadır. Ölçek, bireysel risk yönetimini ölçerek, halk sağlığı kampanyalarının ve psikososyal müdahalelerin etkinliğini ölçmede önemli bir veri kaynağı sunar.

Ölçek, katılımcıların algılanan tehdide karşı ne kadar proaktif davrandıklarını saptayarak, psikolojik faktörler (anksiyete, risk algısı) ile davranışsal sonuçlar arasındaki ilişkileri araştırmaya olanak tanır.

Yapı

Ölçek, bireylerin sağlık krizlerine yönelik gösterdiği koruyucu davranış yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genel olarak halk sağlığı yönergelerine uyumu ve kişisel sorumluluk alma düzeyini yansıtır. Ölçek maddeleri, üç ana davranış alanını kapsar: 1) Hijyen ve Kişisel Korunma (maske ve el temizliği), 2) Sosyal Kısıtlama ve İzolasyon (seyahat ve sosyal etkinlik kısıtlamaları), ve 3) Sağlık Otoritelerine Uyum ve Bildirim (semptomları bildirme, tıbbi geçmişi gizlememe). Ölçek, bu davranışsal bileşenlerin bireydeki toplam uyum düzeyini belirlemeyi hedefler.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Yazıcı ve arkadaşları (2021) tarafından yürütülen psikometrik değerlendirme çalışması kapsamında gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin yapı geçerliğini ve madde geçerliğini incelemeyi amaçlamıştır. Sağlanan kaynak özetinde spesifik geçerlik katsayılarına (örneğin, faktör yükleri veya korelasyon değerleri) yer verilmemiştir. Ancak, uyarlama sürecinde orijinal yapıya uygunluğun sağlandığı ve ölçeğin Türk popülasyonunda ilgili yapıyı ölçmek için geçerli olduğu belirtilmiştir. Detaylı geçerlik analizleri için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları da aynı psikometrik değerlendirme kapsamında yapılmıştır. Güvenirlik, ölçeğin iç tutarlılığını, yani maddelerin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Orijinal makalede Cronbach Alfa katsayısı gibi iç tutarlılık ölçütlerinin sunulduğu varsayılsa da, bu özet içeriğinde bu değerler belirtilmemiştir. Ölçeğin tutarlılık açısından kabul edilebilir düzeyde olduğu ve araştırmalarda kullanılabilecek yeterliliğe sahip olduğu kabul edilmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, 14 maddelik ölçeğin kaç temel faktör altında toplandığını ve bu faktörlerin koruyucu davranışlar yapısını ne ölçüde temsil ettiğini belirlemeye yardımcı olmuştur. Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısıyla tutarlı bir faktör yapısına sahip olduğunu doğrulamayı amaçlamıştır. Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin Türk popülasyonunda da ilgili davranış boyutlarını başarıyla ayırt edebildiğini göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 14 maddeden oluşan, kendini raporlama ölçeği.

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği kullanılmıştır. Katılımcılar, her maddeye ne ölçüde katıldıklarını 1 (Kesinlikle Katılmıyorum) ile 5 (Kesinlikle Katılıyorum) arasında derecelendirirler.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama versiyonu).

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçeğin psikometrik değerlendirmesi Türkiye’de yürütülmüştür. Çalışma örneklemi hakkında detaylı bilgi makalede mevcuttur.

Test Metodolojisi: Ölçek, çeviri ve geri çeviri süreçleri ile kültürel adaptasyondan geçirilmiş, ardından istatistiksel analizlerle geçerlik ve güvenirlik göstergeleri sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Pandemi, COVID-19, Halk Sağlığı, Psikometri, Sosyal Mesafe, Kendini Raporlama.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Fatma ALTUN

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynakta Yoktur.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Trabzon Üniversitesi, Fatih Eğitim Fakültesi, Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü, Trabzon.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe Uyarlama çalışması 2021 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar (Fatma Altun) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Orijinal PDF Belgesi: Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: covid-19a-yonelik-koruyucu-davranislar-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yazıcı, H., Altun, F., Tosun, C., Özdemir, M. & Karsantık, Y. (2021). Psychometric Evaluation of the Turkish Version of the Covid-19 Induced Anxiety Scale and Protective Behaviors Towards Covid-19 Scale. Pyscho-Educational Resarch Reviews, 10 (3), 478-489. doi: 10.52963/PERR_Biruni_V10.N3.30. Makaleye şu adresten ulaşılabilir: perr.biruni.edu.tr

COVID-19’a Yönelik Koruyucu Davranışlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Salgın sürecinde ellerimi temiz tutarım.
2. COVID-19 salgını sırasında birçok etkinliği (eğlence amaçlı toplantı, parti vb.) hemen iptal ederim.
3. COVID-19 salgını sırasında gerekli olmayan seyahat planlarımı hemen iptal ederim.
4. Salgın sırasında herhangi bir akrabamı ya da arkadaşımı ziyaret etmem.
5. Ne zaman dışarı çıksam ya da halka açık yerlerde bulunsam ağzımı ve burnumu kapatırım.
6. COVID-19’un yaygın olduğu bölgeden biriyle temas kurarsam kendimi izole etmem gerekir.
7. Ailemden biri COVID-19’un yaygın olduğu bölgeden yeni gelmişse bunu hemen sağlık yetkililerine bildiririm.
8. Salgının yaygın olduğu bölgeden gelen arkadaşımın veya ailemden birinin sağlığı yerindeyse koruyucu önlem almaya gerek kalmaz.
9. Bence, anormal hiçbir semptom yoksa karantina önceden sonlandırılabilir.
10. Eğer şüpheli semptomlarım olursa kendimi hemen karantinaya almam gerekir.
11. Şüpheli semptomlarım hafif olduğu sürece doktor tavsiyesi olmadan ilaç alabilirim.
12. Eğer şüpheli semptomlarım olursa hemen uzman doktorlardan tıbbi yardım almam gerekir.
13. Tıbbi geçmişimi (geçirdiğim hastalıkları, kullandığım ilaçları) gizlemek kendim ve başkaları için iyi olmaz.
14. Evde şüpheli bir enfeksiyon veya kesin bir vaka varsa mümkün olan en kısa sürede sağlık yetkililerine bildirmem gerekir.