Çokkültürlü Yeterlik Algıları Ölçeği

Özet

Çokkültürlü Yeterlik Algıları Ölçeği, Alper Başbay ve Derya Yılmaz Kağnıcı tarafından 2011 yılında geliştirilmiş bir ölçek geliştirme çalışmasının ürünüdür. Bu ölçek, bireylerin farklı kültürlerle etkileşim kurma ve kültürel çeşitliliğe uyum sağlama konusundaki algıladıkları çokkültürlü yeterlik düzeylerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında, profesyonellerin kültürel duyarlılık ve yetkinliklerini değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Ölçek, toplam 41 maddeden oluşmakta olup, Farkındalık, Bilgi ve Beceri olmak üzere üç temel alt boyuta ayrılmaktadır. Çalışma, Türkiye bağlamında kültürel yeterlik kavramının geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülmesine önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çokkültürlü yeterlik, Kültürel Farkındalık, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Eğitim, Kültürel Beceri, Öğretmen Yeterliği.

Yazarlar

Alper BAŞBAY, Derya Yılmaz KAĞNICI

Amaç

Çokkültürlü Yeterlik Algıları Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kültürel olarak farklı ortamlarda etkili bir şekilde işlev görme yeteneklerine dair öznel değerlendirmelerini belirlemektir. Ölçek, bu yeterliği oluşturan temel bileşenleri (farkındalık, bilgi ve beceri) ayrı ayrı ölçerek, bireylerin hangi alanlarda daha güçlü veya eksik olduğunu tespit etmeye olanak tanır.

Bu ölçme aracı, özellikle öğretmen eğitimi ve danışmanlık programlarında, katılımcıların kültürel yeterliklerini geliştirmeye yönelik ihtiyaç analizlerinin yapılması ve bu yönde yürütülen eğitimlerin etkililiğinin değerlendirilmesi için kullanışlı bir araç sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, Türk kültürüne özgü bağlamı dikkate alarak çokkültürlü yeterlik alanındaki literatüre katkıda bulunmaktadır.

Yapı (Ölçek Yapısı)

Ölçek, literatürde kabul gören kültürel yeterlik modellerine uygun olarak yapılandırılmış ve üç temel alt boyuttan oluşmaktadır. Toplam 41 madde bu üç faktör altında gruplanmıştır:

• Farkındalık (16 madde): Bu boyut, bireyin kendi kültürel kökeni, değerleri ve önyargıları hakkında derinlemesine bir anlayışa sahip olmasını ve kültürel çeşitliliğin insan deneyiminin ayrılmaz bir parçası olduğunu kabul etmesini ölçer. Örnek madde: “Değer, inanç veya yaşam biçimindeki çeşitliliğin, insan olmanın ayrılmaz bir parçası olduğuna inanırım.”
• Bilgi (16 madde): Bu boyut, farklı kültürel grupların tarihleri, gelenekleri, dünya görüşleri ve iletişim biçimleri hakkında edinilen nesnel bilgiyi değerlendirir. Örnek madde: “Kültürel kökenim hakkında bilgi sahibiyim.”
• Beceri (9 madde): Bu boyut, bireyin farklı kültürlerden gelen kişilerle etkili bir şekilde iletişim kurma ve uygun kültürel müdahaleleri uygulama yeteneğini (uygulama yeterliği) ölçer. Örnek madde: “Öğrenme ve öğretme sürecini farklı kültürleri içerecek yapıda oluşturmaya özen gösteririm.”

Geçerlik

Orijinal ölçek geliştirme sürecinde, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla çeşitli geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları doğru şekilde ayrıştırdığını göstermek için Faktör Analizi ile incelenmiştir. Uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliği sağlanmış ve maddelerin ilgili yapıyı ne ölçüde temsil ettiği belirlenmiştir.

Geliştirme makalesi, bu psikometrik sürecin detaylarını içermektedir. Ölçeğin üç faktörlü yapısı, alandaki mevcut kuramsal modellerle uyum göstererek güçlü bir yapı geçerliğine sahip olduğunu düşündürmektedir.

Güvenirlik

Çokkültürlü Yeterlik Algıları Ölçeği’nin güvenirliği, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak hesaplanmıştır. İç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa), ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Geliştirme çalışmasında elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek puanlarının güvenilir olduğunu ve bireylerin yeterlik algılarının tutarlı ölçümlerini sağladığını işaret etmektedir.

Yüksek güvenilirlik değerleri, ölçeğin hem genel puanının hem de alt boyut puanlarının akademik ve pratik uygulamalar için istikrarlı veriler sunduğunu göstermektedir. Ölçeğin kararlılığına dair ek kanıtlar (örneğin test-tekrar test güvenirliği) daha sonraki çalışmalarda incelenmiş olabilir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Analizler sonucunda, ölçeğin özgün yapısı olan 41 maddelik ve üç faktörlü çözümün en uygun model olduğu belirlenmiştir. Bu faktörler, Farkındalık, Bilgi ve Beceri alt boyutlarına karşılık gelmektedir.

Her bir maddenin ilgili faktöre yüklenme değerleri, maddelerin alt boyutları güçlü bir şekilde temsil ettiğini ortaya koymuştur. Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik olarak beklenen çokkültürlü yeterlik modelini ampirik olarak doğruladığını göstermektedir.

Araç (Ölçek Bilgileri)

Test Türü: Geliştirme çalışması olup, öz bildirim (self-report) envanteridir.

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmaktadır. Derecelendirme formatı şöyledir: (1=tamamen katılıyorum, 5=hiç katılmıyorum).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Eğitim bilimleri alanında çalışanlar, öğretmen adayları ve üniversite öğrencileri başta olmak üzere genel yetişkin popülasyonu.

Yaş Grubu: Yetişkin (18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki eğitim kurumlarında görev yapan veya öğrenim gören bireylerden oluşan örneklem üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendi yeterlik algılarını derecelendirdiği, kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilen standart bir psikometrik araçtır.

Anahtar Kelimeler

Kültürel Duyarlılık, Likert Ölçeği, Kültürel Yetkinlik Algısı, Psikolojik Ölçme, Öğretmen Eğitimi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Alper BAŞBAY)

Yazışma Adresi: Ege Üniversitesi, Eğitim Fakültesi (Detaylı adres kaynağa dahil edilmemiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2011.

Kullanım İzinleri ve Ücret: Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarlara atıfta bulunularak serbestçe kullanılabilir. Ticari veya geniş ölçekli uygulamalar için sorumlu yazar (Alper Başbay) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal yayınlandığı dergi bağlantısı: egitimvebilim.ted.org.tr. Orijinal makalenin PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: cokkulturlu-yeterlik-algilari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Başbay, A., ve Kağnıcı, D. Y. (2011). Çokkültürlü Yeterlik Algıları Ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması, Eğitim ve Bilim, 36(161), 199-212.

Çokkültürlü Yeterlik Algıları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, herhangi bir değişikliğe uğratılmamıştır.

Ölçek toplam 3 alt boyut ve 41 maddeden oluşmaktadır. Her alt boyutu temsil eden örnek maddeler aşağıdadır:

• Farkındalık (16 m): Değer, inanç veya yaşam biçimindeki çeşitliliğin,insan olmanın ayrılmaz bi rparçası olduğuna inanırım.
• Bilgi (16 m): Kültürel kökenim hakkında bilgi sahibiyim.
• Beceri (9 m): Öğrenme ve öğretme sürecini farklı kültürleri içerecek yapıda oluşturmaya özen gösteririm.