Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlevler Envanteri

Özet

Bu envanter, okul öncesi dönemdeki (48-72 aylık) çocukların yürütücü işlevlerini (Yİ) değerlendirmek amacıyla uyarlanmıştır. Ölçek çeşidi, orijinal bir envanterin Türkçe diline ve kültürel bağlamına adapte edilmesi sürecini ifade eden bir Uyarlama çalışmasıdır. Uyarlama çalışması, Hande Arslan Çiftçi tarafından 2020 yılında Marmara Üniversitesi’nde tamamlanan doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, sadece ölçeğin psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) incelemekle kalmamış, aynı zamanda uygulanan bir okul öncesi yürütücü işlevler eğitim programının etkililiğini de araştırmıştır.

Çalışma, özellikle erken çocukluk döneminde bilişsel gelişimin önemli bir göstergesi olan yürütücü işlevler alanındaki boşluğu doldurmayı ve Türkiye’deki araştırmacılara ve uygulayıcılara güvenilir bir araç sunmayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Yürütücü İşlevler, Çocukluk Dönemi, Okul Öncesi, Envanter, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Bilişsel Gelişim

Yazarlar

Hande Arslan Çiftçi

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 48 ile 72 aylık aralığındaki okul öncesi çocukların yürütücü işlevlerini ebeveyn veya öğretmen raporlaması yoluyla güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, Türkiye’deki erken çocukluk eğitimi alanında psikometrik açıdan sağlam bir değerlendirme aracı sağlamayı hedeflemiştir.

Uyarlamanın tamamlanması, erken yaşta bilişsel yapıların taranması, gelişimsel risklerin belirlenmesi ve hedeflenen eğitim programlarının etkinliğinin bilimsel olarak değerlendirilmesi için zemin hazırlamıştır.

Yapı

Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlevler Envanteri, bilişsel psikolojinin merkezi bir kavramı olan Yürütücü İşlevler (Yİ) yapısını ölçmektedir. Yİ’ler genellikle üç temel bileşenden oluşur: Çalışma Belleği, İnhibitör Kontrol (dürtüleri ve dikkat dağıtıcıları kontrol etme) ve Bilişsel Esneklik (görevler arasında geçiş yapma yeteneği).

Bu envanter, çocukların günlük yaşamdaki davranışları ve görevleri yerine getirme şekilleri üzerinden bu üst düzey bilişsel beceriler bütününü değerlendirir. Ölçek, çocukların hedefe yönelik davranışları düzenleme, planlama ve kontrol etme yeteneklerindeki farklılıkları yakalamak üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, uyarlama çalışması kapsamında 48-72 aylık çocuklar üzerinde gerçekleştirilmiştir. Doktora tezinde (Arslan-Çiftçi, 2020), ölçeğin yapı geçerliği (faktör analizi sonuçları) ve muhtemelen ölçüt bağıntılı geçerlik türlerine ilişkin detaylı bulgular sunulmuştur. Bu çalışmalar, ölçeğin amaçladığı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır.

Geçerlik analizlerinin sonuçları, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve maddelerin beklenen teorik yapıyı temsil etme derecesini ortaya koymaktadır. Detaylı geçerlik katsayıları ve istatistiksel sonuçlar için ana referans kaynağı incelenmelidir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Bu analizler, genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. İç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini yansıtırken, test-tekrar test güvenilirliği, ölçümlerin zaman içindeki kararlılığını göstermektedir.

Güvenirlik katsayılarının kabul edilebilir düzeyde olması, Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlevler Envanteri’nin 4-6 yaş grubu Türk çocuklarında tutarlı sonuçlar ürettiğini işaret eder. Detaylı güvenirlik katsayıları (örneğin, alt boyutlar bazında) yazarın doktora tezinde rapor edilmiştir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin önemli bir parçası olarak, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde doğrulanması amacıyla faktör analizi yapılmıştır. Bu analizler, ölçeğin temel psikolojik yapıyı temsil eden alt boyutlarını (muhtemelen çalışma belleği, inhibisyon ve bilişsel esneklik gibi) belirlemeye veya doğrulamaya odaklanmıştır.

Eğer Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanıldıysa, bu, orijinal ölçeğin teorik yapısının Türk verileriyle ne ölçüde uyumlu olduğunu göstermiştir. Faktör yükleri, özdeğerler ve uyum indeksleri gibi faktör analizi detayları, tezin metodoloji bölümünde açıklanmıştır.

Envanter Bilgileri

Test Type:

Uyarlama

Format:

Derecelendirme Envanteri (Ebeveyn veya Öğretmen Raporu)

Language Available:

Türkçe

Population Group:

Okul Öncesi Çocuklar

Age Group:

48-72 aylık çocuklar (4-6 yaş)

Population Details:

Marmara Üniversitesi’nde doktora tezi kapsamında geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılan Türk çocukları örneklemi.

Test Methodology:

Ölçek, erken çocukluk döneminde yürütücü işlevlerin davranışsal göstergelerini ölçmek üzere hazırlanmış, psikometrik geçerliği incelenmiş bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Hande Arslan Çiftçi, Marmara Üniversitesi, Bilişsel Esneklik, Çalışma Belleği, İnhibisyon, Psikolojik Ölçüm

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses:

[email protected]

Correspondence Address:

Marmara Üniversitesi, İstanbul (Doktora Tezi Bağlamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2020 yılında doktora tezi çalışması kapsamında uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve telif haklarına ilişkin detaylı bilgi ve izinler için sorumlu yazar (Hande Arslan Çiftçi) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

• Arslan-Çiftçi, H. (2020). Çocukluk dönemi yürütücü işlevler envanteri’nin 48-72 aylık çocuklar için geçerlik ve güvenirlik çalışması ve okul öncesi yürütücü işlevler eğitim programı’nın etkililiğinin incelenmesi[Yayınlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi, İstanbul.

Tezin tam metnine YÖK Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: cocukluk-donemi-yurutucu-islevler-envanteri-toad.pdf

[quads id=5]

Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlevler Envanteri Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak verilerde yer almadığından bu girişte sunulamamaktadır. Ölçek maddelerine ve detaylı yönergelerine sorumlu yazarın doktora tezinden veya ilgili iletişim kanalından ulaşılabilir.