Çocuklar ve Ergenler İçin İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği

Özet

Çocuklar ve Ergenler İçin İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği (ÇEİDÖ), özellikle Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısı almış çocuk ve ergenlerin yaşadığı içselleştirilmiş damgalanma düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir ölçme aracıdır. Ölçek, bireylerin kendi tanılarına yönelik olumsuz toplumsal algıları içselleştirmelerini ve bu durumun benlik saygısı, umut ve depresyon gibi psikososyal sonuçlarla ilişkisini araştırmaktadır. 32 maddeden oluşan bu ölçek, içselleştirilmiş damgalanmanın hem bireyin kendi düşünceleri hem de başkalarının düşünceleri üzerinden nasıl algılandığını iki ayrı alt boyutta değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İçselleştirilmiş Damgalanma, Damgalanma, Çocuk ve Ergen Psikolojisi, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, Benlik Saygısı, Depresyon, Psikometrik Geliştirme.

Yazarlar

İrem Derya Çağlayan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, DEHB tanısı almış çocuk ve ergen popülasyonunda, tanıya bağlı olarak ortaya çıkan içselleştirilmiş damgalanma seviyesini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu damgalanmanın, bireyin psikolojik iyi oluşu üzerindeki etkilerini (özellikle benlik saygısı, umut ve depresyon gibi değişkenlerle ilişkisini) bilimsel olarak incelemek için standart bir araç sağlamak hedeflenmiştir.

ÇEİDÖ, klinisyenlere ve araştırmacılara, duygusal ve davranışsal sorunları olan gençlerin toplumsal önyargıları ne ölçüde benimsediğini ve bunun tedavi süreçlerini nasıl etkilediğini anlamada yardımcı olacak yapısal bir çerçeve sunar.

Yapı

Çocuklar ve Ergenler İçin İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği, içselleştirilmiş damgalanma yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin zihinsel veya davranışsal bir tanısı nedeniyle toplum tarafından olumsuz olarak etiketlendiği ve bu olumsuz etiketleri kendi benlik kavramının bir parçası olarak kabul ettiği bilişsel ve duygusal süreçleri ifade eder.

Ölçek, iki temel perspektife dayalı olarak yanıtlanmaktadır: Maddelerin bir kısmı bireyin “kendi düşüncelerine göre” damgalanmayı nasıl algıladığını, diğer kısmı ise “başkalarının düşüncelerine göre” damgalanmayı nasıl algıladığını değerlendirmektedir. Bu ikili yapı, damgalanmanın hem kişisel kabulünü hem de algılanan dış baskıyı ölçmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, İrem Derya Çağlayan’ın yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliğini incelemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır.

AFA sonuçlarına göre, hem kendi düşüncelerine göre yanıtlanan bölüm hem de başkalarının düşüncelerine göre yanıtlanan bölüm için öz değeri 1.00’in üzerinde olan 6 faktör belirlenmiştir. Ancak, her iki alt boyut için ölçek maddelerinin nihayetinde tek bir faktör altında yüksek yüklerle yığıldığı gözlemlenmiştir. Bu durum, ölçeğin içselleştirilmiş damgalanma genel yapısını güçlü bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

ÇEİDÖ’nün güvenirliği, iç tutarlılık ve yarı test güvenilirliği yöntemleriyle detaylı olarak incelenmiştir. İç tutarlılık katsayıları, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

Maddeleri kendi düşüncelerine göre yanıtladıkları kısım için iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) Alfa= .91 olarak bulunmuştur. Bu alt boyutta yarı test güvenirlik katsayısı (Spearman-Brown) .85 ve iki yarı arasındaki korelasyon ise .74 olarak belirlenmiştir. Başkalarının düşüncelerine göre yanıtladıkları kısım için ise iç tutarlılık katsayısı Alfa= .92, yarı test güvenirlik katsayısı (Spearman-Brown) .89 ve iki yarı arasındaki korelasyon .81 olarak hesaplanmıştır. Bu yüksek Alfa değerleri, ölçeğin iç tutarlılığının mükemmel düzeyde olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, toplamda 32 madde ve 6 alt faktörden oluşmaktadır. Yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi, içselleştirilmiş damgalanma yapısının alt boyutlarını ortaya çıkarmıştır. Bu faktörler, duygusal ve davranışsal sorunları olan çocuk ve ergenlerin yaşadığı damgalanmanın farklı yönlerini temsil etmektedir.

Faktör yapısı, içselleştirilmiş damgalanmanın çok boyutlu olduğunu ve 6 temel bileşene ayrıldığını göstermektedir. Bu alt faktörler ve madde sayıları şunlardır: Davranış Sorunları, Sosyal ve Akademik Uyum, Tanıyı Saklama, Dışlanmışlık, Sorunun Kronikliği ve Duygusal Zorluklar. Bu alt boyutlar, damgalanmanın sadece kişisel inançlar değil, aynı zamanda sosyal etkileşimler ve duygusal sonuçlar üzerindeki etkilerini de kapsamaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Yazılı Anket / Kendini Değerlendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Yaş Grubu: Duygusal ve davranışsal sorunları veya tanısı (özellikle DEHB) olan çocuklar ve ergenler.

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu tanısı almış çocuk ve ergenler üzerinde yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Yanıtlar aşağıdaki aralıkta verilmektedir:

1 = Ben bu düşüncenin doğru olduğuna hiç inanmıyorum

5 = Ben bu düşüncenin doğru olduğuna kesinlikle inanıyorum

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Likert Ölçeği, İç Tutarlılık, Spearman-Brown, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, Hacettepe Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara (2019 Yüksek Lisans Tezi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, İrem Derya Çağlayan tarafından 2019 yılında Hacettepe Üniversitesi’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri için doğrudan sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ücret bilgisi tezin kendisinde belirtilmemiştir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: cocuklar-ve-ergenler-icin-icsellestirilmis-damgalanma-olcegi-toad.pdf

Tez kaydının resmi linki: tez.yok.gov.tr

Kaynaklar

Çağlayan, İ.D. (2019). Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı almış çocuk ve ergenlerde içselleştirilmiş damgalanmanın benlik saygısı, umut ve depresyon ile ilişkisi (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Çocuklar ve Ergenler İçin İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Ölçek 32 madde altı faktörden oluşmaktadır.
• Davranış Sorunları (25m): Duygusal ve davranışsal sorunları olan çocuk ve ergenler çok kavga ederler.
• Sosyal ve Akademik Uyum (8m): Duygusal ve davranışsal sorunları olan çocuk ve ergenler3 güvenilmez.
• Tanıyı Saklama (3m): Duygusal ve davranışsal sorunları olan insanlar bu sorunları bir sır olarak tutmak için çabalarlar.
• Dışlanmışlık (1m): Duygusal ve davranışsal sorunları olan çocuk ve ergenler kendilerine zarar verir.
• Sorunun Kronikliği (5m):Duygusal ve davranışsal sorunları olan insanlar tanıları yüzünden kötü hissederler.
• Duygusal Zorluklar (19m): Duygusal ve davranışsal sorunları olan çocuk ve ergenler yalnızdır.