Çocuklar için Spielberger Durumluk- Sürekli Kaygı Envanteri

Özet

Çocuklar için Spielberger Durumluk- Sürekli Kaygı Envanteri (ÇDSKE), dünyaca kabul görmüş bir psikolojik ölçüm aracı olan Spielberger Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri‘nin (STAI) çocuk ve ergen popülasyonlarına özgü olarak geliştirilmiş versiyonudur. Bu envanter, bireyin hem anlık, geçici kaygı durumlarını (Durumluk Kaygı) hem de genel eğilimini yansıtan daha kalıcı kişilik özelliğini (Sürekli Kaygı) ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Türkiye’deki uyarlama çalışması Şule Özusta tarafından 1993 yılında yapılmış olup, ölçeğin kültürel geçerliğini ve güvenirliğini Türk popülasyonunda test etmeyi amaçlamıştır.

ÇDSKE, 9 ila 12 yaş aralığındaki çocukların kaygı düzeylerini hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek için yaygın olarak kullanılan bir araçtır. Ölçek, özellikle klinik araştırmalarda, okul ortamlarında ve psikolojik danışmanlık süreçlerinde kaygıya bağlı sorunların erken teşhisi ve müdahale planlarının oluşturulması için temel veri sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaygı, Çocuk Psikolojisi, Durumluk Kaygı, Sürekli Kaygı, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Envanter, Çocuklar.

Yazarlar

Charles D. Spielberger (Orijinal Geliştirici), Şule Özusta (Türkçe Uyarlama).

Amaç

Çocuklar için Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri’nin temel amacı, 9 ila 12 yaş arasındaki çocuklarda kaygı düzeylerinin hem durumsal hem de sürekli boyutlarda nicel olarak değerlendirilmesidir. Bu ölçüm, çocukların günlük yaşamlarında veya belirli stresli olaylar karşısında deneyimledikleri duygusal tepkilerin şiddetini ve sıklığını belirlemeye yardımcı olur.

Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında iki temel ihtiyacı karşılar: Birincisi, akut stresörlere verilen anlık duygusal tepkileri saptamak (Durumluk Kaygı); ikincisi, kaygılı olma eğilimi gösteren ve kronik olarak yüksek stres altında bulunan bireyleri tanımlamaktır (Sürekli Kaygı). Bu ayrım, terapötik müdahalelerin hedefinin doğru belirlenmesi açısından hayati önem taşır.

Yapı

ÇDSKE, temelde iki farklı ancak ilişkili psikolojik yapıyı ölçer: Durumluk Kaygı (State Anxiety) ve Sürekli Kaygı (Trait Anxiety). Ölçek, genellikle bu iki yapıyı ölçen 20’şer maddeden oluşan ayrı alt ölçeklerden meydana gelir.

Durumluk Kaygı alt ölçeği, belirli bir anda, belirli bir durumda hissedilen geçici yoğunluktaki kaygı, gerginlik ve otonom sinir sistemi uyarılması gibi hoş olmayan duygusal durumları ifade eder. Sürekli Kaygı alt ölçeği ise, kişinin yaşam durumlarına bakılmaksızın, tehdit edici durumları algılama ve bunlara kaygıyla tepki verme eğilimini yansıtan, nispeten kararlı ve kalıcı bir kişilik özelliğidir. Bu iki boyutun ölçülmesi, kaygının doğasına dair kapsamlı ve ayırt edici bir profil sunar.

Geçerlik

Özusta (1993) tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türk kültürü ve popülasyonu üzerindeki geçerlik çalışmaları incelenmiştir. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı ölçüp ölçmediğini gösteren temel bir psikometrik özelliktir.

Uyarlama çalışması, genellikle yapı geçerliğini test etmek için faktör analizi yöntemlerini kullanmıştır. Bu analizler sonucunda, orijinal STAIC’in iki faktörlü yapısının (Durumluk ve Sürekli Kaygı) Türk çocuk örnekleminde de korunduğu ve maddelerin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiği gösterilmiştir. Ayrıca, ölçeğin diğer geçerlik ölçütleri (örneğin, bilinen gruplar ayrımı ve ölçüt bağımlı geçerlik) açısından da tatmin edici sonuçlar elde edildiği rapor edilmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçümün zamana ve koşullara göre tutarlılığını ifade eder. Çocuklar için Durumluk-Sürekli Kaygı Envanteri’nin güvenirliği, Özusta (1993) çalışmasında iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenirliği yöntemleriyle değerlendirilmiştir.

Sürekli Kaygı alt ölçeği, sabit bir özelliği ölçtüğü için genellikle yüksek (0.75 ve üzeri) iç tutarlılık katsayılarına sahiptir ve test-tekrar test korelasyonları güçlüdür. Durumluk Kaygı alt ölçeği ise, doğası gereği daha değişken olduğu için test-tekrar test güvenirliği düşüktür, ancak tek bir uygulama anında maddeler arası iç tutarlılığının yeterli olması beklenir. Türk örnekleminden elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçeğin tutarlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Çocuklar İçin Spielberger Durumluk- Sürekli Kaygı Envanteri’nin faktör yapısı, kuramsal olarak iki bağımsız faktörden oluşur. Bu faktörler, Durumluk Kaygı ve Sürekli Kaygı olarak adlandırılır. Orijinal ölçek bu iki faktörlü yapıyı desteklemektedir.

Türkçe uyarlama sürecinde, Ş. Özusta tarafından gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin Türkçe formunun da bu orijinal iki faktörlü yapıyı koruduğunu doğrulamıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin Türkçe konuşan çocuk popülasyonunda da kaygının bu iki temel boyutunu ayrıştırarak ölçebilme yeteneğine sahip olduğunu göstermektedir. Maddelerin faktör yükleri, ölçeğin yapısının kültürel bağlamda sağlam olduğunu kanıtlar niteliktedir.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) / Kendini Değerlendirme Ölçeği

Format: Likert Tipi Derecelendirme. Çocukların anlaması kolay, genellikle 3 seçenekli yanıt formatı kullanılır (Örn: Hemen hemen hiç, Bazen, Çoğu zaman).

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal) ve çok sayıda uluslararası çevirisi mevcuttur.

Population Group: Çocuklar ve Ergenler.

Age Group: Genellikle 9-12 yaş (İlkokul son sınıf ve ortaokul başlangıcı öğrencileri).

Population Details: Türkiye’deki genel popülasyon ve klinik örneklemler üzerinde uyarlanmıştır.

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulaması şeklinde, kalem-kağıt testi veya dijital formatta uygulanabilir. Uygulama süresi, 40 maddelik toplam ölçek için yaklaşık 15-20 dakikadır.

Anahtar Kelimeler

STAIC, Psikolojik Ölçüm, Durumluk-Sürekli Ayrımı, Spielberger, Çocuk Sağlığı, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Orijinal yazar için kamuya açık ORCID bilgisi mevcut değildir).

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor (Uyarlama çalışması 1993 tarihlidir ve güncel iletişim bilgileri tezin yayımlandığı kurumdan talep edilebilir).

Correspondence Address: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Çocuklar için Spielberger Durumluk- Sürekli Kaygı Envanteri’nin orijinal versiyonu (STAIC) telif haklarıyla korunan ticari bir ölçektir. Bu nedenle, klinik veya geniş çaplı araştırma kullanımları için ölçeğin yasal dağıtımcısı olan kurumlardan lisans ve izin alınması ve ücret ödenmesi gerekmektedir.

Türkiye’deki uyarlama çalışması 1993 yılında tamamlanmıştır. Çalışmanın referans bilgisi aşağıdaki gibidir:

Özusta, Ş. (1993). Çocuklar için durumluk-sürekli kaygı envanterinin uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Kaynaklar

• Özusta, Ş. (1993). Çocuklar için durumluk-sürekli kaygı envanterinin uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Spielberger, C. D., Gorsuch, R. L., & Lushene, R. E. (1970). Manual for the State-Trait Anxiety Inventory. Consulting Psychologists Press, Palo Alto, CA. (Orijinal Ölçek Kaynağı)

Çocuklar İçin Spielberger Durumluk- Sürekli Kaygı Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakları nedeniyle kamuya açık kaynaklarda sağlanmamaktadır ve bu akademik girişte sunulmamıştır. Maddeler, Özusta (1993) tarafından yapılan uyarlama çalışmasının eklerinde veya ölçeğin lisanslı kullanım kılavuzunda yer almaktadır.