Çocuk Algı Ölçeği

Özet

Çocuk Algı Ölçeği (Child Perception Questionnaire, CPQ11–14), 11 ila 14 yaş arası çocukların ağız sağlığı ile ilişkili yaşam kalitesini (ASİYK) değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş standart bir ölçektir. Bu giriş, ölçeğin Türkiye’deki çocuk popülasyonuna yönelik 2017 yılında gerçekleştirilen uyarlama çalışmasını detaylandırmaktadır. N. Bekiroğlu ve arkadaşları tarafından yürütülen bu çalışma, ölçeğin Türkçe formunun psikometrik özelliklerini, özellikle de Rasch Analizi yöntemini kullanarak incelemiştir. Amaç, Türkçe konuşan çocuklarda ağız sağlığının günlük yaşam üzerindeki etkisini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek bir araç sunmaktır.

Ölçek, uluslararası alanda kabul görmüş olan CPQ’nun adaptasyonudur ve Pediatrik Diş Hekimliği alanında klinik araştırmalar ve epidemiyolojik çalışmalar için hayati önem taşımaktadır. Çalışma, adaptasyon sürecinin titizlikle yürütüldüğünü ve Rasch modelinin, ölçeğin maddelerinin Türk kültürü ve diline uygunluğunu başarıyla doğruladığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Algı Ölçeği, CPQ11–14, Ağız Sağlığı ile İlişkili Yaşam Kalitesi (ASİYK), Rasch Analizi, Uyarlama, Pediatrik Diş Hekimliği, Psikometri.

Yazarlar

N. Bekiroglu, M. Bakkal, G. Ozbay, P. G. Karadeniz, B. Kargul.

Amaç

Çocuk Algı Ölçeği’nin temel amacı, 11-14 yaş aralığındaki çocukların subjektif olarak algıladıkları ağız sağlığı durumlarının, onların yaşam kaliteleri üzerindeki etkisini kantitatif olarak ölçmektir. Bu ölçek, sadece klinik belirtileri değil, aynı zamanda ağız sağlığı sorunlarının sosyal, psikolojik ve fonksiyonel sonuçlarını da değerlendirmeye odaklanır.

Türkçe adaptasyon çalışmasının özel amacı, orijinal CPQ11–14 ölçeğinin dilsel ve kültürel eşdeğerliğini sağlamak ve Türk popülasyonunda uygulanabilirliğini kanıtlamaktır. Bu adaptasyon, Türkiye’de yapılan araştırmalarda standart ve geçerli bir ASİYK ölçüm aracının kullanılmasını mümkün kılmıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojide ve sağlık bilimlerinde önemli bir yapı olan Ağız Sağlığı ile İlişkili Yaşam Kalitesi (ASİYK) yapısını ölçmektedir. ASİYK, bireyin ağız, diş ve çene yapısıyla ilgili durumunun, fiziksel, sosyal ve duygusal refahını ne ölçüde etkilediğini ifade eder.

CPQ11–14 genellikle dört ana etki alanını kapsar: Oral Semptomlar (ağrı ve rahatsızlık), Fonksiyonel Kısıtlamalar (yeme, konuşma zorlukları), Duygusal İyilik Hali (utanma, endişe) ve Sosyal İyilik Hali (arkadaşlarla etkileşim, okul performansı). Ölçek, bu dört alan üzerinden çocukların genel yaşam kalitesinin ağız sağlığından nasıl etkilendiğini bütüncül bir bakış açısıyla ortaya koyar.

Geçerlik

Çocuk Algı Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışması, Bekiroğlu ve arkadaşları (2017) tarafından Rasch Analizi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Rasch Analizi, klasik test teorisinin ötesine geçerek, ölçek maddelerinin zorluk seviyelerini ve katılımcıların yetenek seviyelerini aynı ölçek üzerinde haritalayarak güçlü bir yapısal geçerlik kanıtı sunar.

Çalışmada, Rasch modeline uygunluk (misfit) istatistikleri incelenmiş ve ölçeğin maddelerinin tek bir temel yapıyı (ASİYK) ölçtüğü doğrulanmıştır. Bu yaklaşım, sadece maddelerin geçerliğini değil, aynı zamanda derecelendirme kategorilerinin işlevselliğini de inceleyerek, ölçeğin Türk popülasyonunda yapı geçerliği açısından sağlam olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında ölçeğin güvenirliği de detaylı olarak incelenmiştir. Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve tekrarlanabilir ölçümler yapma yeteneğini ifade eder. Rasch analizinde güvenirlik, genellikle Kişi Ayrımı İndeksi (Person Separation Index) ile değerlendirilir.

Yüksek Kişi Ayrımı İndeksi, ölçeğin farklı yetenek seviyelerine sahip bireyleri ayırt etme gücünün yüksek olduğunu gösterir. Bekiroğlu ve arkadaşlarının çalışması, CPQ11–14’ün Türkçe formunun, çocukların ağız sağlığı ile ilgili yaşam kalitesi algılarını tutarlı bir şekilde ölçmek için yeterli iç tutarlılığa sahip olduğunu teyit etmiştir.

Faktör Analizi

Çocuk Algı Ölçeği’nin (CPQ11–14) Türkçe adaptasyonunda yapısal doğrulama için temel olarak Rasch Analizi kullanılmıştır. Rasch modeli, maddelerin tek bir latent yapı (ASİYK) etrafında toplanıp toplanmadığını inceler; bu, geleneksel Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerinden farklı bir boyutluluk inceleme biçimidir.

Rasch Analizi, ölçeğin maddelerinin ideal bir ölçüm aracı olarak işlev görüp görmediğini belirlerken, geleneksel faktör yapılarının (Oral Semptomlar, Fonksiyonel Kısıtlamalar vb.) bu popülasyonda tek bir genel ASİYK skoruna indirgenip indirgenemeyeceğini de test eder. Çalışma, ölçeğin genel olarak iyi bir uyum sergilediğini ve ASİYK’nın tutarlı bir şekilde ölçüldüğünü ortaya koymuştur.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Çocukların kendi bildirimine dayalı anket formu (Self-report questionnaire).

Kullanılabilir Diller: Türkçe (Uyarlama); Orijinal İngilizce ve diğer birçok dilde mevcuttur.

Popülasyon Grubu: Çocuklar.

Yaş Grubu: 11–14 yaş.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki 11-14 yaş aralığındaki okul çağındaki çocuklar.

Test Metodolojisi: Psikometrik değerlendirme, Rasch Analizi kullanılarak yapılmıştır. Ölçek maddeleri genellikle 5 noktalı Likert tipi bir derecelendirme kullanır (Örn: Hiçbir zaman, Nadiren, Bazen, Sık sık, Çok sık). Orijinal PDF’e buradan ulaşılabilir: child-perception-questionnaire-cpq11-14-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Diş Sağlığı, Yaşam Kalitesi, Pediatrik Psikoloji, Rasch, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Meltem Bakkal

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Yazışma Adresi: Meltem Bakkal, [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2017 (Yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları hakkında kesin bir bilgi kaynakta mevcut değildir. Kullanım için sorumlu yazar Meltem Bakkal ile iletişime geçilmesi önerilir.

Referans DOI: 10.1016/j.pdj.2016.09.003

Kaynaklar

1. Bekiroglu, N., Bakkal, M., Ozbay, G., Karadeniz, P. G., & Kargul, B. (2017). Validity and reliability of Child Perception Questionnaire (CPQ11–14) by Rasch Analysis in Turkish children. Pediatric Dental Journal, 27(1), 14-20. DOI: 10.1016/j.pdj.2016.09.003.

Çocuk Algı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için yayımlanan makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.