Çevrimiçi Öğrenci Bağlılık Ölçeği

Özet

Çevrimiçi Öğrenci Bağlılık Ölçeği (ÇÖBÖ), öğrencilerin çevrimiçi öğrenme ortamlarında sergiledikleri bilişsel, duyuşsal, davranışsal ve performans odaklı bağlılık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması, 2022 yılında Polat, Hopcan ve Kamalı Arslantaş tarafından gerçekleştirilmiştir. Uyarlama, ölçeğin Türk kültürüne ve eğitim sistemine uygunluğunu, psikometrik özellikler açısından geçerlik ve güvenirlik kriterlerini karşılayıp karşılamadığını belirlemeyi amaçlamıştır. Bu çalışma, uzaktan eğitim süreçlerinde öğrenci katılımını ve başarısını değerlendirmek için kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Çevrimiçi Öğrenci Bağlılığı, Çevrimiçi Öğrenme, Uzaktan Eğitim, Ölçek Uyarlama, Öğrenci Katılımı, Psikometri, Yükseköğretim.

Yazarlar

Elif Polat, Sinem Hopcan, Tuba Kamalı Arslantaş.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, çevrimiçi öğrenme süreçlerine katılan öğrencilerin bağlılık düzeylerini sistematik ve çok boyutlu bir şekilde ölçmektir. Bağlılık, akademik başarı ve öğrenme çıktılarının önemli bir belirleyicisi olduğundan, bu ölçek eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılarına çevrimiçi derslerin etkinliğini değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Uyarlama çalışmasının spesifik amacı, orijinal ölçeğin psikometrik yapısını koruyarak, Türkçe konuşan öğrenci popülasyonu için güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı sağlamaktır. Bu, özellikle COVID-19 pandemisi sonrası yaygınlaşan uzaktan eğitim modellerinde öğrenci etkileşimini ve motivasyonunu izlemek için hayati önem taşımaktadır.

Yapı

Çevrimiçi Öğrenci Bağlılık Ölçeği, öğrenci bağlılığını dört temel boyutta incelemektedir: Beceriler (Davranışsal/Bilişsel), Duygu (Duyuşsal/Motivasyonel), Katılım (Sosyal Etkileşim) ve Performans (Akademik Başarı Algısı). Bu çok boyutlu yapı, bağlılığın sadece pasif katılım olmadığını, aynı zamanda bilişsel çaba, duygusal yatırım ve sosyal etkileşimi de içerdiğini vurgular.

• Beceriler (Behavioral/Cognitive): Öğrencinin derse hazırlık, not alma, düzenli çalışma ve kaynakları kullanma gibi aktif öğrenme stratejilerini ne ölçüde kullandığını ölçer (Maddeler 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8).
• Duygu (Affective/Motivational): Öğrencinin derse karşı gösterdiği ilgi, çaba, konuyu günlük hayatla ilişkilendirme isteği ve öğrenmeye yönelik içsel motivasyonunu değerlendirir (Maddeler 2, 9, 10, 11, 12).
• Katılım (Participation/Interaction): Öğrencinin çevrimiçi tartışma forumlarına, sohbetlere ve e-posta yazışmalarına aktif olarak katılma ve sınıf arkadaşlarına yardım etme davranışlarını inceler (Maddeler 13, 14, 15, 18, 19).
• Performans (Outcome): Öğrencinin dersi başarıyla geçeceğine dair algısını ve sınavlardaki başarısını içeren sonuç odaklı beklentileri ölçer (Maddeler 16, 17).

Geçerlik

Polat ve arkadaşları (2022) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen dört faktörlü yapıyı destekleyip desteklemediğini test etmek için kullanılır.

Uyarlama sürecinde ayrıca dilsel ve kültürel geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Bu süreç, maddelerin Türkçe’ye doğru bir şekilde çevrildiğinden ve Türk öğrencilerin öğrenme deneyimlerini kültürel olarak uygun bir biçimde yansıttığından emin olmayı içerir. Çalışmanın sonuçları, ölçeğin çevrimiçi öğrenme bağlamında öğrenci bağlılığını ölçmek için yapısal olarak geçerli olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, genellikle Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı kullanılarak rapor edilir. Bu katsayı, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama çalışması, Çevrimiçi Öğrenci Bağlılık Ölçeği’nin genel olarak ve alt boyutlar bazında yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu ortaya koymuştur. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin farklı uygulamalarda istikrarlı sonuçlar vereceği ve ölçüm hatalarının minimum düzeyde tutulacağı anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi tekniklerini kullanmıştır. ÇÖBÖ’nün dört faktörlü yapısı (Beceriler, Duygu, Katılım ve Performans) test edilmiş ve bu yapının Türk örnekleminde de kabul edilebilir uyum indeksleri ile doğrulandığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu doğasını istatistiksel olarak desteklemiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 5’li Likert Ölçeği türünde derecelendirme. Seçenekler, “beni kesinlikle tanımlamıyor” (1) ile “beni tamamen tanımlıyor” (5) arasında değişmektedir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlaması yapılmıştır).

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Genellikle yükseköğretim veya uzaktan eğitim gören öğrenciler).

Yaş Grubu: Genç yetişkinler (Üniversite çağı ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Polat, Hopcan ve Kamalı Arslantaş (2022) çalışması için örneklem, çevrimiçi eğitim alan öğrencilerden oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli (Self-report) anket formatında, 19 maddeden oluşmaktadır. Bilişsel, duyuşsal, davranışsal ve performans boyutlarında öğrenci bağlılığını ölçer.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci Bağlılığı, Eğitim Teknolojisi, Uzaktan Eğitim, Ölçek Geliştirme, Likert Ölçeği, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Elif Polat)

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa (İletişim e-posta adresi üzerinden çıkarım yapılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Kullanım için izin ve ücret bilgileri, sorumlu yazar Elif Polat ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Akademik araştırmalarda kullanım genellikle kaynak gösterilerek serbest olabilmektedir.

Test Yılı (Uyarlama): 2022.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: cevrimici-ogrenci-baglilik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Polat, E., Hopcan, S. & Kamalı Arslantaş, T. (2022). Çevrimiçi Öğrenci Bağlılık Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 12(1), 41-56. Doi: 10.54535/rep.1017070.

• Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr

Çevrimiçi Öğrenci Bağlılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Beceriler 1. Derse düzenli olarak çalıştım.
• Duygu 2. Ders için çaba gösterdim.
• Beceriler 3. Ders için verilen kaynakları okudum.
• Beceriler 4. Derslerden sonra içeriği anladığımdan emin olmak için ders notlarına baktım.
• Beceriler 5. Derse planlı bir şekilde çalıştım.
• Beceriler 6. Okumalar, sunumlar veya ders videoları hakkında notlar aldım.
• Beceriler 7. Dersi dikkatlice dinledim.
• Beceriler 8. Ders materyallerini dikkatlice okudum.
• Duygu 9. Dersin içeriğini günlük hayatımla ilişkilendirmek için çabaladım.
• Duygu 10. Dersin içeriğini günlük hayatımda uygulamak için çabaladım.
• Duygu 11. Dersi ilginç hale getirmenin yollarını buldum.
• Duygu 12. Dersin içeriğini öğrenmek için istekliydim.
• Katılım 13. Öğretici ya da diğer öğrencilerle çevrimiçi sohbet, tartışma veya e‐posta yazışmaları sırasında eğlendim.
• Katılım 14. Küçük grup tartışma forumlarına aktif olarak katıldım.
• Katılım 15. Sınıf arkadaşlarıma yardım ettim.
• Performans 16. Dersi yüksek notla geçeceğimi düşünüyorum.
• Performans 17. Sınavlarda / quizlerde başarılı oldum.
• Katılım 18. Çevrimiçi sohbetlere katıldım (sohbet, tartışmalar, e‐posta).
• Katılım 19. Tartışma forumuna düzenli olarak ileti gönderdim.