Çevrimiçi Nezaket Ölçeği

Özet

Çevrimiçi Nezaket Ölçeği, Mıhçı ve Kılıç Çakmak (2017) tarafından yürütülen kapsamlı bir öğrenci siber sağlık ölçekleri geliştirme çalışmasının bir parçası olarak geliştirilmiştir. Bu ölçek, bireylerin dijital ortamlarda sergiledikleri olumlu, saygılı ve uygun davranışları, yani çevrimiçi nezaket düzeylerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle öğrencilerin internet kullanımı sırasında etik kurallara ve sosyal normlara ne kadar uyum sağladığını belirlemek için tasarlanmış bir araçtır. Geliştirme çalışması, psikometri standartlarına uygun olarak gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çevrimiçi Nezaket, Siber Sağlık, Dijital Etik, İnternet Kullanımı, Psikolojik Ölçek, Psikometri, Öğrenci Sağlığı.

Yazarlar

Pınar Mıhçı, Eylem Kılıç Çakmak.

Amaç

Çevrimiçi Nezaket Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin internet ve diğer dijital iletişim platformları üzerinden kurdukları etkileşimlerde gösterdikleri nezaket, saygı ve olumlu sosyal davranışların derecesini nicel olarak ölçmektir. Bu ölçek, siber sağlık kavramının bir bileşeni olarak, bireylerin dijital vatandaşlık becerilerini ve çevrimiçi sosyal sorumluluklarını değerlendirmek üzere geliştirilmiştir. Ölçek, özellikle eğitim bağlamında öğrencilerin siber ortamdaki davranışlarını inceleyen araştırmacılar için önemli bir araç sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, kuramsal olarak “Çevrimiçi Nezaket” (Online Civility) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, siber zorbalığın veya olumsuz davranışların yokluğundan ziyade, aktif olarak olumlu, yapıcı ve destekleyici çevrimiçi etkileşimlerde bulunma eğilimini ifade eder. Yapı, genellikle şu boyutları içerecek şekilde kavramsallaştırılmıştır:

• Empati ve Saygı: Çevrimiçi iletişimde başkalarının duygularını ve görüşlerini dikkate alma.
• Olumlu İletişim: Yapıcı dil kullanma ve tartışmalara pozitif katkıda bulunma.
• Etik Dijital Davranış: İnternet kullanımında dürüstlük ve sorumluluk gösterme.

Bu çevrimiçi nezaket davranışı, siber sağlık ve dijital refahın ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesi (Mıhçı & Kılıç Çakmak, 2017) kapsamında detaylı olarak sunulmuştur. Yapılan analizler, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı (çevrimiçi nezaket) başarıyla ölçtüğünü göstermektedir.

• Yapı Geçerliği: Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin faktör yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğu belirlenmiştir. Bu analizler, maddelerin ilgili alt boyutlara yeterli düzeyde yüklendiğini ortaya koymuştur.
• Kapsam Geçerliği: Maddelerin, ölçülmek istenen çevrimiçi nezaket alanını yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Çevrimiçi Nezaket Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini ve iç tutarlılığının yüksek olduğunu göstermektedir.

• İç Tutarlılık: Ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach Alfa (Güvenirlik) katsayısı hesaplanmıştır. Geliştirme çalışmasında elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamıştır.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana karşı kararlılığını incelemek amacıyla belirli bir zaman aralığıyla aynı denek grubuna tekrar uygulanması sonucu elde edilen korelasyon katsayıları, ölçeğin kararlı yapısını desteklemiştir.

Faktör Analizi

Geliştirme sürecinde, Çevrimiçi Nezaket Ölçeği’nin yapısal geçerliğini sağlamak amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır.

AFA, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu belirlemek için kullanılmış ve teorik beklentilere uygun bir faktör yapısı ortaya çıkarmıştır (Boyut sayısı ve spesifik alt faktörler orijinal makalede detaylandırılmıştır). DFA ise elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklem üzerinde doğrulanmasını sağlamış, uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstermiştir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve çevrimiçi nezaketin farklı yönlerini ölçebildiğini kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: Ölçek, genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme formatında sunulmuştur. Bu format, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını veya davranışları ne sıklıkta sergilediklerini belirtmelerine olanak tanır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Genel olarak ortaokul, lise ve üniversite öğrencileri).

Yaş Grubu: Genellikle ergenlik dönemi ve genç yetişkinlik (12-25 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Ölçek, siber ortamda aktif olarak zaman geçiren ve dijital iletişim araçlarını kullanan öğrenci popülasyonu üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılar, çevrimiçi etkileşimlerine yönelik ifadeleri okuyarak kendilerine en uygun gelen yanıtı işaretlerler.

Anahtar Kelimeler

Çevrimiçi Nezaket, Siber Zorbalık Karşıtlığı, Geçerlik, Faktör Analizi, Dijital Vatandaşlık, Siber Sağlık, Pınar Mıhçı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Pınar Mıhçı (Sorumlu Yazar). İletişim için kullanılan e-posta adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017 (Ölçeğin yayımlandığı bilimsel makalenin yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımına ilişkin spesifik ücret bilgisi sağlanmamıştır. Kullanım için sorumlu yazar (Pınar Mıhçı) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Kaynaklar

Mıhçı, P. ve Kılıç Çakmak, E. (2017). Öğrenci siber sağlık ölçekleri geliştirme çalışması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(2), 457-491.

Ölçeğin orijinal makalesi ve maddeleri hakkında detaylı bilgi içeren PDF dosyası buradan indirilebilir: cevrimici-nezaket-olcegi-toad.pdf

Çevrimiçi Nezaket Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçek maddeleri doğrudan metin olarak sağlanmadığından, bu kısım boş bırakılmıştır. Maddelere ulaşmak için yukarıdaki referansta belirtilen makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.