Çevrimiçi Etik Dışı Davranışlar Ölçeği

Özet

Çevrimiçi Etik Dışı Davranışlar Ölçeği (ÇEDDÖ), bireylerin internet ortamında sergileme eğiliminde oldukları etik dışı davranışları ve bu davranışların sıklığını ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya uyarlanmış bir ölçme aracıdır. Bu ölçek çalışması, dijitalleşen dünyada siber etik ve çevrimiçi ahlak konularının önemini vurgulamakta olup, özellikle eğitim ve sosyal psikoloji alanlarında dijital vatandaşlık bilincinin değerlendirilmesine katkı sağlamaktadır. Ölçek, Genç, Kazez ve Fidan (2013) tarafından Akademik Bilişim Konferansı’nda sunulan bir uyarlama çalışması kapsamında tanıtılmıştır.

Ölçeğin temel amacı, çeşitli çevrimiçi ortamlarda (sosyal medya, e-posta, dosya paylaşım ağları vb.) ortaya çıkan telif hakkı ihlali, siber zorbalık, kimlik avı veya yetkisiz erişim gibi eylemleri sistematik olarak belirlemektir.

Anahtar Kelimeler

Çevrimiçi etik, etik dışı davranış, siber zorbalık, dijital vatandaşlık, ölçek geliştirme, psikometri, internet ahlakı.

Yazarlar

Zülfü Genç, H. Kazez, A. Fidan.

Amaç

Çevrimiçi Etik Dışı Davranışlar Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin çevrimiçi ortamlarda sergilediği veya sergileme eğiliminde olduğu etik dışı eylemleri nicel olarak belirlemektir. Bu eylemler, genellikle dijital hakların ihlali, kişisel verilerin kötüye kullanılması veya başkalarına zarar verme potansiyeli taşıyan davranışları kapsamaktadır.

Ölçek, akademik araştırmacılara ve eğitimcilere, internet kullanıcılarının etik farkındalık düzeylerini değerlendirme ve bu tür davranışların yaygınlığını tespit etme imkanı sunar. Elde edilen veriler, siber güvenlik eğitimi programlarının geliştirilmesi ve dijital etik standartlarının belirlenmesi için önemli bir temel oluşturmaktadır.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, genellikle “Çevrimiçi Etik Dışı Davranışlar” olarak adlandırılan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle aşağıdaki gibi alt boyutları içerebilir (uyarlama çalışmasının yapısına bağlı olarak):

• Fikri Mülkiyet İhlalleri: Telif haklı materyallerin yasadışı indirilmesi, paylaşılması veya kullanılması.
• Siber Zorbalık ve Taciz: İnternet üzerinden tehdit, hakaret veya utandırıcı içerik yayma eylemleri.
• Yetkisiz Erişim ve Kötü Amaçlı Yazılım Kullanımı: Başkalarının hesaplarına izinsiz girme veya virüs/kötü amaçlı yazılım yayma.
• Gizlilik İhlalleri: Kişisel bilgileri izinsiz toplama veya yayma.

Bu yapı, bireyin dijital ortamda ne ölçüde sorumlu ve yasalara uygun hareket ettiğini belirlemede kritik rol oynamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal sunumunda geçerlik (validity) bilgileri özetlenmemiştir (Kaynakta: ‘-‘). Ancak bir ölçek uyarlama çalışmasının standart psikometrik prosedürleri gereği, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak için çeşitli geçerlik analizleri yapılmış olmalıdır.

Tipik olarak, bu tür çalışmalarda yapı geçerliği (Construct Validity) test edilir. Bu, genellikle Faktör Analizi yöntemleriyle gerçekleştirilir. Ayrıca, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen alanla uygunluğunu belirlemek için içerik geçerliği (Content Validity) için uzman görüşlerine başvurulmuş olması beklenir.

Güvenirlik

Ölçeğin orijinal sunumunda güvenirlik (reliability) bilgileri özetlenmemiştir (Kaynakta: ‘-‘). Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar verme derecesini ifade eder.

Uyarlama çalışmalarında en yaygın kullanılan güvenirlik yöntemi, ölçeğin iç tutarlılığını ölçen Cronbach Alfa katsayısıdır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği de zaman içinde ölçüm sonuçlarının kararlılığını değerlendirmek için kullanılabilir.

Faktör Analizi

Çevrimiçi Etik Dışı Davranışlar Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ve boyutlarını belirlemek için faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Ölçek uyarlama çalışmaları, orijinal ölçeğin faktör yapısının hedef kültürde (Türkiye) korunup korunmadığını kontrol etmek amacıyla genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanır.

Bu analizler sonucunda, çevrimiçi etik dışı davranışların tek bir genel faktörden mi yoksa ayrı ayrı ölçülen alt boyutlardan mı oluştuğu tespit edilmiş olmalıdır. Bu, ölçeğin skorlama ve yorumlama süreçleri için hayati önem taşır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme/Uyarlama (Development/Adaptation)

Format: Kaynakta belirtilmemiştir. Tipik olarak 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme (Örn: Hiçbir zaman – Her zaman) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: İnternet kullanıcıları, özellikle üniversite öğrencileri veya bilişim teknolojileri ile yoğun etkileşimde bulunan bireyler.

Age Group: Yetişkinler ve/veya Yükseköğretim öğrencileri (Genellikle 18+).

Population Details: Çalışmanın yapıldığı Akademik Bilişim Konferansı bağlamı dikkate alındığında, örneklemin büyük olasılıkla akademisyenler ve üniversite öğrencileri arasından seçildiği düşünülmektedir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale).

Anahtar Kelimeler

Siber etik, dijital ahlak, yapı geçerliği, iç tutarlılık, akademik bilişim, çevrimiçi davranış.

Yazar İletişim Bilgileri

Sorumlu Yazar: Zülfü Genç

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Kaynaktan elde edilememiştir)

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Fırat Üniversitesi (Tahmini Affiliation)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin telif ve kullanım izinleri için doğrudan sorumlu yazar Zülfü Genç ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik amaçlı kullanımlar için genellikle izin talep edilmelidir.

Ücret: Ticari kullanım ücreti bilinmemektedir; akademik kullanım genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: 2013 (Sunum yılı).

Referanslar

Genç, Z., Kazez, H., & Fidan, A. (2013). Çevrimiçi etik dışı davranışlarının belirlenmesi için bir ölçek uyarlama çalışması. Akademik Bilişim 2013, 23-25 Ocak 2013. Antalya: Akdeniz Üniversitesi.

Bu ölçeğin orijinal sunumunun PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cevrimici-etik-disi-davranislar-olcegi-toad.pdf

Çevrimiçi Etik Dışı Davranışlar Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğe ait maddeler (itemler) orijinal kaynak metinde sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen PDF belgesine veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.