Çevrimiçi Bilgi Arama Stratejileri Envanteri

Özet

Çevrimiçi Bilgi Arama Stratejileri Envanteri (ÇBİASE), bireylerin internet ortamında bilgi arama süreçlerinde kullandıkları bilişsel ve davranışsal stratejileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu çalışma, envanterin Türkçe diline uyarlanması ve Türk kültürüne uygun olarak psikometrik özelliklerinin incelenmesi amacıyla Aşkar ve Mazman (2013) tarafından gerçekleştirilmiştir. Envanter, çevrimiçi arama faaliyetlerinin planlanmasından yürütülmesine ve sonuçların değerlendirilmesine kadar geniş bir yelpazedeki stratejileri kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevrimiçi Bilgi Arama Stratejileri, Envanter, Psikometrik Özellikler, Uyarlama Çalışması, Bilgi Arama (2), Psikometri.

Yazarlar

P. Aşkar, S. G. Mazman

Amaç

Çevrimiçi Bilgi Arama Stratejileri Envanteri’nin temel amacı, internet kullanıcılarının bilgiye erişim ve işleme süreçlerinde başvurdukları yöntemleri, güçlü ve zayıf yönlerini belirlemektir. Uyarlama çalışması, orijinal envanterin Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir. Bu, özellikle eğitim ve bilişim teknolojileri alanlarında kullanıcı davranışlarını incelemek için önemli bir araç sunmaktadır.

Yapı

Envanter, bireylerin çevrimiçi ortamda bilgi ararken sergiledikleri stratejileri yansıtan 7 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, kullanıcıların planlama yeteneklerinden, karşılaştıkları zorluklarla başa çıkma biçimlerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Yapı, bilgi arama yetkinliği ve çevrimiçi öğrenme stratejileri arasındaki ilişkiyi incelemeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliği, orijinal yapıyı doğrulamak amacıyla titizlikle incelenmiştir. Yapılan analizlerde, modelin teorik yapıyı uygun düzeyde temsil ettiğini göstermek için hem birincil düzey hem de ikinci düzey Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) (3) uygulanmıştır. DFA sonuçları, envanterin 7 faktörlü yapısının Türk örnekleminde yeterli düzeyde uyum gösterdiğini ve ölçülmek istenen psikolojik yapıyı başarıyla ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Envanterin iç tutarlılığı son derece yüksek bulunmuştur. Güvenirlik analizleri sonucunda, envanterin tümüne ait güvenirlik katsayısı (Cronbach Alpha) (4) 0.910 olarak hesaplanmıştır. Ayrıca, modern psikometrik yöntemlerle hesaplanan McDonald ω (omega) katsayısı ise 0.942 gibi yüksek bir değer göstermiştir. Bu değerler, ölçeğin maddelerinin tutarlı ve güvenilir bir biçimde aynı yapıyı ölçtüğünü ortaya koymaktadır. Her bir faktör için ayrı ayrı hesaplanan güvenirlik katsayıları ve madde toplam korelasyonları detaylı olarak sunulmuştur.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) (5), envanterin 7 alt boyuttan oluşan orijinal yapısını desteklemiştir. Birincil düzey DFA, her bir alt boyutun kendi maddeleriyle olan ilişkisini incelerken; ikinci düzey DFA, bu 7 alt boyutun daha üst bir yapı olan “Çevrimiçi Bilgi Arama Stratejileri” genel faktörü altında toplandığını doğrulamıştır. Modelin uyum istatistikleri (fit indices), modelin veriyle uyumlu olduğunu ve faktör yapısının sağlam olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: 7 Alt Boyut ve 25 Madde içeren öz bildirim envanteri.

Dil Mevcut: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel internet kullanıcıları ve öğrencileri kapsaması beklenmektedir (Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri üzerinde yapılır).

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonrası ve yetişkinlik (Genellikle 18+).

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, genellikle akademik ortamlarda çevrimiçi bilgi arama faaliyetlerini yoğun olarak kullanan üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Envanter, 6’lı Likert Ölçeği (6) formatında olup, katılımcıların her bir ifadeye ne kadar katıldıklarını veya ifadenin kendilerine ne kadar uyduğunu belirtmelerini gerektirir (1=Bana hiç uymuyor – 6=Bana tamamen uyuyor).

Anahtar Kelimeler

Cronbach Alpha, McDonald Omega, Güvenirlik (7), Geçerlik, Bilişsel Stratejiler, İnternet Kullanımı, Faktör Yapısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Sacide Güzin Mazman için).

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir (Hacettepe Üniversitesi ile ilişkilidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Envanterin uyarlama çalışması 2013 yılında yayınlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar (Sacide Güzin Mazman) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

1. Aşkar, P. ve Mazman, S. G. (2013). Çevrimiçi Bilgi Arama Stratejileri Envanteri’nin Türkçe’ye Uyarlama Çalışması. Eğitim ve Bilim, 38(168), 168-182.

Makalenin orijinal bağlantısı: egitimvebilim.ted.org.tr

Envanterin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: cevrimici-bilgi-arama-stratejileri-envanteri-toad.pdf

Çevrimiçi Bilgi Arama Stratejileri Envanteri Maddeleri

Envanter toplamda 7 Alt Boyut ve 25 Maddeden oluşmaktadır.

• Kaybolma (4 m): İnternette arama yaparken ne yapacağımı bilmiyorum.
• Değerlendirme (4 m): Web’ten bulduğum bilgiler arasındaki ilişkileri sürekli değerlendiririm
• Amaçlı Düşünme (4 m): Çevrimiçi aramaya başlamadan önce hedeflerimi belirlerim.
• Deneme yanılma (3 m): Aramam başarılı olmayınca başka arama motorlarını denerim.
• Temel fikirleri ayırt etme (3 m): Genellikle kullanabileceğim anahtar kelimeleri önceden düşünürüm.
• Kontrol (4 m): Belli bir web sitesine onun URL’siyle nasıl bağlanacağımı bilirim.
• Problem çözme (3 m): Çözemediğim sorunlarla karşılaştığımda genellikle, aramayı bırakırım.