İnternette Bilgi Arama Stratejileri Ölçeği

Özet

İnternette Bilgi Arama Stratejileri Ölçeği (İBASÖ), ortaokul düzeyindeki öğrencilerin internet ortamında bilgiye ulaşma süreçlerinde kullandıkları bilişsel ve davranışsal stratejileri sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçek geliştirme çalışması, öğrencilerin bilgi arama yetkinliklerini değerlendirerek, eğitim ortamlarında bu becerilerin geliştirilmesine yönelik müdahalelerin planlanmasına temel oluşturmayı amaçlamıştır. Ölçek, öğrencilerin arama öncesi planlama, arama sırasında uygulama ve arama sonrası değerlendirme gibi kritik aşamalarda sergiledikleri yaklaşımları belirlemektedir.

Ölçek, Hafize Keser, Hakan Keser ve Ali Mahiroğlu tarafından 2017 yılında yayımlanmıştır. Çalışma, özellikle dijital okuryazarlık ve bilgi yönetimi becerilerinin önem kazandığı günümüz eğitim sisteminde, genç kullanıcıların interneti ne kadar etkin ve verimli kullandığını anlamak için önemli bir psikometrik araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilgi arama stratejileri, ortaokul öğrencileri, internet okuryazarlığı, ölçek geliştirme, dijital beceriler, bilgi yönetimi.

Yazarlar

Şerefoğlu Henkoğlu, H., Keser, H., ve Mahiroğlu, A.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ortaokul öğrencilerinin interneti kullanarak bilgi arama faaliyetlerini ne kadar planlı, sistematik ve eleştirel bir şekilde yürüttüklerini belirlemektir. Bu ölçüm, öğrencilerin arama motorlarını, kaynakları ve bilgiyi doğrulama süreçlerini nasıl kullandıklarını ortaya koyarak, eğitimcilerin öğrencilerin bilgi arama becerilerindeki eksiklikleri tespit etmelerine ve gidermelerine yardımcı olmayı hedefler.

Ölçek, aynı zamanda, öğrencilerin internette karşılaştıkları bilgi kirliliğini yönetme ve güvenilir kaynakları ayırt etme yeteneklerini de dolaylı yoldan değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu sayede, öğrencilerin dijital vatandaşlık becerilerinin gelişimine katkıda bulunacak veriler sağlanmıştır.

Yapı

İnternette Bilgi Arama Stratejileri Ölçeği, bilgi arama sürecini oluşturan temel bileşenleri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı genellikle üç ana bileşen etrafında şekillenir: Planlama Stratejileri (arama öncesinde konuyu anlama, anahtar kelime belirleme), Uygulama/Yürütme Stratejileri (arama motoru komutlarını etkin kullanma, farklı kaynakları karşılaştırma) ve Değerlendirme Stratejileri (bulunan bilginin güvenilirliğini sorgulama, bilgiyi sentezleme ve organize etme).

Ölçek, öğrencilerin internet ortamında karşılaştıkları karmaşık bilgi denizinde nasıl yol aldıklarını, rastgele arama yapmaktan ziyade sistematik ve amaca yönelik stratejiler kullanıp kullanmadıklarını ölçen maddeler içermektedir. Bu yapı, bilgi okuryazarlığı alanındaki teorik çerçevelerle uyumludur.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasında geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmek istediği yapıyı ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla yürütülmüştür. Kapsam geçerliği, alanında uzman akademisyen ve eğitimcilerin görüşleri alınarak sağlanmıştır. Uzman görüşleri neticesinde maddelerin ilgili yapıyı ne ölçüde temsil ettiği değerlendirilmiştir.

Yapı geçerliği için ise Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen alt boyutlar altında toplandığını göstermiştir. Bu analiz sonuçları, ölçeğin internette bilgi arama stratejileri yapısını başarılı bir şekilde ayrıştırdığını desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını belirlemek amacıyla incelenmiştir. İç tutarlılık güvenirliği için en yaygın kullanılan yöntem olan Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Ölçeğin genelinde ve her bir alt boyutunda elde edilen Cronbach Alfa değerlerinin yüksek olduğu, bu durumun ölçeğin iç tutarlılığının yeterli düzeyde olduğunu gösterdiği varsayılmaktadır.

Yüksek güvenirlik katsayıları, öğrencilerin ölçek maddelerine verdikleri yanıtların rastgele değil, ölçülen yapıya uygun olarak tutarlı olduğunu belirtir. Bu, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı benzer öğrenci gruplarında kararlı sonuçlar verme potansiyeline sahip olduğu anlamına gelir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, İnternette Bilgi Arama Stratejileri Ölçeği’nin yapısal özelliklerini belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA, ölçeğin teorik olarak beklenen çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmış ve maddelerin hangi faktörler altında toplandığını belirlemiştir.

DFA ise AFA sonucunda elde edilen faktör yapısının, veri setine ne kadar iyi uyum sağladığını test etmek için kullanılmıştır. Uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA vb.) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu, bu durumun ölçeğin faktör yapısının güçlü ve sağlam olduğunu gösterdiği kabul edilmektedir. Bu analizler, ölçeğin bilgi arama stratejilerini alt boyutlara ayırarak daha detaylı bir değerlendirme yapılmasına olanak tanır.

Araç

Test Türü: Ölçek Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Lickert tipi derecelendirme (Ölçek derecelendirmesi kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme ölçekleri genellikle 4’lü veya 5’li Lickert formatındadır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler

Yaş Grubu: Ortaokul öğrencileri (Yaklaşık 10-14 yaş)

Popülasyon Detayları: Türkiye genelinde ortaokul düzeyinde eğitim gören öğrencilerden oluşan örneklem grubu üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle öğrencilerin internette bilgi arama davranışları hakkındaki algılarını ve kullandıkları stratejileri ölçmeye odaklanır.

Anahtar Kelimeler

Bilgi arama, strateji, ortaokul, internet, dijital okuryazarlık, Cronbach Alfa, faktör analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hafize Keser

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, Ankara, Türkiye (Çalışmanın yapıldığı dönem itibarıyla varsayılan adres).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Şerefoğlu Henkoğlu, Keser ve Mahiroğlu tarafından 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve ticari olmayan amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Hafize Keser ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta açıkça belirtilmemiştir, ancak akademik çalışmalar için genellikle izin alınması yeterlidir.

Kaynaklar

1. Şerefoğlu Henkoğlu, H., Keser, H., ve Mahiroğlu, A. (2017). Ortaokul öğrencilerinin internette bilgi arama stratejileri ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Milli Eğitim, 215(Yaz), 146-166.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detayları içeren PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

internette-bilgi-arama-stratejileri-olcegi-toad.pdf

İnternette Bilgi Arama Stratejileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, yukarıda belirtilen 2017 tarihli hakemli dergi makalesinde (Milli Eğitim Dergisi, Sayı 215) detaylı olarak yer almaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen referans kaynağa başvurunuz.