Burun Tıkanıklığı Şikayet Değerlendirme Formu

Özet

Burun Tıkanıklığı Şikayet Değerlendirme Formu, orijinal adı Nasal Obstruction Symptom Evaluation (NOSE) Scale olan ölçeğin Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, bireylerin yaşadığı burun tıkanıklığı semptomlarının şiddetini ve bu semptomların günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki etkisini subjektif olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkiye’deki kullanımı için uyarlama ve geçerlik çalışmaları 2018 yılında Onerci Celebi ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu form, KBB (Kulak Burun Boğaz) pratiğinde nazal obstrüksiyon tedavisinin etkinliğini değerlendirmek ve hastaların tedavi öncesi ve sonrası durumlarını karşılaştırmak için kritik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Burun tıkanıklığı, NOSE ölçeği, nazal obstrüksiyon, yaşam kalitesi, adaptasyon, rinosinüzit.

Yazarlar

Özlem Önerci Celebi, E. Araz Server, O. Yiğit, E. S. Longur

[quads id=5]

Amaç

Bu formun temel amacı, hastaların algıladığı burun tıkanıklığı semptomlarının yoğunluğunu sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, sadece semptomların varlığını değil, aynı zamanda bu semptomların uyku, nefes alma, fiziksel aktivite ve genel sosyal işlevsellik gibi günlük yaşamın farklı yönlerini ne ölçüde olumsuz etkilediğini de belirlemeyi amaçlar.

Burun Tıkanıklığı Şikayet Değerlendirme Formu, klinisyenlere cerrahi veya medikal tedavi kararları alırken ve uygulanan tedavinin başarısını objektif psikometrik verilerle desteklerken yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, uluslararası alanda kabul görmüş NOSE ölçeğinin Türk popülasyonunda kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamıştır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, hastanın subjektif olarak bildirdiği nazal obstrüksiyon semptomlarının şiddeti ve buna bağlı fonksiyonel bozukluktur. Orijinal NOSE ölçeği, nazal hava yolu tıkanıklığına bağlı olarak ortaya çıkan beş temel semptom alanına odaklanır. Bu alanlar genellikle nefes almanın zorluğu, uyku bozukluğu, fiziksel aktivite kısıtlılığı, burun tıkanıklığı hissi ve günlük aktivitelerde kısıtlanmadır.

Formun yanıtları 5 puanlı bir Likert skalası üzerinden toplanır (genellikle 0 = Hiç sorun yok; 4 = Aşırı sorun). Toplam skor, ham skorun 20 ile çarpılmasıyla 0 ile 100 arasında bir değere dönüştürülür; daha yüksek skorlar, daha şiddetli semptom ve fonksiyonel bozukluğu işaret eder. Ölçek, genellikle unidimensional (tek boyutlu) bir yapıyı temsil eder, yani tüm maddeler tek bir genel nazal obstrüksiyon şiddeti faktörünü ölçmektedir.

Geçerlik

Türkçe adaptasyon çalışmasında (Onerci Celebi et al., 2018), ölçeğin yapısal ve kültürel geçerlik analizleri yapılmıştır. Uyarlama süreci, çeviri-geri çeviri yöntemini takiben uzman görüşleri ile dilsel ve kültürel eşdeğerliğin sağlanmasını içermiştir.

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, adaptasyon çalışmasının başlığı (Adaptation and validation) ölçeğin yapı geçerliğinin, muhtemelen diğer yaşam kalitesi ölçekleri (örneğin, SF-36) veya objektif nazal akım ölçümleri (rinoskopi, rinomanometri) ile korelasyonlar aracılığıyla test edildiğini göstermektedir. Bu tür analizler, ölçeğin gerçekten nazal obstrüksiyonun etkilerini ölçtüğünü kanıtlamak için zorunludur.

Güvenirlik

Adaptasyon çalışması, ölçeğin güvenilirliğini (tutarlılığını) değerlendirmiştir. Güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve/veya test-tekrar test güvenilirliği yöntemlerini içerir.

Onerci Celebi ve arkadaşları tarafından yürütülen çalışmada, Türkçe Burun Tıkanıklığı Şikayet Değerlendirme Formu’nun yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir. Bu, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğü anlamına gelmektedir. Yüksek güvenilirlik değerleri, ölçeğin zaman içinde ve farklı durumlarda stabil sonuçlar üretebildiğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Burun Tıkanıklığı Şikayet Değerlendirme Formu’nun (NOSE) faktör yapısı genellikle basittir. Orijinal ölçek, tek bir genel nazal obstrüksiyon faktörünü ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Türkçe adaptasyon çalışmasında da (Onerci Celebi et al., 2018) muhtemelen doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açıklayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin unidimensional (tek boyutlu) yapısı test edilmiş ve doğrulanmıştır. Bu, beş maddenin tamamının nazal obstrüksiyonun genel şiddetine katkıda bulunduğu anlamına gelir ve bu da klinik skorlamanın basit toplam skor üzerinden yapılmasını destekler.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Subjektif Semptom Değerlendirme Formu (5 maddeli, Likert tipi derecelendirme)

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal NOSE)

Population Group: Nazal obstrüksiyon şikayeti olan hastalar (Rinoloji/KBB hastaları)

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Nazal hava yolu tıkanıklığı, septal deviasyon, rinit veya sinüzit gibi nedenlerle burun tıkanıklığı yaşayan klinik popülasyon.

Test Methodology: Hastanın son bir ay içindeki semptom şiddetini 5 puanlık bir skala (0-4) üzerinde değerlendirmesi istenir. Toplam skor 0-100 arasında normalleştirilir.

Anahtar Kelimeler

Nazal obstrüksiyon, burun cerrahisi, septoplasti, yaşam kalitesi, psikometrik özellikler, rinosinüzit.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Özlem Önerci Celebi)

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, 2018 yılında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Orijinal NOSE ölçeği genellikle klinik ve akademik kullanım için yaygın olarak erişilebilir olsa da, Türkçe versiyonunun kullanımı için yayımlayan yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir. Sorumlu yazarın iletişim bilgisi mevcuttur.

Orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir.

The original PDF can be downloaded here: the-nasal-obstruction-symptom-evaluation-scale-toad.pdf

Kaynaklar

Onerci Celebi, O., Araz Server, E., Yigit, O., & Longur, E. S. (2018). Adaptation and validation of the Turkish version of the Nasal Obstruction Symptom Evaluation scale. In International forum of Allergy & Rhinology, 8 (1), 72-76. doi: 10.1002/alr.22031

[quads id=5]

Burun Tıkanıklığı Şikayet Değerlendirme Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriğinde ölçeğin maddeleri yer almamaktadır. Ancak, ölçek orijinal NOSE ölçeği ile aynı yapıyı koruduğu için, tipik olarak aşağıdaki 5 maddeyi (veya eşdeğerlerini) içermektedir. Hastalardan son 1 ay içindeki deneyimlerini 0 (sorun yok) ile 4 (aşırı sorun) arasında derecelendirmeleri istenir.

1. Burnunuz ne kadar tıkalıydı veya dolu hissediyordu?
2. Burnunuzdan nefes almakta ne kadar zorlandınız?
3. Burnunuzdaki tıkanıklık, uyumanızı ne kadar etkiledi?
4. Burnunuzdaki tıkanıklık, normal fiziksel aktivitenizi (yürüme, merdiven çıkma vb.) ne kadar etkiledi?
5. Burnunuzdaki tıkanıklık, burnunuzdan rahat nefes alamamanız nedeniyle ne kadar utanç veya hayal kırıklığı yarattı?