Bireysel ve Sosyal Performans Ölçeği

Özet

Bireysel ve Sosyal Performans Ölçeği (PSP), özellikle şizofreni gibi ciddi ruhsal bozuklukları olan bireylerin günlük yaşamdaki işlevsellik düzeylerini değerlendirmek amacıyla kullanılan geçerli ve güvenilir bir ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe sürümünün uyarlama çalışması, 2009 yılında Ömer Aydemir ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin dört alt boyutta bireysel ve sosyal performansı ölçtüğünü, yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve diğer yerleşik ölçeklerle güçlü korelasyonlar gösterdiğini doğrulamıştır. PSP, klinik araştırmalarda ve tedavi etkinliğinin izlenmesinde önemli bir araç olarak hizmet vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Bireysel Performans, Sosyal Performans, Şizofreni, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlama, İGD, Korelasyon, Yaşam Kalitesi.

Yazarlar

Ömer Aydemir, Armağan Üçok, Ali Emre Danacı, Fatma Sarıöz, Tuba Canpolat, Gülen Karadayı, Burçin Emiroğlu.

[quads id=5]

Amaç

Bireysel ve Sosyal Performans Ölçeği’nin temel amacı, özellikle kronik ruhsal bozuklukları olan bireylerde, semptom düzeyinden bağımsız olarak, günlük yaşamdaki işlevsellik ve sosyal entegrasyon düzeyini objektif olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, geleneksel semptom değerlendirmelerinin ötesine geçerek, hastaların gerçek dünyadaki fonksiyonel kapasitelerini ölçmeye odaklanır.

PSP, klinisyenlere tedavi planlarını kişiselleştirmede ve farmakolojik veya psikososyal müdahalelerin hastanın işlevselliği üzerindeki etkilerini izlemede yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, şizofreni tedavisinde temel bir sonuç ölçütü olarak kabul edilmektedir.

Yapı

PSP Ölçeği, bireyin genel işlevselliğini kapsayan dört ana alt boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar, kişinin sosyal ilişkilerini sürdürme yeteneğinden kişisel hijyenine, çalışma veya eğitim performansından potansiyel olarak yıkıcı davranışlarına kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.

• Sosyal Olarak Faydalı ve Kişisel İlişkiler
• Kişisel Bakım ve Hijyen
• Eğitim ve Mesleki Performans
• Huzursuzluk ve Saldırgan Davranışlar

Bu alt boyutlar, bireyin toplam performansını yansıtan 100 puanlık bir yelpazede değerlendirilir. Yüksek puanlar daha iyi işlevsellik düzeyini işaret eder.

Geçerlik

Bireysel ve Sosyal Performans Ölçeği’nin Türkçe sürümünün geçerlik çalışması, diğer yerleşik ve kabul görmüş psikiyatrik ölçeklerle karşılaştırılarak eş zamanlı geçerliği kanıtlamıştır. Elde edilen korelasyon katsayıları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ölçeğin gösterdiği korelasyonlar şu şekildedir:

• Klinik Global İzlenim (KGİ): PSP ile çok iyi düzeyde negatif korelasyon (r=-0.854, p<0.0001) bulunmuştur. Bu güçlü negatif ilişki, PSP’nin işlevselliği (yüksek puan = iyi işlev) ve KGİ’nin şiddeti (yüksek puan = kötü durum) ölçtüğünü doğrular.
• İşlevsellik ve Genel Değerlendirme (İGD): İyi düzeyde pozitif korelasyon (r=0.748, p<0.0001) tespit edilmiştir.
• Yaşam Kalitesi ve Haz Ölçeği (Q-LES-Q): İyi düzeyde pozitif korelasyon (r=0.734, p<0.0001) göstermiştir.
• Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS): Şizofreni hastaları için uygulanan PANSS ile iyi düzeyde negatif korelasyon (r=-0.664, p<0.0001) mevcuttur. Tüm korelasyon katsayıları istatistiksel olarak anlamlıdır.

Güvenirlik

PSP Ölçeği’nin Türkçe sürümünün güvenilirlik analizleri, ölçeğin tutarlı ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini ifade eden en yaygın güvenilirlik ölçütlerinden biridir.

Yapılan analizler sonucunda, Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı 0.8327 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, psikometrik standartlara göre yüksek kabul edilmekte ve ölçeğin maddelerinin birbirleriyle yüksek düzeyde uyumlu olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Bireysel ve Sosyal Performans Ölçeği, yapısal olarak orijinal ölçekle tutarlı olan dört ana alt boyuttan oluşmaktadır. Uyarlama çalışması, bu dört faktörlü yapının Türkçe konuşan popülasyonda da geçerli olduğunu desteklemiştir.

Bu faktör yapısı, ölçeğin klinik değerlendirme açısından önemli bir ayrım sunmasını sağlar ve klinisyenlerin hastanın işlevselliğindeki zayıf veya güçlü yönleri spesifik olarak belirlemesine olanak tanır. Her bir alt boyutun bağımsız olarak değerlendirilebilmesi, tedavi müdahalelerinin hedeflenmesinde kritik bir rol oynar.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Klinisyen tarafından uygulanan, gözleme dayalı derecelendirme ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Popülasyon Grubu: Klinik popülasyon (Özellikle Şizofreni ve diğer ciddi ruhsal bozuklukları olan hastalar)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Şizofreni, şizoaffektif bozukluklar ve diğer psikotik bozuklukları olan hastaların işlevselliğini ölçmek için idealdir. Ölçek, birincil olarak ruh sağlığı hizmeti alan bireylerin fonksiyonel kapasitesini değerlendirir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 6’lı Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır (1=yok – 6=çok şiddetli). Bu derecelendirme, ilgili işlevsellik alanındaki bozukluğun şiddetini ölçer.

Anahtar Kelimeler

Fonksiyonel Kapasite, Ruh Sağlığı, Klinik Değerlendirme, KGİ (Klinik Global İzlenim), PANSS (Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği), Q-LES-Q.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Sağlanmamıştır.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Ömer Aydemir)

Yazışma Adresi: Makalede belirtilen üniversite veya kurum adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2009

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları için orijinal geliştiriciler ve uyarlayan yazarlar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Sorumlu yazarın iletişim adresi: [email protected]

Kaynaklar

1. Aydemir, O., Ucok, A., Danaci, A. E., Sariöz, F., Canpolat, T., Karadayi, G., & Emiroglu, B. (2009). Bireysel ve Sosyal Performans Ölçeği’nin Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Value in Health, 12(3), 93-100.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: bireysel-ve-sosyal-performans-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Bireysel ve Sosyal Performans Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Kaynak içerikte ölçek maddelerine dair spesifik metin sağlanmamıştır. Ancak ölçek, dört temel işlevsellik alanı üzerinden değerlendirme yapmaktadır:

• Sosyal olarak faydalı ve kişisel ilişkiler
• Kişisel bakım
• Eğitim ve mesleki aktiviteler
• Huzursuzluk ve saldırgan davranışlar