Bipolar Spektrumu Tanı Ölçeği

Özet

Bipolar Spektrumu Tanı Ölçeği (BTSÖ), Bipolar Spektrumu bozukluklarının özelliklerini ve belirtilerini tarama amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, başlangıçta 20 madde olarak tasarlanmış olup, yapılan güvenilirlik ve Yapı Geçerliliği çalışmaları sonucunda revize edilerek 19 madde ve tek boyuttan oluşan nihai formunu almıştır. BTSÖ Türkçe Formu, psikiyatri alanında Bipolar Spektrumu özelliklerini hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek için kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bipolar Spektrumu, Bipolar Spektrumu Tanı Ölçeği, BTSÖ, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Cronbach Alfa, Psikometri, Manik Bozukluk.

Yazarlar

B. İnce, A. Cansız, S. Ulusoy, K. F. Yavuz, E. Kurt, K. Altınbaş

Amaç

Bipolar Spektrumu Tanı Ölçeği’nin temel amacı, klinik popülasyonlarda ve araştırmalarda Bipolar Spektrumu bozukluklarının tanısal kriterlerine uygun özelliklerin yaygınlığını ve şiddetini ölçmektir. Ölçek, özellikle bipolar bozuklukların atipik veya hafif formlarının (spektrum özelliklerinin) hızlı bir şekilde taranmasını sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Bu araç, Türkiye’de psikiyatrik tanı süreçlerini desteklemek ve araştırma çalışmalarına geçerli ve güvenilir bir Türkçe envanter sunmak amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin geliştirme çalışması, Türk Psikiyatri Dergisi’nde yayımlanmıştır ve psikiyatri uzmanları için önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Yapı

Bipolar Spektrumu Tanı Ölçeği (BTSÖ), literatürdeki Bipolar Spektrumu kavramına dayanan teorik bir yapı üzerine kurulmuştur. Bu yapı, mani, hipomani ve depresif dönemler arasında geçişliliği içeren, ancak tam tanı kriterlerini karşılamayan belirti kümesini tek bir boyutta toplamayı hedefler.

Ölçek, psikometrik analizler sonucunda 19 maddeden oluşan ve tek bir temel boyutu ölçen monolotik bir yapıya sahiptir. Bu tek boyutluluk, spektrum özelliklerinin tek bir süreklilik üzerinde değerlendirilebileceği varsayımını desteklemektedir.

Geçerlik

BTSÖ Türkçe formunun Yapı Geçerliliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak test edilmiştir. Başlangıçta 20 maddelik haliyle uygulanan DFA, yeterli uyum indeksleri göstermemiştir. Bu durum üzerine, düşük regresyon ağırlığına sahip olan 4 numaralı madde (“Sıklıkla bu dönemlerde kilo alırlar.”) modelden çıkarılmıştır (p>0,05).

Maddenin çıkarılmasıyla elde edilen 19 maddelik revize edilmiş model, mükemmel düzeyde uyum iyiliği indeksleri sergilemiştir. Elde edilen istatistikler şunlardır: RMSEA= 0,040; CFI = 0,900; GFI = 0,890; IFI= 0,900 ve χ² /df =1,230. Bu indeksler, revize edilen 19 maddelik yapının teorik tek boyutlu modeli başarılı bir şekilde doğruladığını göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık Güvenirlik çalışması, 4. maddenin DFA sonucuna göre dışlanmasının ardından gerçekleştirilmiştir. Bu revizyon sonrasında hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı 0,831 olarak bulunmuştur.

Genellikle 0.70 üzerindeki Cronbach Alfa değerleri kabul edilebilir olarak değerlendirilirken, 0.831 değeri, BTSÖ’nün klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmak üzere yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

BTSÖ’nün faktör yapısını incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. İlk analizler, orijinal 20 maddelik formun beklenen tek faktörlü yapıyı tam olarak desteklemediğini göstermiştir. Bu durum, psikometrik açıdan modelin iyileştirilmesi gerekliliğini ortaya koymuştur.

Analiz sonucunda, 4 numaralı maddenin model üzerindeki düşük regresyon ağırlığı nedeniyle çıkarılmasına karar verilmiştir. Bu düzeltme, modelin teorik temellere daha uygun hale gelmesini sağlamıştır. 19 maddelik son modelin uyum iyiliği indeksleri (RMSEA= 0,040; CFI = 0,900; GFI = 0,890; IFI= 0,900) ölçeğin tek boyutlu yapısının sağlam olduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental) ve Tarama Ölçeği

Format: 19 madde, tek boyutlu yapı. Cevaplama formatı karmaşık olup, hem Likert benzeri çoktan seçmeli hem de evet/hayır formatlarını içermektedir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Klinik Popülasyon (Psikiyatri hastaları ve Bipolar Spektrum özellikleri gösteren bireyler)

Age Group: Yetişkin

Population Details: Çalışma, psikiyatri kliniği hastaları üzerinde yürütülmüştür.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Derecelendirme formatı: Çoktan seçmeli (6,4,2,0) ve Çoktan seçmeli (evet-hayır) seçenekleri kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

BTSÖ, Bipolar Bozukluk, Spektrum, Yapı Geçerliliği, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Kürşat Altınbaş.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Kürşat Altınbaş

Test Yılı: 2019 (Türkçe Formunun Güvenilirlik ve Geçerlilik Çalışması)

İletişim: [email protected]

Ölçeğin ticari kullanımı ve izin durumları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Kaynaklar

• İnce, B., Cansız, A., Ulusoy, S., Yavuz, K. F., Kurt, E. ve Altınbaş, K. (2019). Bipolar Spektrumu Tanı Ölçeği Türkçe Formu’nun güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 1-8.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:
bipolar-spektrumu-tani-olcegi-toad.pdf

Bipolar Spektrumu Tanı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen akademik referansa başvurulması gerekmektedir.