Bilimsel Araştırma Öz Yeterliği Ölçeği

Özet

Bilimsel Araştırma Öz Yeterliği Ölçeği, bireylerin bilimsel araştırma süreçlerini başarıyla tamamlama yeteneklerine dair inançlarını ve öz güven düzeylerini ölçmek amacıyla 2012 yılında geliştirilmiş bir Ölçek Geliştirme çalışmasıdır. Ölçek, özellikle öğretmen adaylarının ve yükseköğretim öğrencilerinin araştırma yapma becerileri hakkındaki algılarını değerlendirmeye odaklanmaktadır. Bu ölçek, literatür taramasından analiz sonuçlarını yorumlamaya kadar geniş bir yelpazedeki araştırma adımlarına yönelik Öz Yeterlik düzeylerini nicel olarak belirlemek için tasarlanmıştır.

Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında titizlikle psikometrik çalışmalar yürütülmüş; elde edilen veriler, aracın yapısal geçerliğini desteklemek üzere hem Açıklayıcı hem de Doğrulayıcı Faktör Analizleri (AFA ve DFA) ile incelenmiştir. Bu araç, eğitim ve sosyal bilimler alanlarında araştırma eğitimi yeterliliklerini değerlendirmek için önemli bir kaynak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlik, bilimsel araştırma, Açıklayıcı Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, psikometri, öğretmen adayları, araştırma becerisi.

Yazarlar

Murat Tuncer, Ercan Ozeren

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin (özellikle öğretmen adaylarının) bilimsel bir araştırma projesinin çeşitli aşamalarını başarıyla yürütebilme konusunda kendilerini ne kadar yeterli gördüklerini belirlemektir. Bu öz yeterlik inançları, bireylerin araştırma görevlerine başlama, çaba gösterme ve engeller karşısında ısrarcı olma kararlarını etkilediği için kritik öneme sahiptir.

Ölçek, araştırma sürecinin planlama, veri toplama, analiz etme ve sonuçları raporlama gibi temel bileşenlerine odaklanarak, eğitim programlarının öğrencilerin Bilimsel Araştırma yeterliliklerini ne ölçüde geliştirdiğini değerlendirmek için bir tanı aracı olarak kullanılabilir.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Teorisi’nde merkezi bir rol oynayan Öz Yeterlik (Self-Efficacy) yapısını ölçmektedir. Bu bağlamda, ölçülen yapı, bir bireyin belirli bir alandaki yeteneklerine dair yargısıdır; bu ölçek özelinde ise bilimsel metodoloji ve araştırma uygulamalarına yönelik inançları kapsamaktadır.

Ölçek, araştırma sürecinin farklı boyutlarını temsil eden maddeler aracılığıyla çok boyutlu bir yapıyı ortaya koymaktadır. Bu boyutlar genellikle literatür taraması yapma, hipotez geliştirme, veri analizi yöntemlerini seçme ve istatistiksel sonuçları yorumlama gibi temel araştırma becerilerini içermektedir. Yüksek puanlar, bireyin araştırma görevlerini başarıyla yerine getirme konusunda güçlü bir Öz Yeterlik algısına sahip olduğunu göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, kapsamlı istatistiksel yöntemler kullanılarak incelenmiştir. Geliştirme sürecinde ilk olarak Açıklayıcı Faktör Analizleri (AFA) uygulanmış, bu analizler aracın temel boyutlarını ortaya çıkarmıştır. Ardından, ölçeğin teorik yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizleri (DFA) kullanılmıştır.

DFA sonuçları, ölçeğin hipotez edilen faktör yapısına uygun olduğunu göstermiştir. Standartlaştırılmış madde faktör yükleri, kabul edilebilir düzeyler olan .59 ile .76 arasında değişmektedir. Bu yükler, maddelerin kendi faktörlerini güçlü bir şekilde temsil ettiğini ve ölçeğin yapısal geçerliğinin yüksek olduğunu kanıtlamaktadır. Bu istatistiksel kanıtlar, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçek geliştirme çalışmalarında güvenirlik (iç tutarlılık) analizi, bir aracın tutarlı ölçümler yapma yeteneğini gösteren kritik bir adımdır. Kaynak metinde güvenirlik değerine (örneğin, Cronbach Alfa katsayısı) dair doğrudan bir sayısal bilgi verilmemiş olsa da, bu tür kapsamlı bir Ölçek Geliştirme çalışmasında iç tutarlılık analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır.

Yüksek faktör yükleri ve güçlü yapısal model uyumu (DFA sonuçları) genellikle yüksek bir iç tutarlılık düzeyine işaret eder. Akademik standartlara göre, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar üretme yeteneği, gelecekteki çalışmalarda Cronbach Alfa değerleri ile detaylandırılmalıdır.

Faktör Analizi

Bilimsel Araştırma Öz Yeterliği Ölçeği’nin faktör yapısı, iki temel istatistiksel yaklaşım kullanılarak incelenmiştir. İlk olarak uygulanan Açıklayıcı Faktör Analizi (EFA), ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu belirlemeye yardımcı olmuştur. EFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutlarını ortaya çıkarmıştır.

Yapısal modelin doğruluğunu test etmek için ise ikinci aşamada Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçlarına göre, ölçek maddelerinin faktör yükleri .59 ile .76 arasında kabul edilebilir düzeylerde bulunmuştur. Bu değerler, ölçeğin tek veya çok faktörlü yapısının verilerle uyumlu olduğunu ve psikometrik açıdan sağlam bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Öz Yeterlik Ölçeği)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmıştır (Özgün kaynakta derecelendirme bilgisi eksik olsa da, öz yeterlik ölçekleri tipik olarak 5’li veya 6’lı Likert formatını kullanır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmen Adayları ve Yükseköğretim Öğrencileri

Yaş Grubu: Üniversite düzeyindeki yetişkinler (genellikle 18-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Ölçek, pedagojik formasyon veya eğitim fakültelerinde öğrenim gören ve bilimsel araştırma metodolojisi dersleri alan öğrencilerin araştırma becerilerine yönelik öz güvenlerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan bir anket formatıdır.

Anahtar Kelimeler

Eğitim psikolojisi, pedagojik formasyon, yapısal eşitlik modellemesi, öz yeterlik, araştırma metodolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Sorumlu yazar için: [email protected]

Yazışma Adresi: Murat Tuncer, Fırat Üniversitesi (Kurum bilgisi makaleden çıkarılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek 2012 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Yayın, açık erişimli bir dergi olan Procedia-Social and Behavioral Sciences‘ta yayımlanmıştır, bu da ölçeğin akademik çevrelerde nispeten kolayca erişilebilir olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin orijinal makalesine ve ek materyallere aşağıdaki bağlantılar aracılığıyla ulaşılabilir.

Referanslar

Tuncer, M., & Ozeren, E. (2012). The development of a self-efficacy scale for scientific research and an evaluation of prospective teachers’ views about that scale. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 51, 553-561.

Makalenin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: ac.els-cdn.com

Ölçeğin orijinal PDF’i ayrıca buradan indirilebilir: bilimsel-arastirma-oz-yeteligi-olcegi-toad.pdf

Bilimsel Araştırma Öz Yeterliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Literatür taraması yapabilirim.
• Araştırmanın genel hedeflerine göre alt hedefler belirleyebilirim.
• Analiz sonuçlarını yorumlayabilirim.