Okul Yöneticilerinin Öğretmenlere İlişkin İnsan Doğası Varsayımları Ölçeği

Özet

Okul Yöneticilerinin Öğretmenlere İlişkin İnsan Doğası Varsayımları Ölçeği (OÖİDVÖ), Ramazan Asar tarafından 2021 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, okul yöneticilerinin öğretmenlerin motivasyon, iş etiği, güvenilirlik ve genel davranış biçimleri hakkındaki örtük veya açık varsayımlarını sistematik olarak ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, yöneticilerin öğretmenlere yönelik sahip olduğu insan doğası varsayımları ile sergiledikleri yönetim tarzları arasındaki ilişkiyi inceleyen daha geniş kapsamlı bir doktora tezinin (Asar, 2021) bir parçası olarak ortaya çıkmıştır.

Ölçeğin temel amacı, eğitim yönetimi alanında, yönetici davranışlarının altında yatan bilişsel çerçeveleri saptamak ve böylece personel yönetimindeki farklılıkları teorik bir zemin üzerinde açıklamaktır. Ölçek geliştirme çalışması, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü bünyesinde gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Okul Yönetimi, İnsan Doğası Varsayımları, Öğretmen Algısı, Yönetim Tarzları, Ölçek Geliştirme, Ramazan Asar, Eğitim Yönetimi, Örgütsel Psikoloji.

Yazarlar

Ramazan Asar

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, okul yöneticilerinin öğretmenlerin mesleki tutum ve davranışlarına dair taşıdıkları temel inanç sistemlerini ve varsayımları nicel olarak belirlemektir. Bu inançlar, yöneticilerin otorite kullanımı, motivasyon stratejileri ve genel yönetim tarzları üzerinde doğrudan etkilidir.

Ölçek, yöneticilerin öğretmenleri “kendiliğinden motive olan, sorumluluk sahibi” (genellikle Y teorisine yakın) veya “yönlendirilmeye muhtaç, kişisel çıkarları öncelikli” (genellikle X teorisine yakın) olarak görüp görmediğini tespit etmeye yardımcı olur. Bu ayrımın belirlenmesi, eğitim kurumlarında liderlik etkinliği ve örgütsel iklim araştırmaları için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Okul Yöneticilerinin Öğretmenlere İlişkin İnsan Doğası Varsayımları Ölçeği, sosyal psikoloji ve yönetim teorisindeki insan doğası varsayımları (özellikle McGregor’un X ve Y Teorileri) yapısı üzerine kurulmuştur. Ölçek, yöneticinin öğretmenlere dair sahip olduğu inançları, genellikle iki ana veya daha fazla alt boyutta ölçmektedir:

• Negatif Varsayımlar (Teori X Eğilimi): Öğretmenlerin işten kaçındığı, yönlendirilme gereksinimi duyduğu, kişisel çıkarları kurumsal amaçların üstünde tuttuğu inancı.
• Pozitif Varsayımlar (Teori Y Eğilimi): Öğretmenlerin işi doğal bir faaliyet olarak gördüğü, sorumluluk almaktan çekinmediği ve içsel motivasyona sahip olduğu inancı.

Bu yapı, eğitim yönetimi bağlamında yönetici-öğretmen ilişkisinin doğasını anlamak için temel bir çerçeve sunar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerliğini saptamak amacıyla öncelikle yapı geçerliği üzerinde durulmuştur. Yapı geçerliğini belirlemek için istatistiksel analiz yöntemi olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır.

AFA, ölçek maddelerinin hangi temel faktörler altında toplandığını ve teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini göstermek için uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin geliştirildiği örneklemde, maddelerin beklenen teorik boyutlarla uyumlu bir şekilde gruplanıp gruplanmadığını tespit ederek ölçeğin psikometrik kalitesini desteklemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Bu amaçla, en yaygın kullanılan güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır.

Cronbach Alfa değeri, ölçekteki tüm maddelerin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Yüksek bir alfa katsayısı, ölçek maddelerinin birbirleriyle güçlü bir korelasyon içinde olduğunu ve içsel olarak tutarlı bir bütün oluşturduğunu işaret eder. Bu sonuçlar, ölçeğin farklı uygulamalarda stabil ve güvenilir sonuçlar üretebilme kapasitesini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını ortaya çıkarmak üzere Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA, ölçek maddelerinin altında yatan boyutları veya faktörleri keşfetmek için kullanılan temel bir istatistiksel tekniktir. Bu analiz, başlangıçta çok sayıda olan maddelerin, teorik olarak anlamlı ve daha az sayıda faktörde toplanmasını sağlamıştır.

AFA sonuçları, ölçeğin çok boyutlu bir yapıda olduğunu ve okul yöneticilerinin öğretmenlere ilişkin varsayımlarını oluşturan temel bileşenleri net bir şekilde ayırdığını ortaya koymuştur. Bu analizler, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve her bir alt boyutun ölçülen yapıyı temsil etme yeteneğini doğrulamıştır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Okul Yöneticileri (Müdürler ve Müdür Yardımcıları)

Yaş Grubu: Yetişkin (Eğitim sektöründe çalışan profesyoneller)

Nüfus Detayları: Türkiye’deki resmi okullarda görev yapan okul yöneticileri.

Test Metodolojisi: Katılımcıların, öğretmen davranışlarına ilişkin sunulan ifadelere ne ölçüde katıldıklarını 5 dereceli Likert tipi bir ölçek üzerinde belirtmeleri istenmektedir.

• Derecelendirme:
  1. Hiç Katılmıyorum
  2. Az Katılıyorum
  3. Orta Düzeyde Katılıyorum
  4. Çok Katılıyorum
  5. Tamamen Katılıyorum

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Algısı, Yönetici Davranışı, Likert Ölçeği, Psikometri, İnsan Doğası Varsayımları, Eğitim Kurumları, Yönetim Tarzları.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara (Doktora çalışması bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir (2021). Kullanım izinleri ve telif hakları için sorumlu yazar Ramazan Asar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçeğin ticari kullanımı hakkında bilgi mevcut değildir. Ölçeğin geliştirme ve yayın yılı 2021‘dir.

Orijinal çalışma için PDF bağlantısı mevcut değildir.

Kaynaklar

• Asar, R. (2021). Okul yöneticilerinin öğretmenlere ilişkin insan doğası varsayımları ve sergiledikleri yönetim tarzları (Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Okul Yöneticilerinin Öğretmenlere İlişkin İnsan Doğası Varsayımları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

1. Öğretmenlerin davranışlarında, okulun amaçları değil kişisel çıkarları önceliklidir.
2. Öğretmenler, iş yapmak için yönlendirilme gereği duyarlar.
3. Öğretmenlerin çalışma hayatındaki davranışları göstermeliktir.
4. Öğretmenler, ne yapılırsa yapılsın hep daha fazlasını isterler.
5. Öğretmenler çalışmayı pek sevmezler.
6. Öğretmenler de her insan gibi değişken bir kişiliğe sahiptir.
. (Diğer maddeler tezin orijinal metninde yer almaktadır.)
.