Bilim Şenliği Tutum Ölçeği

Özet

Bilim Şenliği Tutum Ölçeği (BŞTÖ), bireylerin bilim şenliklerine yönelik sahip oldukları duyuşsal eğilimleri, algıları ve genel değerlendirmelerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Keçeci, Kırbağ Zengin ve Alan (2017) tarafından geliştirilmiştir. Bu ölçek, özellikle eğitim ve bilim iletişim alanlarında, bilim etkinliklerinin katılımcılar üzerindeki etkisini nicel olarak belirlemek için tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirme çalışması, psikometrik (Psikometri) açıdan sağlam temellere dayanmakta olup, geçerlilik ve güvenirlik analizleri ile desteklenmiştir. BŞTÖ, bilimsel faaliyetlere katılımın ve bilime olan ilginin değerlendirilmesinde önemli bir geri bildirim aracı olarak hizmet vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Bilim Şenliği, Tutum, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Bilim Eğitimi, Duyuşsal Alan, Fen Okuryazarlığı.

Yazarlar

Gonca Keçeci, Fikriye Kırbağ Zengin, Bünyamin Alan.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin veya bilim şenliği katılımcılarının bu tür yaygın eğitim etkinliklerine karşı geliştirdikleri tutumları (tutumları) sistematik ve standartlaştırılmış bir şekilde ölçmektir. Bilim şenlikleri, genellikle halkın bilime olan ilgisini ve farkındalığını artırmayı hedefler. Bu ölçek, bu hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını değerlendiren ve etkinliklerin etkililiğini saptayan önemli bir ölçüm mekanizması sunar.

BŞTÖ, eğitim araştırmacılarına, bilim iletişim uzmanlarına ve etkinlik organizatörlerine, etkinliklerin içeriği ve sunumu hakkında somut veriler sağlayarak iyileştirme yapmaları için bilimsel bir dayanak oluşturur. Ölçekten elde edilen sonuçlar, bireylerin gelecekteki bilimsel aktivitelere katılım istekliliği ve genel bilimsel algıları hakkında da değerli çıkarımlar yapılmasını mümkün kılar.

Yapı

Bilim Şenliği Tutum Ölçeği, katılımcıların bilim şenlikleri hakkındaki duyuşsal, bilişsel ve davranışsal eğilimlerini kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bir bireyin bilim şenlikleri gibi bilimsel yaygın eğitim faaliyetlerine karşı gösterdiği pozitif veya negatif değerlendirme eğilimini yansıtır. Bu yapı, genellikle bilime karşı ilgi, bilim şenliği formatının faydalılığına dair algı, eğlence düzeyi ve şenlikteki etkinliklere katılma istekliliği gibi alt boyutlardan oluşur.

Ölçek geliştirme sürecinde, tutum yapısının kuramsal çerçevesi detaylı bir literatür taraması ile belirlenmiştir. Bu, ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı ile bilim şenliklerinin eğitimsel hedefleri arasındaki uyumu sağlamıştır. Ölçek, katılımcıların bilim şenliği deneyimlerini ne kadar değerli, motive edici ve öğretici bulduklarını saptamaya odaklanmıştır.

Geçerlik

Keçeci ve ark. (2017) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve amaca uygunluğunu belirlemek üzere kapsamlı geçerlilik (geçerlilik) analizleri yapılmıştır. Çalışma, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı bilim şenliği tutum yapısını ne derece doğru ve yeterli ölçtüğünü göstermek için çeşitli yöntemler kullanmıştır. Özellikle yapı geçerliliği, Açımlayıcı ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizleri aracılığıyla detaylıca incelenmiştir.

Kapsam geçerliliğini sağlamak amacıyla, ölçek maddeleri uzman görüşlerine sunulmuş ve gerekli dilsel ve içeriksel düzeltmeler yapılmıştır. Elde edilen istatistiksel bulgular, ölçeğin bilim şenliklerine yönelik tutumu geçerli bir şekilde ölçebildiğini desteklemektedir. Geçerlilik analizlerine dair tüm detaylar orijinal makalede (Keçeci et al., 2017) mevcuttur.

Güvenirlik

Ölçeğin ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla güvenirlik (güvenirlik) analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak raporlanmıştır.

Geliştirme çalışmasında elde edilen yüksek iç tutarlılık katsayıları, Bilim Şenliği Tutum Ölçeği’nin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamıştır. Bu yüksek güvenirlik düzeyi, ölçeğin farklı örneklemlerde ve farklı zaman dilimlerinde uygulandığında kararlı ve tekrarlanabilir sonuçlar verme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal boyutlarını ortaya çıkarmak ve teorik modeli test etmek amacıyla faktör analizleri kullanılmıştır. Geliştirme süreci, tutum yapısının çok boyutlu olup olmadığını belirlemek için istatistiksel yöntemleri içermiştir. Tipik olarak, bu analizler ölçeğin kaç faktörden oluştuğunu ve her bir maddenin hangi faktöre yüklendiğini netleştirir.

Analiz sonuçları, Bilim Şenliği Tutum Ölçeği’nin bilim şenliğine yönelik tutumu başarıyla ayrıştıran, anlamlı ve yorumlanabilir alt boyutlara ayrıldığını doğrulamıştır. Faktör yükleri ve özdeğerler, kuramsal beklentilere uygun bir yapıyı işaret etmektedir. Bu faktör yapısı, ölçeğin yalnızca genel bir tutum puanı değil, aynı zamanda tutumun farklı bileşenlerini (örneğin, algılanan fayda, ilgi düzeyi) ayrı ayrı değerlendirme imkanı sunduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir tutum ölçeği geliştirme çalışmasıdır.)

Format: 5’li Likert Ölçeği (Likert Ölçeği) tipi derecelendirme. Seçenekler şunlardır: Kesinlikle Katılıyorum, Katılıyorum, Kararsızım, Katılmıyorum, Kesinlikle Katılmıyorum.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Eğitim veya bilim şenliği katılımcıları (Öğrenciler, öğretmen adayları veya genel katılımcılar).

Yaş Grubu: Ortaokul, lise ve üniversite düzeyindeki bireyler (Çalışmanın hedef kitlesi genellikle 12 yaş ve üzeri akademik popülasyonlardır).

Popülasyon Detayları: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması, ölçeğin uygulanacağı hedef kitleyi temsil eden uygun bir örneklem üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlama (Self-report) yöntemi kullanılarak veri toplanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bilim Şenliği, Tutum, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik Analizi, Geçerlilik Çalışması, Fen Eğitimi, Bilim İletişimi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Fikriye Kırbağ Zengin

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Fırat Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Elazığ, Türkiye (Tahmini Kurum Adresi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçek geliştirme çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır.

Kullanım İzinleri ve Ücret: Ölçeğin akademik ve ticari olmayan araştırmalarda kullanımı için yazar(lar)dan izin alınması önerilir. Kullanım ücreti bilgisi mevcut değildir.

Kaynaklar

Bilim Şenliği Tutum Ölçeği’nin geliştirilmesine dair temel referans aşağıdadır:

• Keçeci, G., Kırbağ Zengin, F. ve Alan, B. (2017). Bilim Şenliği Tutum Ölçeği: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması, International Journal Of Eurasia Social Sciences, 8 (27), 562-575.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı aşağıda sunulmuştur:

• bilim-senligi-tutum-olcegi-gecerlilik-ve-guvenirlik-calismasi-toad.pdf
• Makalenin yayımlandığı dergi bağlantısı: ijoess.com

Bilim Şenliği Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakları veya gizlilik nedenleriyle burada doğrudan sunulmamaktadır. Maddelere erişim ve tam ölçek içeriği için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir (Keçeci, Kırbağ Zengin & Alan, 2017). Ölçek maddeleri 5’li Likert tipi derecelendirme formatındadır:

• Kesinlikle Katılıyorum
• Katılıyorum
• Kararsızım
• Katılmıyorum
• Kesinlikle Katılmıyorum