Bilgisayar Tutum Ölçeği (BTÖ-M)

Özet

Bilgisayar Tutum Ölçeği (BTÖ-M), bireylerin bilgisayarlara yönelik genel tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, L. Deniz tarafından 1994 yılında doktora tezi kapsamında oluşturulmuştur. Ölçek, özellikle bireylerin bilgisayar kullanımına karşı geliştirdikleri duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri nicel olarak belirlemeyi amaçlamaktadır. BTÖ-M’nin geliştirme süreci, geçerlik, güvenirlik ve norm çalışmalarını içermektedir.

BTÖ-M, eğitim teknolojilerinin yaygınlaşmaya başladığı erken dönemlerde, bireylerin teknolojiye adaptasyon süreçlerini ve bilişim okuryazarlığına yönelik tutumlarını değerlendirmede önemli bir rol oynamıştır. Ölçek, teknolojiye yönelik kaygı ve ilgi düzeylerini ayrı ayrı ele alarak, bilgisayar entegrasyonu stratejileri için değerli geri bildirimler sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Bilgisayar tutumu, psikometrik ölçek, eğitim teknolojisi, teknoloji kabulü, tutum ölçümü, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

Deniz, L.

Amaç

BTÖ-M’nin temel amacı, bireylerin bilgisayarlara yönelik sahip oldukları olumlu veya olumsuz tutum düzeylerini saptamaktır. Bu tür bir ölçüm, özellikle eğitim ve öğretim ortamlarında bilgisayar entegrasyonunun başarısını değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. Ölçeğin geliştirildiği 1990’lı yıllarda, bilgisayarların yaygınlaşmasıyla birlikte ortaya çıkan kaygı ve direnç gibi faktörlerin bilimsel olarak ölçülmesi amaçlanmıştır.

Ölçek, bireylerin bilgisayara karşı duyduğu kaygı, ilgi, algılanan yararlılık ve genel memnuniyet gibi çeşitli bileşenleri kapsayan kapsamlı bir tutum profilini ortaya çıkarmak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, tutumları olumsuz yönde etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve eğitimsel veya psikolojik müdahale programlarının geliştirilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, Bilgisayar Tutumu‘dur. Bilgisayar tutumu, bir bireyin bilgisayarlar, bilgisayar kullanımı ve bilgisayar teknolojisi hakkındaki inançları, duyguları ve davranışsal eğilimlerinin birleşimi olarak tanımlanır. Bu yapı, genellikle sosyal psikolojide kabul edilen tutum modellerine uygun olarak üç temel boyutta incelenir:

• Bilişsel Boyut: Bireyin bilgisayarlar hakkındaki bilgi ve inançları (örneğin, bilgisayarların karmaşık veya faydalı olduğu inancı).
• Duygusal (Afektif) Boyut: Bilgisayarlara karşı hissedilen duygular (örneğin, bilgisayar kaygısı, ilgi veya korku). Bu boyut, genellikle bilgisayar fobisi gibi kavramlarla ilişkilidir.
• Davranışsal Boyut: Bilgisayar kullanma niyetleri veya geçmişteki kullanım sıklığı ve deneyimleri.

BTÖ-M’nin bu boyutları ne ölçüde ayrıştırdığı veya tek bir genel tutum puanı sunduğu, orijinal 1994 tarihli faktör analizi sonuçlarına bağlıdır ve ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı yansıtması beklenmektedir.

Geçerlik

Kaynak referansta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, doktora tezi çalışması kapsamında ölçeğin geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Ölçek geliştirme çalışması, geçerliğin sağlanması için çeşitli yöntemlerin kullanıldığını işaret etmektedir. Bu çalışmalar tipik olarak kapsam (içerik) geçerliği ve yapı geçerliğini içermektedir.

Yapı geçerliği için büyük olasılıkla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutları ne ölçüde temsil ettiğini gösterir. İçerik geçerliği ise alanında uzman kişilerin görüşleri alınarak ve maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne kadar iyi yansıttığı değerlendirilerek sağlanmıştır. Detaylı geçerlik analiz sonuçları ve elde edilen katsayılar için Deniz (1994) referansının incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

BTÖ-M’nin güvenirliği, ölçek geliştirme sürecinin önemli bir parçası olarak araştırılmıştır. Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar üretip üretmediğini gösterir. Bu çalışmalar genellikle iç tutarlılık katsayılarının (özellikle Cronbach’s Alpha) hesaplanmasını içerir. Yüksek bir Cronbach’s Alpha değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu olduğunu gösterir.

Bir tutum ölçeği olarak, test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanılmış olması muhtemeldir. Bu yöntem, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verme kararlılığını değerlendirir. Orijinal çalışmada elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçeğin zaman içinde ve farklı denek gruplarında tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Bilgisayar Tutum Ölçeği’nin temel bileşenlerini ve alt boyutlarını belirlemek amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, bilgisayar tutumunun hangi alt boyutlardan (örneğin, Bilgisayar Kaygısı, Bilgisayar Sevgisi, Algılanan Yararlılık) oluştuğunu ortaya çıkarmayı amaçlamıştır. Faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi faktörler altında toplandığını ve her bir faktörün toplam varyansa katkısını incelemeyi içerir.

Faktör yükleri ve özdeğerler gibi istatistiksel veriler, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle ne kadar örtüştüğünü gösterir. Bu analizler sonucunda, ölçeğin nihai madde sayısı ve alt ölçek yapısı belirlenmiştir. Faktör analizi sonuçları, BTÖ-M’nin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu bir yapı mı sergilediği konusunda kritik bilgiler sunar.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Psikolojik Tutum Ölçeği)

Format: Derecelendirme (Tipik olarak 5’li veya 7’li Likert tipi dereceleme kullanılmıştır, ancak kaynakta spesifik dereceleme bilgisi mevcut değildir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Üniversite öğrencileri, lise öğrencileri veya genel yetişkin popülasyon. (Doktora tezi genellikle yükseköğretim seviyesinde uygulanır.)

Yaş Grubu: 15 yaş ve üzeri (Genç yetişkinler ve yetişkinler)

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geliştirme ve norm çalışması, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde yürütülen tez kapsamında gerçekleşmiştir. Bu nedenle, örneklemin büyük bir kısmı İstanbul bölgesindeki eğitim kurumlarında öğrenim gören bireylerden oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlama yöntemi. Uygulama, kağıt-kalem formatında veya dijital ortamda gerçekleştirilebilir.

Anahtar Kelimeler

BTÖ-M, tutum, bilgisayar, eğitim teknolojisi, psikometri, Marmara Üniversitesi, teknoloji tutumu.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul (1994 yılı itibarıyla)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 1994

İzinler: Ölçek, akademik bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için yazar L. Deniz’den veya tezin bulunduğu Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nden resmi izin alınması gerekmektedir. Akademik amaçlı kullanımlar genellikle ücretsiz veya düşük maliyetlidir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle ücretsizdir, ancak kullanım koşulları yazar tarafından belirlenir.

Referanslar

• Deniz, L. (1994). Bilgisayar tutum ölçeği (BTÖ-M)`nin geçerlik, güvenirlik, norm çalışması ve örnek bir uygulama (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Bilgisayar Tutum Ölçeği (BTÖ-M) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu akademik girişe sağlanan kaynak içerikte ölçek maddeleri mevcut değildir. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme yapısı için Deniz (1994) doktora tezinin incelenmesi gerekmektedir. Tez, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü arşivlerinde bulunmaktadır.