Beş Faktörlü Bilgece Farkındalık Ölçeği-Kısa Formu (BFBFÖ-K)

Özet

Beş Faktörlü Bilgece Farkındalık Ölçeği-Kısa Formu (BFBFÖ-K), bireylerin farkındalık düzeylerini ve bu farkındalığın altında yatan temel bileşenleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özgün olarak geliştirilen daha uzun bir formun kısaltılmış versiyonudur ve Türk kültürüne Ayalp ve Hisli Şahin (2018) tarafından uyarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, bireylerin deneyimlerine karşı yargılayıcı olmayan, bilinçli ve dikkatli bir tutum sergileme eğilimlerini ölçmektir. BFBFÖ-K, klinik ve araştırma ortamlarında farkındalık temelli müdahalelerin etkinliğini değerlendirmek ve bu yapının psikolojik işlevsellik ile ilişkisini incelemek için hızlı ve güvenilir bir araç sunar.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır. Bu kısa form, beş temel farkındalık boyutunu ölçerek, araştırmacılara ve uygulayıcılara zaman açısından verimli bir değerlendirme imkanı tanır.

Anahtar Kelimeler

Beş Faktörlü Bilgece Farkındalık Ölçeği, BFBFÖ-K, Farkındalık, Bilgelik, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlaması, Klinik Psikoloji.

Yazarlar

Handan Deniz Ayalp, Nevin Hisli Şahin.

[quads id=5]

Amaç

Beş Faktörlü Bilgece Farkındalık Ölçeği-Kısa Formu (BFBFÖ-K)’nun temel amacı, bireylerin farkındalık düzeylerini çok boyutlu bir yapıda, beş ayrı faktör altında hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirmektir. Orijinal ölçeğin uzunluğundan kaynaklanabilecek yorgunluk ve zaman kısıtlamalarını minimize ederek, özellikle geniş örneklemli araştırmalarda veya kısa süreli klinik değerlendirmelerde kullanışlılık sağlamaktır.

Ayalp ve Hisli Şahin (2018) tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki yetişkin popülasyonunda kültürel ve dilsel eşdeğerliğini, yapı geçerliğini ve iç tutarlılığını test etmeyi amaçlamıştır. Bu sayede, farkındalık kavramının Türkçe literatürde standart bir araçla ölçülebilmesi hedeflenmiştir.

Yapı (Konstrukt)

BFBFÖ-K, farkındalığı beş temel bileşenden oluşan çok boyutlu bir yapı olarak ele alır. Bu beş faktör, genellikle orijinal uzun formdaki (FFMQ) boyutlarla uyumlu olarak kabul edilir ve bireyin deneyimlerine nasıl yaklaştığını yansıtır.

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, deneyimlerin yargılanmaksızın, bilinçli bir şekilde farkına varılması sürecidir. Bu faktörler, bireyin dikkatini mevcut ana odaklama yeteneğini, içsel ve dışsal deneyimleri etiketleme biçimini, tepki vermekten kaçınma eğilimini ve yargılayıcı olmayan bir tutum sergileme kapasitesini kapsar.

Geçerlik

Ayalp ve Hisli Şahin (2018) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Çalışma, orijinal beş faktörlü yapının Türkçe örneklemde de kabul edilebilir düzeyde uyum gösterdiğini ortaya koymuştur.

Kriter geçerliği kapsamında ise BFBFÖ-K puanlarının, depresyon, anksiyete ve stres gibi ilgili psikolojik yapılarla beklenen yönde ilişkiler gösterdiği bildirilmiştir. Yüksek farkındalık puanlarının genellikle düşük psikopatoloji düzeyleriyle ilişkili olması, ölçeğin yapısal ve eş zamanlı geçerliğini destekleyen önemli psikometrik özellikler olarak sunulmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak yapılmıştır. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılığının kabul edilebilir düzeyde yüksek olduğu tespit edilmiştir (Genellikle .80’in üzerinde).

Ayrıca, alt boyutların iç tutarlılık katsayılarının da yeterli düzeyde olduğu rapor edilmiştir, bu da ölçeğin farklı bileşenlerinin kendi içlerinde tutarlı ölçümler sağladığını göstermektedir. Güvenirlik sonuçları, BFBFÖ-K’nın Türkçe konuşan bireylerin farkındalık düzeylerini istikrarlı bir şekilde ölçebilme kapasitesine sahip olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

BFBFÖ-K’nın Türkçe adaptasyon sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin, teorik olarak varsayılan beş faktörlü yapıya ne ölçüde uyduğunu belirlemek amacıyla yapılmıştır.

DFA sonuçları, model uyum indekslerinin (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu ve orijinal ölçek yapısının Türkçe formda korunduğunu göstermiştir. Bu beş faktör, farkındalığın temel bileşenlerini temsil ederek, ölçeğin çok boyutlu doğasını doğrulamaktadır.

Araç (Enstrüman)

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal Form: İngilizce.

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması genellikle üniversite öğrencileri ve/veya genel toplum örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Maddeler, bireylerin kendi deneyimlerine yönelik farkındalık ve kabul düzeylerini değerlendirmelerine dayanır. Ölçek, Likert tipi derecelendirme kullanılarak puanlanır.

Derecelendirme: Likert Tipi (Tipik olarak 1=Hiçbir zaman doğru değil, 5=Her zaman doğru gibi 5 veya 6 noktalı bir derecelendirme).

Anahtar Kelimeler

Beş Faktör, Psikometri, Faktör Yapısı, Doğrulayıcı Faktör Analizi, İç Tutarlılık, Türkçe Uyarlama, Bilinçli Farkındalık.

[quads id=5]

Yazarlar Bilgisi

Sorumlu Yazar: Handan Deniz Ayalp

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı tarihte yazarların bağlı olduğu kurumlara ait adresler kullanılmalıdır.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için izin ve olası ücretlendirme koşulları, sorumlu yazar (Handan Deniz Ayalp) ile e-posta yoluyla iletişime geçilerek belirlenmelidir.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: klinikpsikoloji.org. Ayrıca, ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: bes-faktorlu-bilgece-farkindalik-olcegi-kisa-formu-bfbfo-k-toad.pdf.

Referanslar

1. Ayalp, H. D. ve Hisli Şahin, N. (2018). Beş Faktörlü Bilgece Farkındalık Ölçeği-Kısa Formu’nun (BFBFÖ-K) Türkçe uyarlaması. Klinik Psikoloji Dergisi, 2(3), 117-127.
2. Baer, R. A., Smith, G. T., Hopkins, J., Krietemeyer, N., & Toney, L. (2006). Using the Five Facet Mindfulness Questionnaire to assess mindfulness in clinical and non-clinical samples. Assessment, 13(1), 27-45. (Orijinal ölçeğin referansı).

[quads id=5]

Beş Faktörlü Bilgece Farkındalık Ölçeği-Kısa Formu (BFBFÖ-K) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Not: Maddeler kaynakta mevcut olmadığından, akademik standartlara uygun bir uyarlama çalışmasındaki tipik madde yapısı varsayılmıştır. Gerçek maddeler için referans makaleye başvurulmalıdır.)

BFBFÖ-K, orijinal Beş Faktörlü Farkındalık Ölçeği (FFMQ) maddelerinin kısaltılmış bir setini kullanır. Bu maddeler beş alt boyutu temsil eder:

• Gözlemleme: İç ve dış deneyimleri fark etme ve izleme.
• Tanımlama: Deneyimleri kelimelerle etiketleme.
• Bilinçli Hareket Etme: Otomatik pilot yerine mevcut ana odaklanarak eylemde bulunma.
• Yargılamama: Deneyimleri iyi veya kötü olarak değerlendirmeme.
• Tepki Vermeme: Deneyimleri olduğu gibi kabul etme ve onlara hemen tepki vermekten kaçınma.

Örnek Madde Tipi (Temsili Maddeler):

1. Duygularımın farkına varırım ve onları etiketlerim.
2. Düşüncelerimi yargılamadan izlerim.
3. Yaptığım işe tamamen odaklanırım.
4. Hislerimi eleştirmeden kabul ederim.
5. Dikkatimi kolayca dağıtırım. (Ters madde örneği)