Benliğin Farklılaşması Envanteri

Özet

Benliğin Farklılaşması Envanteri (BFE), bireylerin duygusal ve entelektüel sistemleri arasındaki ayrışma derecesini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan Differentiation of Self Inventory-Revised (DSI-R) ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk yetişkin popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik özelliklerini incelemiştir. Ölçek, 20 maddeden ve benliğin farklılaşması kavramının dört temel bileşenini temsil eden dört faktörden oluşmaktadır. BFE, Aile Sistemleri Teorisi kapsamında bireyin duygusal tepkisellik, benlik pozisyonu, duygusal kopma ve başkalarına bağımlılık düzeylerini değerlendirmek için kritik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Benliğin Farklılaşması, Aile Sistemleri Teorisi, Duygusal Tepkisellik, Ölçek Uyarlama, DSI-R, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Erkan Işık, Sema Bulduk.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Murray Bowen’ın Aile Sistemleri Teorisi bağlamında tanımlanan benliğin farklılaşması düzeyini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Benliğin farklılaşması, bireyin kendi düşünceleri ve duyguları ile başkalarının düşünce ve duyguları arasında net bir ayrım yapabilme yeteneğini ifade eder. Bu uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve yetişkin popülasyonu için doğrulamaktır.

BFE, özellikle klinik ve araştırma ortamlarında bireylerin duygusal olgunluklarını, stresle başa çıkma stratejilerini ve kişilerarası ilişkilerdeki bağımlılık seviyelerini değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçek, yüksek farklılaşma düzeyine sahip bireylerin, yoğun duygusal baskı altında bile rasyonel ve özerk kararlar alabilme kapasitesini ölçer.

Yapı

Benliğin Farklılaşması Envanteri, benliğin farklılaşması kavramını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin hem içsel (duygu ve düşünce ayrımı) hem de kişilerarası (bağımsızlık ve bağlılık dengesi) düzeyde olgunluğunu ifade eder. Ölçek, bu karmaşık yapıyı dört alt boyutta incelemektedir:

• Duygusal Tepkisellik: Çevresel stresörlere veya eleştirilere aşırı duygusal tepki verme eğilimi.
• “Ben” Pozisyonu: Kişisel inançlara sadık kalma, baskı altında dahi özerk bir duruş sergileyebilme yeteneği.
• Duygusal Kopma: Aile üyeleriyle veya yakın ilişkilerde duygusal mesafeyi koruma veya kaçınma eğilimi.
• Başkalarına Bağımlılık: Başkalarının onayına ve kabulüne aşırı ihtiyaç duyma eğilimi.

Ölçek toplamda 20 maddeden oluşur ve bu dört faktör, benliğin farklılaşmasının çok boyutlu doğasını kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini kanıtlamak amacıyla faktör analizleri kullanılmıştır. İlk olarak, ölçeğin faktör yapısını ortaya çıkarmak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonucunda, ölçeğin teorik olarak beklenen 20 madde ve dört faktörden oluşan yapısı tespit edilmiştir.

Elde edilen bu dört faktörlü modelin yapısal geçerliği, daha sonra Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile teyit edilmiştir. Bu analizler, Benliğin Farklılaşması Envanteri’nin orijinal DSI-R ölçeği ile uyumlu bir faktör yapısını Türk yetişkin popülasyonunda da koruduğunu ve benliğin farklılaşması yapısını geçerli bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

Güvenirlik

Benliğin Farklılaşması Envanteri’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı ve test-tekrar test yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Genel ölçek için hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı (α = .81) olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin yeterli düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Alt bileşenler için elde edilen iç tutarlılık katsayıları da kabul edilebilir sınırlar içerisindedir:

• Duygusal Tepkisellik Bileşeni için α = .78
• “Ben” Pozisyonu Bileşeni için α = .75
• Duygusal Kopma Bileşeni için α = .77
• Başkalarına Bağımlılık Bileşeni için α = .74

Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki ölçüm tutarlılığını belirlemek amacıyla test-tekrar test güvenirlik yöntemi de başarılı bir şekilde uygulanmıştır. Bu sonuçlar, BFE’nin Türk yetişkinler arasında istikrarlı ölçümler sağladığını kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör analizi, onun 20 maddelik kısa formunun dört temel bileşeni temsil ettiğini netleştirmiştir. Yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) çalışmaları, BFE’nin dört faktörlü yapısını desteklemiştir. Bu faktörler, benliğin farklılaşma düzeyinin çeşitli yönlerini bağımsız olarak ölçmektedir:

1. Duygusal Tepkisellik
2. “Ben” Pozisyonu
3. Duygusal Kopma
4. Başkalarına Bağımlılık

Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik temeli olan Bowen Aile Sistemleri Teorisi ile güçlü bir uyum sergilemektedir.

Enstrüman

Test Tipi: Uyarlama

Format: 6’lı Likert Tipi ölçek

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkin Popülasyonu

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan yetişkinler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Kendini raporlama ölçeği. Derecelendirme formatı 1 (Hiç Uygun Değil) ile 6 (Çok Uygun) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, Güvenirlik, Cronbach Alfa, DFA, AFA, Aile Terapisi, Duygusal Özerklik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Erkan Işık)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Benliğin Farklılaşması Envanteri’nin Türkçe uyarlama çalışması 2015 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari veya akademik kullanımı için izin ve ücret bilgileri, sorumlu yazar Erkan Işık ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Orijinal makalenin bağlantısı: proxy2.marmara-elibrary.com.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: differentiation-of-self-inventory-revised-toad.pdf

Referanslar

• Işık, E., & Bulduk, S. (2015). Psychometric Properties of the Differentiation of Self Inventory‐Revised in Turkish Adults. Journal of marital and family therapy, 41(1), 102-112.

Benliğin Farklılaşması Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal çalışmada faktörleri temsil eden örnek maddelerdir ve değiştirilmemiştir.

Ölçek 20 madde ve 4 faktörden oluşmaktadır. Örnek maddeler:

• Duygusal tepkisellik: Eleştirilmek beni oldukça rahatsız eder.
• “Ben” pozisyonu: Değiştiremeyeceğim şeyler için üzülmenin bir anlamı yok.
• Duygusal kopma: Ailemin yanındayken kendimi kısıtlanmış hissederim.
• Başkalarına bağımlılık: Hemen hemen hayatımdaki herkesten onay alma ihtiyacı hissederim.