Benliğin Farklılaşması Ölçeği

Özet

Benliğin Farklılaşması Ölçeği (BFÖ), Murray Bowen’ın Aile Sistemi Kuramı çerçevesinde geliştirilmiş olan Benliğin Farklılaşması Envanteri Kısa Formu’nun (DSI-SF) Türkçe’ye uyarlanmış halidir. Bu ölçek, bireyin duygusal ve entelektüel süreçlerini birbirinden ayırma yeteneğini, yani benliğin farklılaşması düzeyini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Türkiye popülasyonunda psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) incelenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Uyarlama çalışması, DSI-SF’nin dört faktörlü yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu ve ölçeğin psikolojik danışmanlık ve aile terapisi alanlarında bilimsel araştırmalar için güvenilir ve geçerli bir araç olarak kullanılabileceğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Benliğin farklılaşması, Bowen Aile Sistemi Kuramı, DSI-SF, uyarlama, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Yusuf Sarıkaya, Murat Boyacı, Tuncay İlhan, Ayşegül Aldemir

Amaç

Benliğin Farklılaşması Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi duygusal tepkileri ile rasyonel düşünceleri arasında ne ölçüde ayrım yapabildiğini ve kişilerarası ilişkilerde özerkliğini ne derece koruyabildiğini saptamaktır. Ölçek, özellikle aile dinamikleri ve bireysel olgunlaşma süreçleri bağlamında benlik farklılaşması düzeyini nicel olarak ölçmeye hizmet eder.

Bu uyarlama çalışmasının özel amacı, orijinal DSI-SF formunun Türkçe konuşan popülasyonda kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, psikometrik açıdan sağlam bir ölçüm aracı sunmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki araştırmacılar Bowen Kuramı temelinde çalışmalar yürütebilirler.

Yapı

Ölçek, Benliğin Farklılaşması (Differentiation of Self) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin hem içsel hem de kişilerarası bağlamlarda duygusal ve entelektüel sistemleri arasındaki ayrışma derecesini ifade eder. Düşük farklılaşma, bireyin yoğun duygusal sistemlere (aile, partner) aşırı tepki vermesine (füzyon) veya bu sistemlerden tamamen kopmasına (duygusal kopukluk) neden olur.

Yüksek farklılaşmaya sahip bireyler, yoğun duygusal baskı altında bile kendi değerlerine ve inançlarına uygun hareket edebilir, özerk bir “Benlik Konumu” sergileyebilirler. Ölçek, bu karmaşık yapıyı dört temel alt boyut üzerinden değerlendirir: Duygusal Tepkisellik, Benlik Konumu (I-Position), Duygusal Kopukluk ve Başkalarıyla Birleşme.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında, Benliğin Farklılaşması Ölçeği’nin yapı geçerliğini tespit etmek amacıyla kapsamlı analizler yapılmıştır. Ölçeğin faktör yapısını incelemek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmış ve bu analizler, Türkçe formun teorik olarak beklenen dört faktörlü yapıyı koruduğunu göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla olan ilişkileri incelenerek yakınsak geçerlik ve ıraksak geçerlik kanıtları sunulmuştur. Bu geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten benliğin farklılaşması yapısını ölçtüğünü ve diğer psikolojik değişkenlerle kuramsal olarak beklenen yönde ilişkiler sergilediğini doğrulamıştır.

Güvenirlik

Benliğin Farklılaşması Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenilirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. İç tutarlılık analizleri, ölçeğin hem genel puanı hem de dört alt boyutu için kabul edilebilir düzeyin üzerinde katsayılar elde edildiğini göstermiştir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeği oluşturan maddelerin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü kanıtlar. Bu sonuçlar, Benliğin Farklılaşması Ölçeği’nin Türkçe örneklemde kararlı ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlaması yapılan DSI-SF formu, orijinal İngilizce versiyonunda olduğu gibi dört faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu faktörler, benliğin farklılaşmasının çok boyutlu doğasını yansıtır:

• Duygusal Tepkisellik: Bireyin stres altında duygusal olarak ne kadar aşırı tepki verdiğini ve kontrol kaybı yaşadığını ölçer.
• Benlik Konumu (I-Position): Bireyin ilişkilerde kendi inanç ve değerlerine bağlı kalma, baskı altında dahi özerkliğini koruma yeteneğini gösterir.
• Duygusal Kopukluk: Bireyin duygusal yükten kaçınmak için ilişkilerden fiziksel veya psikolojik olarak uzaklaşma eğilimini ölçer.
• Başkalarıyla Birleşme (Fusion): Bireyin başkalarının duygusal sistemine karışma, sınırların belirsizleşmesi ve bağımlılık eğilimini ölçer.

Uyarlama çalışmasında kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), bu dört faktörlü yapının model uyum indekslerinin yüksek olduğunu ve Türkçe verilerle iyi bir uyum sergilediğini teyit etmiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz bildirime dayalı envanter, Likert tipi derecelendirme (Orijinal DSI-SF’de genellikle 6’lı veya 5’li Likert kullanılır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri (Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üstü.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören bireylerden oluşan örneklem üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçüm teknikleri kullanılarak benliğin farklılaşması düzeyini dört alt boyut üzerinden değerlendiren öz bildirim ölçeğidir. Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Benliğin farklılaşması, Bowen, Aile terapisi, Duygusal Tepkisellik, Benlik Konumu, psikometrik geçerlik, adaptasyon, DSI-SF.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Veri mevcut değildir.

İletişim Adresi: Sorumlu yazarın e-posta adresi: [email protected]

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik amaçlı kullanımı genellikle referans gösterilerek mümkündür. Ticari veya geniş ölçekli kullanım izinleri için sorumlu yazar Yusuf Sarıkaya ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ölçeğin kullanımına dair bir ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Orijinal makaleye erişim Dergipark üzerinden sağlanabilir: dergipark.org.tr

Kaynaklar

Sarıkaya, Y., Boyacı, M., İlhan, T., & Aldemir, A. (2018). Adaptation of the differentiation of self inventory short form (DSI-SF) to Turkish: Validity and reliability study. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 365-380. http://dx.doi.org/10.14686/buefad.364196

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: benligin-farklilasmasi-olcegi-toad.pdf

Benliğin Farklılaşması Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu akademik girişte yer almamaktadır; ancak maddelerin tam listesi ve derecelendirme bilgileri, yukarıda belirtilen makale referansında ve PDF dosyasında mevcuttur.