Bakıma Katılımı Değerlendirme Ölçeği

Özet

Bakıma Katılımı Değerlendirme Ölçeği (BKDÖ), Çakmak ve Karaçam (2018) tarafından, bebekleri Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde (YYBÜ) yatan annelerin, bebeklerinin bakım süreçlerine ne düzeyde katıldıklarını ve bu katılımdan memnuniyetlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş öz-bildirim tipi bir araçtır. Ölçek, annelerin ölçek geliştirme sürecinin tüm aşamalarından geçerek, yüksek düzeyde psikometrik özellikler göstermektedir. BKDÖ, hemşirelik ve psikoloji alanlarında, annenin YYBÜ ortamına adaptasyonunu ve ebeveynlik rolünü desteklemeyi hedefleyen araştırmalar için kritik bir araç sunar.

Anahtar Kelimeler

Bakıma Katılım, Yenidoğan, YYBÜ, Anne, Hemşirelik, Ebeveyn Katılımı, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Eda Çakmak, Zekiye Karaçam

Amaç

Bakıma Katılımı Değerlendirme Ölçeği’nin temel amacı, prematüre veya hasta bebekleri nedeniyle Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde (YYBÜ) tedavi gören annelerin, bebeklerinin günlük bakımı ve tıbbi süreçlerine ne ölçüde aktif olarak katıldıklarını objektif bir şekilde değerlendirmektir. Bu katılım düzeyi, annenin stresle başa çıkma, ebeveynlik yetkinliği ve anne-bebek bağlanması açısından önemli bir göstergedir.

Ölçeğin geliştirilmesi, hemşirelik uygulamalarında, anne merkezli bakım yaklaşımlarının etkinliğini ölçmeye ve annelerin bakım sürecine entegrasyonunu artırmaya yönelik stratejiler geliştirmeye yardımcı olmayı hedeflemiştir. Bu sayede, YYBÜ personeli, annelere yönelik eğitim ve destek programlarını daha kişiselleştirilmiş hale getirebilir.

Yapı

BKDÖ, annenin YYBÜ bağlamında bebek bakımına katılımını ölçen çok boyutlu bir psikolojik yapıyı temsil eder. Bu yapı genellikle aşağıdaki ana bileşenleri içerir:

• Fiziksel Bakıma Katılım: Bebeğin beslenmesi, hijyeni, giydirilmesi gibi temel bakım faaliyetlerine aktif katılımı.
• Duygusal Etkileşim ve Bağlanma: Bebeğiyle konuşma, dokunma, kanguru bakımı gibi duygusal ve bağlanmayı destekleyici eylemler.
• Karar Alma Sürecine Katılım: Bebeğin tedavisi ve bakımıyla ilgili kararlarda bilgi sahibi olma ve söz hakkı kullanma.
• Yeterlilik Algısı: Annenin, YYBÜ ortamında dahi bebeğine bakma konusunda kendini ne kadar yetkin hissettiği.

Ölçek, annelerin yüksek stresli bir ortamda dahi ebeveynlik rollerini sürdürme çabalarını ve bu rollerdeki başarı düzeylerini nicelleştirmeyi amaçlamaktadır.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışması kapsamında, BKDÖ’nün yapısal ve içerik Geçerlik analizleri titizlikle yürütülmüştür. İçerik geçerliliği, uzman görüşlerine başvurularak sağlanmış; maddelerin ilgili yapıyı ölçme yeterliliği konusunda yüksek mutabakat elde edilmiştir. Yapı geçerliliği ise, ölçeğin teorik olarak varsayılan yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleriyle test edilmiştir.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin faktör yüklerinin yüksek olduğu ve farklı boyutların birbirini desteklediği görülmüştür. Bu bulgular, BKDÖ’nün Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde yatan bebeklerin annelerinin bakıma katılım düzeyini geçerli bir şekilde ölçebilen bir araç olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Bakıma Katılımı Değerlendirme Ölçeği’nin Güvenirlik analizleri, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve madde-toplam korelasyonları üzerinden değerlendirilmiştir. Geliştirme çalışmasında (Çakmak ve Karaçam, 2018), ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısının oldukça yüksek olduğu raporlanmıştır (genellikle α > .90). Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Yüksek iç tutarlılık, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar verme kapasitesinin yüksek olduğunu, dolayısıyla araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir. Ayrıca, madde-toplam korelasyonlarının incelenmesi, her bir maddenin toplam puan üzerindeki katkısının anlamlı olduğunu doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Bakıma Katılımı Değerlendirme Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi (muhtemelen Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi) uygulanmıştır. Analizler sonucunda ölçeğin çok boyutlu bir yapıda olduğu ve bu boyutların teorik çerçeveyle uyumlu olduğu tespit edilmiştir. Örneğin, ölçek, “Bakım Uygulamalarına Katılım” ve “Duygusal Etkileşim ve Destek” gibi alt boyutlara ayrılmış olabilir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, elde edilen faktör yapısının veriyle uyum indekslerinin (örneğin, RMSEA, CFI, NFI) kabul edilebilir veya iyi düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu durum, ölçeğin yapısal modelinin güçlü olduğunu ve annelerin bakıma katılımını başarıyla ayırt edebildiğini kanıtlamaktadır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: Çok maddeli, öz-bildirim tipi ölçek. Derecelendirme formatının Likert tipi olduğu varsayılmaktadır (Genellikle 5’li veya 7’li Likert). Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi belirtilmemiştir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Anneler

Yaş Grubu: Bebekleri Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesinde yatan anneler (genellikle yetişkin anneler).

Popülasyon Detayları: Prematüre veya çeşitli sağlık sorunları nedeniyle Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesinde (YYBÜ) yatan bebeklerin anneleri.

Test Metodolojisi: Uygulaması kolay, kağıt-kalem veya dijital ortamda yapılabilen, bireysel olarak yanıtlanan anket/ölçek. Toplam puan, annenin bakıma katılım düzeyinin genel bir göstergesini sunar.

Anahtar Kelimeler

Anne-bebek bağlanması, YYBÜ hemşireliği, Ebeveynlik yetkinliği, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometrik özellikler, YYBÜ.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Sorumlu yazar için iletişim adresi mevcuttur.

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı genellikle sorumlu yazardan (Zekiye Karaçam) izin alınmasını gerektirir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle ücretsizdir, ancak kesin izin koşulları için yazarla iletişime geçilmelidir.

Derecelendirme: Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi (Likert tipi ölçek basamak sayısı) belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Çakmak, E. ve Karaçam, Z. (2018). Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde yatan anneler için Bakıma Katılım Değerlendirme Ölçeği: Ölçek geliştirme, geçerlik ve güvenirliği. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 21, 69-78.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: bakima-katilimi-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Bakıma Katılımı Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak içerikte Bakıma Katılımı Değerlendirme Ölçeği’nin maddeleri yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için Çakmak ve Karaçam (2018) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.