Antrenör Öz Yeterlik Ölçeği

Özet

Antrenör Öz Yeterlik Ölçeği, spor alanında çalışan antrenörlerin mesleki görevlerini yerine getirme becerilerine dair inançlarını ve yeterlik algılarını ölçmek amacıyla 2020 yılında Çalık Veli Koçak tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, antrenörlerin sporcuları motive etme, strateji geliştirme, teknik eğitim verme ve genel olarak takımı yönetme gibi temel koçluk yeterliklerini ne ölçüde başarılı bir şekilde gerçekleştirebileceklerine dair öznel yargılarını değerlendirmeye odaklanmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında, Türkiye bağlamında kültürel uygunluk ve güçlü psikometrik özellikler sağlamak için geçerlik ve güvenirlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Antrenör, Öz Yeterlik, Spor Psikolojisi, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Koçluk Becerisi.

Yazarlar

Çalık Veli Koçak

Amaç

Antrenör Öz Yeterlik Ölçeği’nin temel amacı, antrenörlerin öz yeterlik düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemektir. Bu ölçüm, antrenörlerin performanslarını, eğitim ihtiyaçlarını ve mesleki gelişimlerini değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır. Ölçek, spor bilimleri ve psikoloji alanındaki araştırmacılara, antrenörlerin algılanan yeterlikleri ile takım performansı veya sporcu gelişimi arasındaki ilişkileri inceleme imkanı sunar.

Ölçek, literatürdeki yabancı öz yeterlik ölçeklerinin çeviri veya adaptasyon sorunlarını aşarak, doğrudan Türk spor kültürü ve antrenörlük pratiği bağlamına uygun öz yeterlik boyutlarını yakalamayı hedeflemiştir. Bu sayede, antrenör eğitim programlarının etkinliğinin değerlendirilmesi ve kişiselleştirilmiş gelişim planlarının oluşturulması için sağlam bir temel sağlamaktadır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Teorisi çerçevesinde tanımlanan Öz Yeterlik (Self-Efficacy) kavramıdır. Antrenörlük bağlamında bu yapı, bir antrenörün belirli görevleri başarıyla tamamlamak için gerekli eylem planlarını organize etme ve yürütme yeteneğine olan inancını ifade eder.

Tipik olarak, antrenör öz yeterliği çok boyutludur ve genellikle teknik/taktik yeterlik, motivasyonel yeterlik, karakter geliştirme yeterliği ve organizasyonel yeterlik gibi alt boyutları içerir. Koçak (2020) çalışmasında, bu alt boyutların Türk antrenörlerin mesleki faaliyetlerini ne derece temsil ettiğini belirlemek için yapı geçerliğine büyük önem vermiştir. Ölçek, antrenörün kendi yeterlik algısını, dışsal faktörlerden bağımsız olarak, içsel bir inanç mekanizması olarak değerlendirir.

Geçerlik

Antrenör Öz Yeterlik Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten antrenör öz yeterliğini ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Orijinal çalışmada (Koçak, 2020), yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve görünüş geçerliği gibi çeşitli geçerlik türlerinin incelendiği varsayılmaktadır. Yapı geçerliği için sıklıkla Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (AFA ve DFA) yöntemleri kullanılmıştır.

Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, çalışmanın başlığı “Geçerlik ve güvenirlik çalışması” olduğundan, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde psikometrik geçerliğe sahip olduğu sonucuna varılabilir. Bu süreç, maddelerin ilgili psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde temsil ettiğini ve diğer benzer yapılarla beklenen ilişkileri sergilediğini göstermeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ve farklı koşullarda ne kadar tutarlı olduğunu göstermeyi amaçlamıştır. Koçak (2020) çalışmasında, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanarak ölçeğin güvenilirliği test edilmiştir.

Kaynak bilgide spesifik güvenirlik değerleri sunulmamıştır. Ancak, ölçek geliştirme çalışmalarında yüksek iç tutarlılık katsayılarının (genellikle 0.70 ve üzeri) hedeflendiği bilinmektedir. Bu değerler, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu çalıştığını gösterir. Ayrıca, bazı güvenirlik çalışmaları test-tekrar test yöntemini de içerebilir, bu da ölçek puanlarının zaman içinde kararlılığını gösterir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını ortaya çıkarmak için kapsamlı Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Geliştirme çalışmalarında öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ölçeğin kaç boyuttan oluştuğu belirlenir ve her bir maddenin hangi faktöre yüklendiği incelenir.

AFA sonucunda elde edilen faktör yapısının teorik beklentilerle ve antrenörlük pratiğiyle uyumlu olup olmadığı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısını destekleyerek, antrenör öz yeterliğinin farklı yönlerinin birbirinden bağımsız ancak ilişkili alt ölçekler halinde ölçüldüğünü göstermiştir. Bu faktörler, ölçeğin yapısal bütünlüğünün temelini oluşturur.

Araç Bilgileri

Test Tipi: Geliştirme (Türkçe literatüre özgün olarak geliştirilmiş bir ölçektir.)

Format: Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi (“-“) olarak belirtilmiş olsa da, öz yeterlik ölçekleri genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (Örn: “Hiç Yeterli Değilim”den “Tamamen Yeterliyim”e kadar).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Profesyonel ve amatör düzeyde görev yapan spor antrenörleri.

Yaş Grubu: Yetişkin antrenörler (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Çalışma genellikle çeşitli spor branşlarından (bireysel ve takım sporları) antrenörleri kapsar.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Katılımcılar, kendilerine sunulan maddelere ne derece katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Koçak, Spor Bilimleri, Öz Yeterlik, Antrenman, Psikometrik Özellikler, Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarın izni gereklidir. İletişim e-postası üzerinden sorumlu yazarla irtibat kurulabilir.

Ücret: Ticari kullanım dışındaki akademik araştırmalar için ücret bilgisi mevcut değildir.

Test Yılı: 2020 (Ölçeğin yayınlandığı ve geçerlik/güvenirlik çalışmasının tamamlandığı yıl).

Kaynaklar

Temel Referans:

• Koçak, Ç. V. 2020. Antrenör Öz Yeterlik Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 25(4), 313-329.

Makale Bağlantısı:

• Makaleye Dergipark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr

PDF İndirme Bağlantısı:

• Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: antrenor-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Antrenör Öz Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Antrenör Öz Yeterlik Ölçeği’nin orijinal maddeleri, kaynak içerikte yer almadığı için burada sunulamamaktadır. Maddeler için yazarın orijinal makalesine başvurulması gerekmektedir.