Anatomi Öz-yeterlik Ölçeği

Özet

Anatomi Öz-yeterlik Ölçeği, öğrencilerin anatomi dersine yönelik bilişsel ve duyuşsal özelliklerini, özellikle de bu alandaki bilgi birikimine ve uygulama becerilerine olan güven düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2006 yılında Dilber Bahçeci tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçek, bireylerin anatomik bilgiyi günlük yaşam becerilerine dönüştürme ve akademik başarıya yönelik öz-yeterlik algılarını değerlendirmektedir. Ölçek, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının ardından üç alt boyutta toplam 26 maddeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz-yeterlik, Anatomi, Eğitim Psikolojisi, Akademik Başarı, Güvenirlik, Faktör Analizi, Psikolojik Ölçek.

Yazarlar

Dilber POLAT (Sorumlu Yazar), D. Bahçeci (Ölçek Geliştirme).

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, üniversite düzeyinde anatomi dersi alan öğrencilerin bu derse yönelik sahip oldukları öz-yeterlik inançlarını ve bu inançların bilişsel ve duyuşsal etkilerini tespit etmektir. Ölçek, öğrencilerin anatomik bilgiye ne kadar güvendiklerini ve bu bilgiyi pratiğe dökebilme yeteneklerini ne ölçüde algıladıklarını belirlemeyi hedefler. Elde edilen veriler, eğitim programlarının ve öğretim yöntemlerinin geliştirilmesine rehberlik edebilir.

Yapı

Anatomi Öz-yeterlik Ölçeği, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nda tanımlanan öz-yeterlik kavramını temel almaktadır. Ölçek, bireyin belirli bir alandaki görevleri başarıyla yerine getirme yeteneğine olan kişisel inancını, spesifik olarak da anatomi bilgisi ve becerileri bağlamında ölçmektedir. Ölçek, yapılan faktör analizi sonucunda üç ayrı alt boyutta yapılandırılmıştır:

• Anatomide Bilgi Birikimine Güven Duygusu: Bireyin sahip olduğu teorik anatomik bilgiye ne kadar güvendiği ve bu bilgiyi hatırlama/kullanma yeteneği.
• Anatomi Konusundaki Uygulama Becerisinin Farkında Olma: Anatomik bilgiyi pratik durumlarda kullanabilme ve uygulamalı becerilere sahip olma algısı.
• Anatomide Teorik Bilgiyi Yaşam Becerisine Dönüştürme: Öğrenilen anatomik bilgileri günlük yaşamdaki durumları anlama ve yorumlama yeteneği.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme sürecinde başlangıçta öz-yeterliği etkilediği düşünülen 35 madde oluşturulmuştur. Bu maddelerin yapı, kapsam ve dil geçerliğini sağlamak amacıyla uzman görüşüne başvurulmuştur. Uzman heyeti; bir Türkolog ve iki alan eğitimcisinden oluşmuştur. Uzman görüşleri doğrultusunda bazı maddelerin ifadeleri yeniden düzenlenmiş, bazıları ise tamamen ölçekten çıkarılmıştır.

Bu ön geçerlik çalışması sonucunda taslak ölçek 30 maddeye indirilmiştir. 30 maddelik taslak ölçeğin geçerlik analizleri kapsamında, maddeler arası uyumun bir göstergesi olan Cohen Kappa katsayısı 0,74 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, maddeler arasındaki uyumun kabul edilebilir bir düzeyde olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, faktör analizi sonrasında kalan 30 madde üzerinden yürütülmüştür. İç tutarlılık katsayısı olan Cronbach’s Alpha (α) değeri 0,84 olarak hesaplanmıştır. Bu katsayı, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı alt boyutları için de tutarlı sonuçlar verdiğini ortaya koymuştur. Elde edilen bu yüksek güvenirlik katsayısı, Anatomi Öz-yeterlik Ölçeği’nin akademik araştırmalarda kullanılabilecek sağlam bir ölçüm aracı olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçekteki 30 madde, yapısal geçerliği belirlemek amacıyla faktör analizine tabi tutulmuştur. Analiz sürecinde, madde yük değeri 0,40’tan düşük olan maddeler ile ayrışmamış maddeler (yük değerleri arasındaki farkın 0,10’dan düşük olduğu maddeler) ölçekten çıkarılmıştır.

Bu eleme süreci sonucunda, ölçek toplam 26 maddeye indirilmiş ve üç alt boyuttan oluşan net bir yapı ortaya çıkmıştır. Bu 26 maddenin 6 tanesi olumsuz ifade (ters puanlama gerektiren) ve 20 tanesi olumlu ifadeden oluşmaktadır. Faktör yapısı ve madde dağılımı aşağıdaki gibidir:

• 1. Alt Boyut: Anatomide bilgi birikimine güven duygusu: M13, M14, M15, M16, M17, M18, M21, M22, M23, M24, M26 (11 Madde)
• 2. Alt Boyut: Anatomi konusundaki uygulama becerisinin farkında olma: M5, M7, M8, M9, M19, M20, M25 (7 Madde)
• 3. Alt Boyut: Anatomide teorik bilgiyi yaşam becerisine dönüştürme: M1, M2, M3, M4, M6, M10, M11, M12 (8 Madde)

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (5’li derecelendirme)

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Anatomi Dersi Alan Öğrenciler (Yükseköğretim)

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri (Genç Yetişkin)

Nüfus Detayları: Sağlık ve eğitim alanlarında anatomi eğitimi alan yükseköğretim öğrencileri.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, her bir ifadeye ne sıklıkta katıldıklarını 5’li Likert tipi bir ölçek üzerinde belirtirler. Puanlama, olumlu ve olumsuz maddeler için tersine çevrilmiş derecelendirme kullanılarak yapılır.

Derecelendirme:

Olumlu maddeler (M1, M2, M3, M4, M5, M6, M7, M8, M10, M11, M12, M13, M14, M17, M18, M19, M20, M24, M25, M26):

1. Hiçbir zaman (1 Puan)
2. Nadiren (2 Puan)
3. Bazen (3 Puan)
4. Çoğu zaman (4 Puan)
5. Her zaman (5 Puan)

Olumsuz maddeler (M9, M15, M16, M21, M22, M23):

1. Her zaman (1 Puan)
2. Çoğu zaman (2 Puan)
3. Bazen (3 Puan)
4. Nadiren (4 Puan)
5. Hiçbir zaman (5 Puan)

Anahtar Kelimeler

Ölçme ve Değerlendirme, Öz-yeterlik, Eğitim Bilimleri, Yükseköğretim, Güvenirlik Katsayısı, Cronbach’s Alpha, Psikometri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2006 yılında bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Dilber POLAT ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım izni ve ücret bilgileri için sorumlu yazarın e-posta adresi kullanılabilir. Ölçeğin orijinal Word belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir.

Orijinal ölçek dokümanı (DOCX formatında) buradan indirilebilir: anatomi-oz-yeterlik-olcegi-toad.docx

Kaynaklar

Bahçeci, D. (2006). Anatomi dersinde portfolyo kullanmanın öğrencilerin bilişsel ve duyuşsal özellikleri üzerine etkisi (Yayınlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Anatomi Öz-yeterlik Ölçeği Maddeleri

Aşağıda ölçeğin alt boyutları ve bazı örnek maddeleri sunulmuştur. Ölçek, toplam 26 maddeden oluşmaktadır.

• 1.Alt boyut: Anatomide bilgi birikimine güven duygusu: M13, M14, M15, M16, M17, M18, M21, M22, M23, M24, M26
• 2.Alt boyut: Anatomi konusundaki uygulama becerisinin farkında olma: M5, M7, M8, M9, M19, M20, M25
• 3.Alt boyut: Anatomide teorik bilgiyi yaşam becerisine dönüştürme: M1, M2, M3, M4, M6, M10, M11, M12

Örnek Bazı Maddeler:

• M13. Anatomi bilgilerim sayesinde, vücudumdaki değişikliklerin nedenini bilirim.
• M18. Anatomi dersinde öğrendiklerimi ders dışında başka arkadaşlarımla tartışırım.
• M9. Anatomi bilgisi gerektiren bir durumla karşılaştığımda telaşa kapılırım.
• M5. Anatomi bilgilerim kişiliğimde olumlu değişikler sağlamaktadır.
• M22. Bir yerim ağrıdığında uyaranın hangi organımdan geldiğini bilirim
• M23. Anatomi çalışırken kendime olan güvenimin azaldığını fark ederim.

Derecelendirme Notu: Olumlu maddeler (M1, M2, M3, M4, M5, M6, M7, M8, M10, M11, M12, M13, M14, M17, M18, M19, M20, M24, M25, M26) (1) Hiçbir zaman’dan (5) Her zaman’a doğru puanlanırken, Olumsuz maddeler (M9, M15, M16, M21, M22, M23) (1) Her zaman’dan (5) Hiçbir zaman’a doğru ters puanlanmaktadır.