Analitik Düşünme Ölçeği

Özet

Analitik Düşünme Ölçeği (ADÖ), Gürbüz Ocak ve Fatih Park tarafından 2020 yılında lise öğrencileri için geliştirilmiş, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, bireylerin karmaşık durumları parçalara ayırma, sistematik olarak inceleme, mantıksal çıkarımlar yapma ve sonuçları değerlendirme yeteneklerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, analitik düşünme becerilerinin eğitim ortamındaki önemine vurgu yaparak, bu becerilerin nicel olarak değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Ölçek, özellikle eğitim psikolojisi ve bilişsel yetenek alanlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Geliştirme çalışması, psikometrik standartlara uygun olarak yürütülmüş olup, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve iç tutarlılığını ortaya koyan analizlere dayanmaktadır. Bu ölçek, lise düzeyindeki öğrencilerin eleştirel problem çözme ve mantıksal akıl yürütme süreçlerindeki yeterliliklerini belirlemek için önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Analitik Düşünme, Ölçek Geliştirme, Lise Öğrencileri, Bilişsel Yetenek, Psikometri, Problem Çözme Becerisi.

Yazarlar

Gürbüz Ocak, Fatih Park

[quads id=5]

Amaç

Analitik Düşünme Ölçeği’nin temel amacı, lise öğrencileri popülasyonunda analitik düşünme becerilerinin düzeyini ve yapısını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu beceri, öğrencilerin akademik başarıları ve gelecekteki kariyer gelişimleri açısından kritik öneme sahiptir.

Ölçek, eğitimcilerin ve araştırmacıların, öğrencilerin hangi analitik düşünme bileşenlerinde güçlü veya zayıf olduğunu tespit etmelerine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, belirlenen eksikliklere yönelik hedefe odaklanmış eğitim programları veya müdahaleler geliştirilebilir. Ölçeğin geliştirilmesi, literatürdeki mevcut araçların yetersiz kaldığı düşünülen spesifik bir yaş ve eğitim düzeyine odaklanmıştır.

Yapı

Ölçek, Analitik Düşünme (Analytical Thinking) yapılarını ölçmektedir. Analitik düşünme, genellikle bilginin sistematik olarak toplanması, organize edilmesi, mantıksal ilişkilerin kurulması ve bu ilişkiler ışığında geçerli sonuçlara ulaşılması sürecini ifade eden karmaşık bir bilişsel yapıdır.

Ocak ve Park (2020) tarafından yürütülen çalışmada, analitik düşünmenin alt boyutları veya bileşenleri, literatür taraması ve uzman görüşleri doğrultusunda belirlenmiştir. Bu alt boyutlar genellikle; verileri analiz etme, neden-sonuç ilişkisi kurma, kanıt değerlendirme ve muhakeme etme gibi temel zihinsel süreçleri kapsamaktadır. Ölçeğin faktör yapısı, bu çok boyutlu yapıyı yansıtacak şekilde oluşturulmuştur.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, 2020 tarihli geliştirme çalışması bağlamında kapsamlı geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Ölçeğin yapı geçerliği, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen analitik düşünme yapısıyla uyumlu olup olmadığını incelemiştir.

Ayrıca, ölçeğin içerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış; ölçek maddelerinin analitik düşünme yapısını yeterli düzeyde temsil edip etmediği değerlendirilmiştir. Bulgular, ölçeğin lise öğrencilerinin analitik düşünme düzeylerini ölçmede yeterli düzeyde geçerlik kanıtı sunduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ocak ve Park (2020) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, ölçeğin güvenilirliğini belirlemek amacıyla çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Ölçeğin temel güvenirlik göstergesi olan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha), genellikle kabul edilebilir sınırların üzerinde rapor edilmiştir. Yüksek bir iç tutarlılık değeri, ölçekteki maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilse de, bir geliştirme çalışmasının zorunlu parçası olarak, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını gösteren test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapıldığı varsayılmaktadır. Bu çalışmalar, ölçeğin ölçüm sonuçlarının kararlılığını doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Analitik Düşünme Ölçeği’nin faktör yapısını belirlemek amacıyla yürütülen faktör analizleri, ölçeğin çok boyutlu bir yapıda olduğunu ortaya koymuştur. İlk aşamada uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin en uygun faktör sayısını ve madde yüklerini belirlemede kullanılmıştır.

AFA sonuçlarının ardından, ölçeğin kuramsal yapısının örneklem verileriyle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçlarının, ölçeğin geliştiricileri tarafından öngörülen faktör yapısına yüksek düzeyde uyum sağladığı ve bu yapının iyi model uyum indekslerine sahip olduğu rapor edilmiştir. Bu, ADÖ’nün yapısal olarak sağlam olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Tipi: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatı kullanılır. Kaynakta derecelendirme bilgisi olmamasına rağmen, bu tür ölçekler 3’lü, 4’lü veya 5’li Likert skalası ile uygulanır.

Dil Kullanılabilirliği: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim Psikolojisi, Bilişsel Bilimler

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (Genellikle 14-18 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli lise türlerinde öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli bir ölçektir. Maddeler, bireylerin analitik düşünme becerilerini yansıtan durumsal veya genel ifadelerden oluşur.

Anahtar Kelimeler

Ölçme ve Değerlendirme, Bilişsel Beceriler, Mantıksal Akıl Yürütme, Eğitim Psikolojisi, Analitik Düşünme Ölçeği, Psikometrik Özellikler.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gürbüz Ocak

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

Bağlantı E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarın bağlı olduğu kurum adresi (Afyon Kocatepe Üniversitesi, 2020 referansına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve kar amacı gütmeyen araştırmalarda genellikle yazara atıf yapılmak suretiyle kullanılabilir. Ticari veya geniş ölçekli kullanımlar için sorumlu yazar Gürbüz Ocak ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: 2020

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: analitik-dusunme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ocak, G., ve Park, F. (2020). Lise öğrencileri için Analitik Düşünme Ölçeği geliştirme çalışması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 49-68.

[quads id=5]

Analitik Düşünme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen Gürbüz Ocak ve Park (2020) makalesine başvurulması gerekmektedir.