Algılanan Önem Ölçeği

Özet

Algılanan Önem Ölçeği (AÖÖ), orijinali yabancı dilde geliştirilmiş bir ölçüm aracının Türkçe diline uyarlama çalışmasıdır. Bu uyarlama çalışması, Arslan ve Algün-Doğu (2020) tarafından gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda, özellikle spor ve fiziksel eğitim alanında, bireylerin belirli bir aktiviteye, hedefe veya duruma atfettikleri subjektif değeri veya önemi ölçebilmek amacıyla psikometrik özelliklerinin incelenmesini kapsamaktadır. Çalışma, ölçeğin yapısal geçerlik ve iç tutarlılık güvenirlik düzeylerini araştırmayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Algılanan Önem, Uyarlama, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Spormetre, Bilişsel Değerlendirme

Yazarlar

Abdussamet ARSLAN, Gönül ALGÜN-DOĞU

Amaç

Algılanan Önem Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin belirli bir nesneye, duruma, aktiviteye veya hedefe ne kadar değer verdiklerini ve bu durumu ne kadar önemli algıladıklarını kantitatif olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle motivasyon, hedef belirleme ve davranışsal niyet gibi psikolojik yapıların incelenmesinde kritik bir rol oynar. Algılanan Önem, bireyin kaynaklarını (zaman, çaba, dikkat) tahsis etme kararını etkileyen güçlü bir belirleyicidir.

Arslan ve Algün-Doğu tarafından yapılan Türkçe uyarlama çalışması ise, orijinal ölçeğin kültürel eşdeğerliğini sağlamayı ve Türkçe konuşan akademik çevreye güvenilir ve geçerli bir araç sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, Türkiye’deki araştırmacılar, özellikle spor psikolojisi ve eğitim bilimleri alanında, algılanan önemi bilimsel yöntemlerle inceleyebilmektedir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki değer teorileri ve motivasyonel yapılar bağlamında konumlanmıştır. Ölçülen temel yapı, Algılanan Önem (Perceived Importance) kavramıdır. Bu yapı, bilişsel bir değerlendirme sürecini ifade eder; bireyin bir sonucu veya aktiviteyi kendi kişisel hedefleri ve değer sistemi açısından ne kadar merkezi veya hayati gördüğünü yansıtır.

Algılanan Önem, genellikle beklenti-değer teorileri içerisinde incelenir ve sadece bir görevin başarı olasılığını (beklenti) değil, aynı zamanda o görevin tamamlanmasının veya sonucunun birey için taşıdığı değeri de ölçer. Ölçeğin, bu önemin tek boyutlu mu yoksa farklı alt boyutları (örneğin, görev önemi, sonuç önemi) mı içerdiği, faktör analizi sonuçlarıyla belirlenmektedir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi belirtilmemiş olsa da, Türkçe uyarlama çalışmasında (Arslan & Algün-Doğu, 2020) kapsamlı geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Tipik olarak, yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin, teorik olarak belirlenen yapıyı (Algılanan Önem) ne kadar iyi temsil ettiğini gösterir.

Ayrıca, ölçeğin ölçüt bağımlı geçerliği, benzer veya ilişkili yapılarla (örneğin, motivasyon seviyesi, çaba düzeyi) korelasyonları incelenerek test edilmiş olmalıdır. Yüksek korelasyonlar, ölçeğin teorik beklentilere uygun davrandığını ve geçerli bir ölçüm sağladığını işaret eder.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmasında ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği incelenmiştir. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa (α) katsayısı ile rapor edilir. Yüksek alfa değerleri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçekteki maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, ölçeğin zaman içindeki stabilitesini belirlemek amacıyla test-tekrar test güvenirliği de incelenmiş olabilir. Bu yöntem, aynı katılımcı grubuna belirli bir zaman aralığıyla (örneğin, iki hafta) ölçeğin tekrar uygulanmasını ve iki uygulama arasındaki korelasyonun incelenmesini gerektirir.

Faktör Analizi

Algılanan Önem Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasında, ölçeğin yapısal bütünlüğünü test etmek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Öncelikle, Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ile orijinal ölçeğin madde yapısının Türk örnekleminde yeniden üretilip üretilemediği araştırılmıştır. Ardından, daha sağlam bir yapısal kanıt sunmak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

DFA sonuçları, uyarlama çalışmasının makalesinde yüksek uyum iyiliği indeksleri (örneğin, CFI, TLI > 0.90; RMSEA < 0.08) ile rapor edilmiş olmalıdır. Bu sonuçlar, ölçeğin orijinal yapısının (muhtemelen tek veya iki boyutlu) Türkçe versiyonunda korunduğunu ve maddelerin beklenen faktörlere yüksek yükler verdiğini göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği (Örneğin: 1=Hiç Önemli Değil, 5=Çok Önemli).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal Dil (Bilinmiyor, muhtemelen İngilizce)

Popülasyon Grubu: Akademik çalışmanın bağlamı göz önüne alındığında, genellikle üniversite öğrencileri veya sporla ilgili popülasyonlar (sporcular, antrenörler).

Yaş Grubu: Yetişkinler (Örneklem üniversite öğrencisi ise 18+).

Popülasyon Detayları: Arslan ve Algün-Doğu’nun çalışması, Spormetre The Journal of Physical Education and Sport Sciences dergisinde yayınlandığı için, örneklemin büyük olasılıkla spor bilimleri veya beden eğitimi alanındaki katılımcılardan oluştuğu tahmin edilmektedir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği. Katılımcılar, kendilerine sunulan maddelerdeki önemi veya değeri belirtilen derecelendirme formatına göre değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Algılanan Önem, Psikometrik Özellikler, Likert Ölçeği, Spor Psikolojisi, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Faktör Analizi

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

İlişki E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Makale referansında belirtilen kurumsal adres (Mevcut Değil)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari kullanımı veya yeniden basımı için sorumlu yazar Abdussamet ARSLAN ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için makaleye atıf yapılması beklenir.

Ücret: Ölçeğin kendisi akademik araştırmalar için genellikle ücretsizdir, ancak kullanım koşulları sorumlu yazar tarafından belirlenmelidir.

Test Yılı (Uyarlama): 2020

Kaynaklar

1. Arslan, A. ve Algün-Doğu, G. (2020). Algılanan Önem Ölçeği Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Spormetre The Journal of Physical Education and Sport Sciences, 18(2), 2020, 104-113. http://dx.doi.org/10.33689/spormetre.593947

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:
algilanan-onem-olcegi-toad.pdf

Algılanan Önem Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Sağlanan kaynak içerikte Algılanan Önem Ölçeği’nin maddeleri yer almamaktadır. Maddelere ulaşmak için yukarıda belirtilen referans makaleye veya sorumlu yazarın iletişim adresine başvurulması gerekmektedir.