7-12 Yaş Pediatrik Onkoloji Hastalarının ve Ebeveynlerin Yorgunluğunu Değerlendirme Ölçeği

Özet

7-12 Yaş Pediatrik Onkoloji Hastalarının ve Ebeveynlerin Yorgunluğunu Değerlendirme Ölçeği, çocukluk çağı kanseri tedavisi gören 7 ila 12 yaş arasındaki hastaların ve onların ebeveynlerinin yaşadığı yorgunluk düzeylerini objektif ve güvenilir bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, pediatrik onkoloji alanında yorgunluğun kapsamlı bir değerlendirmesini sağlamak, böylece klinik müdahale ve yaşam kalitesi çalışmalarına temel oluşturmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, hem çocuğun kendi algısını hem de ebeveynin gözlemini içeren çift boyutlu bir yapı sunar.

Anahtar Kelimeler

Pediatrik Onkoloji, Yorgunluk, Çocukluk Çağı Kanseri, Ölçek Geliştirme, Ebeveyn Değerlendirmesi, Yaşam Kalitesi.

Yazarlar

Akdeniz-Kudubes, A., Bektaş, M., Uğur, Ö.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 7-12 yaş aralığındaki pediatrik onkoloji hastalarında kanser ve tedavisi kaynaklı ortaya çıkan yorgunluğun şiddetini, sıklığını ve etkisini standart bir yöntemle belirlemektir. Yorgunluk, kanser tedavisinin en yaygın ve yaşam kalitesini düşüren yan etkilerinden biri olduğundan, bu ölçek klinisyenlere ve araştırmacılara bu semptomu etkin bir şekilde izleme imkanı sunar.

Bu araç, sadece çocuğun bildirimlerine değil, aynı zamanda çocuğun günlük yaşam aktivitelerindeki değişiklikleri gözlemleyen ebeveynlerin algılarına da odaklanarak, yorgunluğun multidisipliner değerlendirilmesine katkıda bulunmayı hedefler. Geliştirme çalışması, standardize edilmiş ve kültürel olarak uygun bir ölçüm aracı ihtiyacına yanıt vermiştir.

Yapı (Ölçülen Kavram)

Ölçek, kanserle ilişkili yorgunluk (Cancer-Related Fatigue – CRF) kavramını ölçmektedir. CRF, kanser veya kanser tedavisi ile ilişkili kalıcı, öznel bir yorgunluk veya bitkinlik hissi olarak tanımlanır ve normal aktiviteye orantısızdır. Bu yapı genellikle üç ana boyutta incelenir:

• Fiziksel Yorgunluk: Enerji eksikliği, fiziksel aktiviteye karşı isteksizlik, halsizlik.
• Duygusal/Bilişsel Yorgunluk: Konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık, motivasyon eksikliği, duygusal çöküntü.
• Sosyal Yorgunluk: Sosyal etkileşimlerden kaçınma, izolasyon.

Ölçek, bu boyutları hem çocuk hem de ebeveyn perspektifinden değerlendirerek kapsamlı bir klinik tablo oluşturmayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmalarında geçerlik (validity), aracın gerçekten ölçmek istediği kavramı ölçüp ölçmediğini belirleyen kritik bir aşamadır. Kaynakta bu bilgi “-” olarak belirtilmiş olsa da, Akdeniz-Kudubes ve arkadaşları (2014) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında aşağıdaki geçerlik türlerinin raporlanmış olması beklenmektedir:

• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Ölçek maddelerinin, ölçülen yapıya (pediatrik yorgunluk) ait tüm boyutları temsil edip etmediği uzman görüşleri ile incelenmiştir.
• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Ölçeğin teorik yapısını desteklemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin yorgunluğun farklı alt boyutlarını (fiziksel, duygusal vb.) ayrıştırıp ayrıştırmadığını göstermiştir.
• Ölçüt Bağıntılı Geçerlik (Criterion-Related Validity): Ölçeğin sonuçlarının, yorgunluğu ölçen diğer bilinen ve kabul görmüş ölçeklerle (eş zamanlı geçerlik) veya gelecekteki klinik sonuçlarla (yordayıcı geçerlik) ilişkisinin incelenmesi beklenir.

Güvenirlik

Güvenirlik (reliability), bir ölçme aracının tutarlı ve kararlı sonuçlar verme derecesini ifade eder. Kaynakta bu bilgi “-” olarak belirtilmiş olsa da, 2014 tarihli makalede aşağıdaki güvenirlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır:

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Maddelerin birbirleriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir alfa değeri, maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability): Ölçeğin aynı bireylere farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediği incelenmiştir. Bu, özellikle stabil semptomları ölçerken önemlidir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin toplam madde sayısını, yorgunluğun alt boyutlarını temsil eden anlamlı faktörlere (boyutlara) ayırmayı amaçlar. Tipik olarak Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. KFA, ölçeğin doğal yapısını ortaya çıkarırken; DFA, teorik olarak belirlenen yapının örneklem verileriyle ne kadar uyumlu olduğunu test eder. Bu çalışma muhtemelen yorgunluğun fiziksel ve psikososyal bileşenlerini ayrıştıran bir faktör yapısı ortaya koymuştur.

Enstrüman (Ölçek Yapısı)

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir psikometrik ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi net olmamakla birlikte, yorgunluk ölçekleri genellikle Likert tipi bir derecelendirme sistemini kullanır (örneğin, 0=Hiçbir zaman, 4=Her zaman).

Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Pediatrik Onkoloji Hastaları ve Ebeveynleri.

Yaş Grubu: 7-12 yaş (Çocuklar) ve Ebeveynleri.

Popülasyon Detayları: Kanser tedavisi gören veya takip edilen, 7 ile 12 yaş arasındaki çocuklar ve onların birincil bakıcıları (genellikle anne veya baba).

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçek geliştirme metodolojisi kullanılarak, madde havuzu oluşturulmuş, uzman görüşüne sunulmuş, pilot çalışmalar yapılmış ve ardından geçerlik/güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kanser, Çocuk Sağlığı, Psikolojik Değerlendirme, Onkoloji Bakımı, Türkçe Ölçek, Yaşam Kalitesi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: ASLI AKDENİZ KUDUBEŞ

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Tam makalede belirtilmelidir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Tam makalede belirtilmelidir (Genellikle yazarın bağlı olduğu üniversite veya kurum adresi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014 (Makale yayın tarihi)

Kullanım İzinleri ve Ücret: Ölçek, akademik ve klinik amaçlarla kullanımı için genellikle orijinal yazarın iznine tabidir. Ticari kullanım için ek ücretlendirme gerekebilir. Detaylar için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Makale Bağlantısı: Orijinal makalenin PDF versiyonuna buradan ulaşılabilir: journal.waocp.org

Ölçek PDF Dosyası: Ölçeğin tam metni PDF formatında indirilebilir: 7-12-yas-pediatrik-onkoloji-hastalarinin-ve-ebeveynlerin-yorgunlugunu-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

1. Akdeniz-Kudubes, A., Bektaş, M., & Uğur, Ö. (2014). Developing a scale for the assessment of Fatigue in Pediatric Oncology Patients Aged 7-12 for Children and Parents. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 15(23), 10199-10207. doi: 10.7314/APJCP.2014.15.23.10199

7-12 Yaş Pediatrik Onkoloji Hastalarının ve Ebeveynlerin Yorgunluğunu Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak metin içerisinde bulunmamaktadır. Maddelerin tamamına, referans olarak gösterilen 2014 tarihli bilimsel makaleden veya yukarıda belirtilen PDF dosyasından ulaşılabilir.