Zorbalık Davranış Eğilimi Ölçeği

Abstract

Zorbalık Davranış Eğilimi Ölçeği (ZDÖ), Satan ve Kulaksızoğlu (2008) tarafından geliştirilen, bireylerin çeşitli sosyal ortamlarda zorbalık davranışlarına ne ölçüde eğilim gösterdiğini sistematik olarak ölçmek amacıyla tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle ergen ve genç yetişkin popülasyonlarında zorbalık eğiliminin kapsamlı bir değerlendirmesini sunmayı amaçlamaktadır. Geliştirme aşamasında, ölçeğin sağlam psikometrik özelliklere sahip olduğu gösterilmiştir; bu özellikler arasında kapsamlı geçerlilik (kapsam, yapı ve kriter) ve yüksek düzeyde güvenirlik çalışmaları yer almaktadır. Ölçek toplam 67 maddeden oluşmaktadır.

Keywords

Zorbalık, Davranış Eğilimi, Saldırganlık, Psikometrik Ölçek, Geliştirme Çalışması, Test-Tekrar Test Güvenirliği, Ergenlik, Sosyal Davranış.

Authors

Satan, A., Kulaksızoğlu, A.

Purpose

Ölçeğin temel amacı, bireylerin zorbalık yapma eğilimlerini ve bu eğilimin boyutlarını ölçmektir. Geleneksel olarak zorbalık, yalnızca gerçekleşen eylemler üzerinden değerlendirilirken, bu ölçek zorbalık potansiyelini veya eğilimini tespit ederek önleyici çalışmalar için kritik bir zemin oluşturmayı hedefler.

ZDÖ, eğitim kurumlarında ve klinik ortamlarda risk altındaki bireyleri erken tespit etmek, zorbalıkla mücadele programlarının etkinliğini değerlendirmek ve zorbalık davranışlarının altında yatan psikolojik dinamikleri anlamak için bilimsel bir araç sağlamaktadır. Ölçeğin 67 maddesi, zorbalığın farklı biçimlerini (fiziksel, sözel, ilişkisel) kapsayacak şekilde yapılandırılmıştır.

Construct

Zorbalık Davranış Eğilimi Ölçeği, psikolojideki “davranışsal eğilim” (behavioral tendency) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin durumsal baskı veya provokasyon olmaksızın dahi, sistematik olarak başkalarına zarar verme, rahatsız etme veya üstünlük kurma arayışında olma potansiyeli olarak tanımlanır.

Ölçek, zorbalık eğilimini tek bir global skor yerine, muhtemelen çok boyutlu bir yapı altında değerlendirmektedir. Bu eğilimin ölçülmesi, yalnızca gözlemlenebilir zorbalık davranışlarını değil, aynı zamanda bu davranışları destekleyen tutumları, inançları ve niyetleri de kapsar. Bu sayede, zorbalığın ardındaki bilişsel ve duygusal süreçler hakkında da çıkarım yapılmasına olanak tanır.

Validity

Ölçeğin geçerlilik çalışmaları, psikometrik standartlara uygun olarak titizlikle yürütülmüştür. Satan ve Kulaksızoğlu (2008), Zorbalık Davranış Eğilimi Ölçeği’nin kapsamlı bir geçerlilik analizini raporlamışlardır.

• Kapsam Geçerliliği (Content Validity): Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen zorbalık davranış eğilimi yapısını yeterli ve temsili bir şekilde kapsayıp kapsamadığı uzman görüşleri ve literatür taraması ile değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliliği (Construct Validity): Ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen latent yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek için analizler yapılmıştır. Yapı Geçerliliği çalışmaları genellikle Faktör Analizi yöntemlerini içerir ve bu, 67 maddenin altında yatan boyutların belirlendiği anlamına gelir.
• Kriter Geçerliliği (Criterion Validity): Ölçek skorlarının, zorbalıkla ilişkili diğer dış kriterler (örneğin, öğretmen raporları, akran değerlendirmeleri veya diğer saldırganlık ölçeklerinden alınan skorlar) ile ne kadar tutarlı olduğunu göstermek amacıyla kriter geçerliliği hesaplanmıştır.

Reliability

ZDÖ’nün güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının zaman içinde tutarlılığını ve kararlılığını göstermektedir. Ölçeğin güvenilirliği, test-tekrar test yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin test-tekrar test güvenirlik katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur. Bu katsayı .93 olarak raporlanmıştır. Bu yüksek değer, ölçeğin ölçtüğü zorbalık eğilimi yapısının zaman içinde kararlı olduğunu ve ölçüm hatalarının düşük olduğunu göstermektedir. Yüksek güvenirlik, özellikle uzun vadeli izleme çalışmalarında ölçeğin etkinliğini artırmaktadır.

Factor Analysis

Ölçeğin geliştirme çalışmasında Yapı Geçerliliği analizleri kapsamında faktör analizi kullanılmıştır. Bu analiz, 67 maddelik ölçeğin hangi alt boyutlardan oluştuğunu ortaya koymuştur. Zorbalık davranışı literatürüne dayanarak, ölçeğin muhtemelen fiziksel zorbalık eğilimi, sözel zorbalık eğilimi ve ilişkisel zorbalık eğilimi gibi temel boyutlara ayrıldığı varsayılabilir.

Faktör analizi sonuçları, zorbalık eğilimi yapısının karmaşık doğasını yansıtarak, araştırmacılara ve uygulayıcılara zorbalığın farklı tezahürlerini ayrı ayrı inceleme imkanı sunar. Ölçek maddelerinin faktör yüklerinin güçlü olması, her bir maddenin ilgili alt boyutu temsil etme gücünün yüksek olduğunu işaret etmektedir.

Instrument

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 67 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemekle birlikte, psikometrik standartlar gereği Likert tipi bir derecelendirme sistemi (örneğin, “Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a kadar 5 veya 6 seçenekli) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Öğrenci Popülasyonu (Genellikle ortaokul ve lise öğrencileri)

Age Group: Ergenlik dönemi (Yaklaşık 12-18 yaş aralığı)

Population Details: Ölçek, Türkiye’deki eğitim kurumlarında öğrenim gören ergenlerin zorbalık davranışlarına yönelik eğilimlerini ölçmek üzere geliştirilmiştir.

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz-bildirim (self-report) yöntemiyle doldurulan bir anket formatındadır.

Keywords

Zorbalık Ölçeği, Test-Tekrar Test, Kapsam Geçerliliği, Kriter Geçerliliği, Geçerlilik, Güvenirlik, Akademik Ölçek.

Authors

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Not Reported)

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Marmara Üniversitesi, İstanbul, Türkiye (Yazarların makale dönemindeki tahmini kurumsal adresi)

Permissions & Fee and Test Year

Ölçek, 2008 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için izin alınması önerilmektedir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için yazar(lar) ile iletişim kurulması gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: zorbalik-davranis-egilimi-olcegi-toad.pdf

Reference’s

Satan, A. ve Kulaksızoğlu A. (2008). Zorbalık Davranış Eğilimi Ölçeğinin geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Eğitim Bilimleri Dergisi. 28, 115-126.

Items of the Zorbalık Davranış Eğilimi Ölçeği

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Zorbalık Davranış Eğilimi Ölçeği, 67 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak materyalde sağlanmamıştır. Maddeler, ölçeğin geçerlilik ve güvenirlik çalışmasının yayımlandığı akademik makalede (Satan & Kulaksızoğlu, 2008) bulunabilir.