Yoğun Bakım Ünitesinde Konfüzyon Değerlendirme Ölçeği

Özet

Yoğun Bakım Ünitesinde Konfüzyon Değerlendirme Ölçeği, yoğun bakım ortamında yatan hastalarda görülen konfüzyon (deliryum) durumunun hızlı ve doğru bir şekilde değerlendirilmesi amacıyla Aypar ve arkadaşları (2005) tarafından Türkçe’ye uyarlanmış bir ölçektir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki klinik popülasyonda geçerliğini ve güvenilirliğini sınamıştır.

Ölçek, özellikle entübe veya sözel iletişim kurmakta zorlanan hastaların değerlendirilmesine olanak tanır. Yapılan çalışmalarda, ölçeğin tanısal doğruluğunu kanıtlamak amacıyla klinik psikiyatrist değerlendirmesi ile uyumu araştırılmış; yüksek sensitivite (duyarlılık) ve spesifisite (özgüllük) değerleriyle klinik uygulamada önemli bir tanı aracı olduğu gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Yoğun Bakım Ünitesi, Konfüzyon, Deliryum, Uyarlama, Geçerlik, Güvenilirlik, Kappa testi, YBÜ, Aypar.

Yazarlar

Ü. Aypar, M. Kanbak, K. Yorgancı, H. Özdemir, Seda B. Akıncı (Sorumlu Yazar), A. Çelikcan, M. Rezaki.

[quads id=5]

Amaç

Bu uyarlama çalışmasının temel amacı, uluslararası alanda konfüzyon değerlendirmesi için kullanılan geçerli ve güvenilir bir aracın, Yoğun Bakım Ünitesi (YBÜ) hastalarında Türkçe olarak uygulanabilirliğini ve psikometrik özelliklerini ortaya koymaktır. Ölçek, YBÜ ortamında sıklıkla karşılaşılan ve morbiditeyi artıran deliryumun, hemşireler ve yoğun bakım uzmanları tarafından standardize edilmiş bir yöntemle erken teşhis edilmesini sağlamayı hedefler.

Erken tanı, deliryumun yönetimini ve tedavi stratejilerini hızlandırarak, hastanede kalış süresini kısaltmaya ve uzun dönemli bilişsel sonuçları iyileştirmeye yardımcı olur. Bu bağlamda, ölçeğin klinik karar verme süreçlerinde yüksek doğrulukla kullanılabilmesi için sensitivite ve spesifisite değerlerinin belirlenmesi kritik bir amaç olmuştur.

Yapı

Ölçek, yoğun bakım hastalarında görülen akut beyin disfonksiyonu formu olan deliryum (konfüzyon) yapısını ölçmektedir. Deliryum, genellikle dört temel klinik özellik üzerinden tanımlanır: zihinsel durumda akut başlangıç ve dalgalı seyir, dikkatsizlik, organize olmamış düşünme ve bilinç düzeyinde değişiklik. Ölçeğin maddeleri bu dört kriteri sistematik olarak değerlendirecek şekilde tasarlanmıştır.

Yoğun bakım hastalarının sedasyon veya entübasyon durumları nedeniyle sözel olarak yanıt verememeleri göz önüne alındığında, bu ölçek davranışsal gözlemler ve basit emirleri takip etme yeteneği gibi dolaylı göstergeler aracılığıyla hastanın bilişsel durumunu değerlendirerek, temel olarak klinik gözlem yeteneğine dayanan bir yapıyı temsil eder.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışması, kriter geçerliğine odaklanmıştır. Ölçekten elde edilen sonuçların, bağımsız ve standart kabul edilen bir yöntem olan psikiyatristin klinik değerlendirmesi ile uyumu incelenmiştir. Bu uyumun istatistiksel olarak değerlendirilmesinde, gözlemciler arası tutarlılığı ölçmek için güçlü bir yöntem olan Kappa testi kullanılmıştır.

Tanısal doğruluğu belirlemek amacıyla sensitivite ve spesifisite hesaplamaları yapılmıştır:

• Sensitivite (Duyarlılık): Ölçeğin deliryumu olan hastaları doğru bir şekilde tespit etme yeteneği (Gerçek Pozitif / (Gerçek Pozitif + Yanlış Negatif)).
• Spesifisite (Özgüllük): Ölçeğin deliryumu olmayan hastaları doğru bir şekilde dışlama yeteneği (Gerçek Negatif / (Yanlış Pozitif + Gerçek Negatif)).

Bu hesaplamalar, ölçeğin klinik ortamda deliryum taraması için yüksek tanısal güvenilirliğe sahip olduğunu göstermiştir.

Güvenilirlik

Güvenilirlik çalışması, özellikle uygulayıcılar arası tutarlılık (inter-rater reliability) üzerine yoğunlaşmıştır. Ölçeğin farklı profesyoneller tarafından uygulandığında ne kadar tutarlı sonuçlar verdiğini belirlemek amacıyla, hemşire değerlendirmeleri ile yoğun bakım uzmanı değerlendirmeleri arasındaki uyum analiz edilmiştir.

Bu uyum, yine istatistiksel olarak Kappa testi kullanılarak değerlendirilmiştir. Yüksek Kappa katsayıları, ölçeğin eğitimli sağlık profesyonelleri arasında yüksek düzeyde tutarlılığa sahip olduğunu ve sonuçların uygulayıcıya bağlı değişkenlik göstermediğini kanıtlamıştır. Bu durum, ölçeğin YBÜ gibi dinamik ve çok disiplinli bir ortamda standart bir araç olarak kullanılmasına olanak tanır.

Faktör Analizi

Aypar ve arkadaşlarının 2005 tarihli uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla spesifik bir keşifsel veya doğrulayıcı faktör analizi yapıldığına dair detaylı bilgi sunulmamıştır. Yoğun Bakım Ünitesinde Konfüzyon Değerlendirme Ölçeği (CAM-ICU’nun bir uyarlaması olduğu varsayılarak), genellikle klinik kriterlere dayalı bir kontrol listesi şeklinde işlediğinden, yapısal geçerlikten ziyade kriter geçerliği (psikiyatrist tanısı ile uyum) öncelikli olarak incelenmiştir.

Bu tür klinik tanı araçlarında, maddelerin tek bir deliryum yapısını ölçtüğü kabul edilir ve güvenilirlik değerlendirmesi çoğunlukla gözlemciler arası tutarlılık ve tanısal doğruluk üzerine kurulur.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Gözlem Temelli Klinik Değerlendirme Ölçeği. Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta detaylandırılmamıştır, ancak ölçek kriter bazlı olup genellikle ikili (var/yok) veya basit puanlama sistemine sahiptir.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon.

Yaş Grubu: Yetişkin yoğun bakım hastaları.

Popülasyon Detayları: Deliryum riski taşıyan veya halihazırda deliryum semptomları gösteren Yoğun Bakım Ünitesi hastaları. Ölçek, sedasyon veya mekanik ventilasyon altındaki hastalar için de uygundur.

Test Metodolojisi: Uygulayıcı (hemşire veya uzman) tarafından hastanın dikkat, oryantasyon ve organize düşünme yeteneklerinin gözlem ve basit komutlarla değerlendirilmesine dayanır.

Anahtar Kelimeler

Deliryum taraması, bilişsel bozukluk, hasta güvenliği, inter-rater reliability, kriter geçerliği, yoğun bakım, nöropsikiyatri.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Seda B. Akıncı

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Yazışma adresi bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışması 2005 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin orijinal kaynağına (CAM-ICU) ve bu Türkçe uyarlamasına erişim ve kullanım koşulları için sorumlu yazar (Seda B. Akıncı) ile iletişime geçilmesi önerilir. Genellikle, akademik ve klinik amaçlı kullanımlar için izin alınması gerekebilir; spesifik bir ücret bilgisi mevcut değildir.

Kaynaklar

Aypar, Ü., Kanbak, M., Yorgancı, K., Özdemir, H., Akıncı, S. B., Çelikcan, A. ve Rezaki, M. (2005). Yoğun Bakım Ünitesinde Konfüzyon Değerlendirme Ölçeğinin geçerlik güvenilirlik çalışması. Türk Anesteziyoloji ve Reanimasyon Derneği Dergisi, 33(4), 333-341.

Makalenin dijital bağlantısı: uvt.ulakbim.gov.tr

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yogun-bakim-unitesinde-konfuzyon-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Yoğun Bakım Ünitesinde Konfüzyon Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynak içerikte doğrudan sağlanmamıştır. Bu ölçek, klinik gözlem kriterlerine dayanan bir değerlendirme aracıdır ve akut mental durum değişikliği, dikkatsizlik, organize olmamış düşünce ve bilinç düzeyi değişikliklerini değerlendiren adımlardan oluşur.