Yeşil Davranış Ölçeği

Özet

Yeşil Davranış Ölçeği (YDÖ), Yeşil Örgütsel Davranış kavramını ölçmek amacıyla 2019 yılında Ali Erbaşı tarafından geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçek, çalışanların işyeri bağlamında sergilediği çevreye duyarlı ve sürdürülebilir davranışları beş temel faktör altında, toplam 27 madde ile değerlendirmektedir. Yapılan psikometrik çalışmalar, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşıladığını göstermiştir. Bu faktörler arasında çevresel duyarlılık, çevresel katılım, ekonomik duyarlılık, yeşil satın alma ve teknolojik duyarlılık yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yeşil Örgütsel Davranış, Çevresel Duyarlılık, Yeşil Satın Alma, Açımlayıcı Faktör Analizi, Ölçek Geliştirme, Kurumsal Sürdürülebilirlik.

Yazarlar

Ali ERBAŞI

Amaç

Ölçeğin temel amacı, örgütsel bağlamda bireylerin gösterdiği yeşil davranışları sistematik ve bilimsel yöntemlerle ölçebilecek geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu çalışma, çalışanların çevreye yönelik kişisel sorumluluklarını ve kurumsal uygulamalara katılımlarını tespit etmeyi hedeflemiştir.

Ölçek, yöneticilere ve araştırmacılara, çalışanların çevresel performansını değerlendirme ve bu performansı artırmaya yönelik stratejiler geliştirme konusunda somut veriler sağlamayı amaçlamaktadır. Böylece, kurumların genel sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmasında bireysel katkının rolü daha net anlaşılabilmektedir.

Yapı

Yeşil Davranış Ölçeği, çalışanların işyerinde sergilediği çevresel sorumlulukları ve eylemleri kapsayan, çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, Erbaşı (2019) tarafından yapılan geliştirme çalışması sonucunda beş ana boyutta toplanmıştır. Bu boyutlar, bireyin çevresel kaynak kullanımından (teknolojik ve ekonomik duyarlılık) kurumsal süreçlere katılımına (çevresel katılım) kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü beş temel faktör şunlardır:

• Çevresel Duyarlılık: İşyerindeki kaynakların israfını önlemeye yönelik doğrudan ilgi ve aksiyon alma.
• Çevresel Katılım: Çevre dostu uygulamalar hakkında yöneticilere önerilerde bulunma ve kurumsal çevre projelerine dahil olma.
• Ekonomik Duyarlılık: Kaynakları (özellikle kağıt gibi ofis malzemelerini) verimli kullanarak maliyetleri düşürmeye yönelik davranışlar.
• Yeşil Satın Alma: Müşterileri veya paydaşları çevre dostu ürün ve hizmetlere yönlendirme.
• Teknolojik Duyarlılık: Enerji ve sarfiyat açısından kritik olan teknolojik cihazların kullanımını zorunlu durumlarla sınırlama.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak sağlanmıştır. AFA sonuçları, toplam 27 maddeden oluşan ve varyansın önemli bir kısmını açıklayan 5 faktörlü bir yapıyı ortaya çıkarmıştır.

Daha sonra bu 5 faktörlü yapının doğrulaması DFA ile yapılmış ve modelin kabul edilebilir düzeylerde uyum indekslerine sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak öngörülen beş boyutlu yapıyı ampirik olarak da tutarlı bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Yeşil Davranış Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alpha katsayısı ile test edilmiştir. Ölçeğin tamamı için hesaplanan Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı .818 olarak belirlenmiştir, bu değer ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu işaret etmektedir.

Faktör bazında güvenilirlik katsayıları ise sırasıyla şu şekildedir:

• Çevresel Duyarlılık: .813
• Çevresel Katılım: .766
• Ekonomik Duyarlılık: .710
• Yeşil Satın Alma: .724
• Teknolojik Duyarlılık: .701

Tüm faktörlerin güvenilirlik düzeyleri, kabul edilebilir sınırların (genellikle .70 ve üzeri) üzerinde yer almaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme çalışmasında, öncelikle yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonucunda, toplam 27 madde, beş temel faktör altında gruplanmıştır. Bu beş faktör, yeşil davranışın farklı yönlerini temsil etmektedir.

AFA ile belirlenen 5 faktörlü modelin yapısal uygunluğunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, modelin teorik yapıya uygun olduğunu ve veri ile iyi bir uyum sergilediğini kanıtlamıştır. Bu analizler, Yeşil Davranış Ölçeği’nin güçlü bir psikometrik temele sahip olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme Ölçeği (Yeni bir psikometrik araç geliştirme çalışmasıdır).

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği.

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Ölçek (1-Kesinlikle katılmıyorum – 5-Tamamen Katılıyorum).

Mevcut Dil: Türkçe.

Hedef Kitle: Çalışanlar ve Örgüt Üyeleri.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışma hayatındaki bireyler).

Nüfus Detayları: Çalışanların örgütsel bağlamdaki davranışlarını ölçmeye odaklanmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, toplam 27 maddeden oluşmakta olup, cevaplar 5 dereceli Likert formatında toplanmaktadır. Yüksek puanlar, bireyin yeşil örgütsel davranış düzeyinin yüksek olduğunu gösterir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2019 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Ali Erbaşı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected]. Genel akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle izin alınması tavsiye edilir.

Kaynaklar

Erbaşı, A. (2019). Yeşil Örgütsel Davranış Ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Istanbul Management Journal, (86), 1-23. doi: 10.26650/imj.2019.86.0001

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: yesil-davranis-olcegi-toad.pdf

Yeşil Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Çevresel duyarlılık (8 madde): İşyerinde bozuk musluk, sifon, ampül vb. gördüğümde ilgilenirim ya da yetkililere iletirim.
Çevresel katılım (7 madde): Yöneticilerime veya işletme sahiplerine çevre dostu uygulamalar hakkında önerilerde bulunurum.
Ekonomik duyarlılık (5 madde): İşyerinde çıktı alırken ya da fotokopi çekerken mümkünse kağıdı çift taraflı kullanırım.
Yeşil satın alma (4 madde): Müşterileri çevre dostu ürünlere ve çevreye duyarlı davranışlara yönlendiririm.
Teknolojik duyarlılık (3 madde): İşyerinde zorunlu olmadıkça yazıcı, faks vb. kullanmam.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Davranış, Kurumsal Sürdürülebilirlik, Çevre Dostu Davranışlar, Likert Ölçeği, Psikometri, Güvenirlik Katsayısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ali ERBAŞI (Selçuk Üniversitesi, Türkiye).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçek, akademik bir dergide yayınlanmıştır. Kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Ali Erbaşı ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.