Yardım İsteme Ölçeği

Özet

Yardım İsteme Ölçeği (YİÖ), bireylerin çeşitli bağlamlarda yardım isteme davranışı ve eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş öz-bildirim tipi bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle akademik ve kişisel zorluklar karşısında destek arama motivasyonlarını ve engellerini değerlendirmeyi hedefler. Canan Koç tarafından 2016 yılında geliştirilen bu araç, Türk kültürüne uygun olarak yapılandırılmış ve geçerlik ile güvenirlik çalışmaları tamamlanarak kullanıma sunulmuştur. YİÖ, psikoloji, rehberlik ve danışmanlık alanlarında bireylerin destek sistemlerine erişimini incelemek için önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Ölçek, toplamda 17 maddeden oluşmakta ve dört temel alt boyutu içermektedir. Derecelendirme sistemi 5’li Likert Ölçeği formatında olup, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını beyan etmelerini gerektirir. Ölçeğin geliştirilme süreci, ilgili alanyazın taraması ve kapsamlı istatistiksel analizleri içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Yardım İsteme Ölçeği, YİÖ, Yardım isteme davranışı, Psikometrik Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Canan Koç

Amaç

Yardım İsteme Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin zorluklarla karşılaştıklarında başkalarından destek arama eğilimlerini, bu süreçteki tutumlarını ve olası engelleri sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle eğitim ve psikolojik danışmanlık ortamlarında, öğrencilerin akademik başarısızlık, kişisel krizler veya duygusal sıkıntılar karşısında profesyonel yardım kaynaklarına başvurma düzeylerini belirlemek için tasarlanmıştır.

Bu araç sayesinde araştırmacılar ve uygulayıcılar, bireylerin yardım isteme konusundaki motivasyonlarını etkileyen faktörleri (örneğin, utanç, bağımsızlık arzusu, sosyal stigma) daha derinlemesine anlayabilirler. Ölçeğin birincil hedefi, yardım isteme davranışı üzerindeki engelleri tanımlayarak, bu engelleri aşmaya yönelik etkili müdahale programlarının geliştirilmesine bilimsel zemin hazırlamaktır.

Yapı

Yardım İsteme Ölçeği (YİÖ), yardım isteme davranışının çok boyutlu doğasını yansıtmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, 4 alt boyut ve 17 maddeden oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin yardım arama sürecinin farklı yönlerini temsil etmektedir. Her bir alt boyut, bireyin yardım istemeye yönelik algılarını, duygusal tepkilerini ve davranışsal eğilimlerini ayrı ayrı değerlendirir.

YİÖ’nün ölçtüğü yapı, sadece yardım arama eylemini değil, aynı zamanda bu eyleme eşlik eden bilişsel ve duyuşsal süreçleri de kapsar. Ölçek maddeleri, Likert Ölçeği formatında (1= kesinlikle katılıyorum, 5=kesinlikle katılmıyorum) yanıtlanmakta olup, yüksek puanlar genellikle yardım isteme eğiliminin yüksek olduğunu veya ilgili olumlu tutumları gösterir (ancak bu, alt boyutların spesifik içeriğine göre değişebilir).

Geçerlik

Yardım İsteme Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Orijinal çalışmada (Koç, 2016), yapı geçerliğini incelemek üzere öncelikle açımlayıcı ve ardından doğrulayıcı faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler sonucunda ölçeğin 4 alt boyutlu yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğu tespit edilmiştir.

Geçerlik çalışmalarına dair detaylı istatistiksel veriler, özellikle faktör yükleri ve model uyum indeksleri, Koç’un (2016) makalesinde sunulmuştur. Bu veriler, ölçeğin Türk popülasyonunda yardım isteme yapısını ölçmede yeterli yapısal geçerliğe sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizi, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmek için yapılmıştır. YİÖ’nün iç tutarlılığını belirlemek amacıyla yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Koç (2016) tarafından yürütülen çalışmada elde edilen güvenirlik katsayıları, hem ölçeğin genelinde hem de 4 alt boyutunun her birinde kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa işaret etmektedir. Bu sonuçlar, Yardım İsteme Ölçeği’nin psikometrik açıdan sağlam ve tekrarlanabilir ölçümler sunabilen bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Yardım İsteme Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde, yapısal bütünlüğünü ortaya koymak için faktör analizi kullanılmıştır. Analizler sonucunda ölçeğin 17 madde ile temsil edilen 4 farklı alt boyuta ayrıldığı belirlenmiştir. Bu dört alt boyut, yardım isteme sürecinin farklı bileşenlerini (örneğin, algılanan yarar, yardım isteme korkusu, sosyal destek beklentisi) temsil etmektedir.

Açımlayıcı faktör analizi (AFA), maddelerin faktörlere dağılımını optimize ederken, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise elde edilen 4 faktörlü yapının (modellerin) veri setine ne kadar uyduğunu test etmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin teorik yapısının geçerli olduğunu ve ölçülen yapının dört farklı, ancak ilişkili bileşenden oluştuğunu doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Öz-bildirim (Self-Report) Ölçeği

Maddeler ve Boyutlar: 4 alt boyut ve 17 madde

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği (1= kesinlikle katılıyorum, 5=kesinlikle katılmıyorum)

Dil Durumu: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genç Yetişkinler (Öğrenciler)

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışma, genellikle üniversite öğrencileri üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilir. Puanlama, ters maddeler dikkate alınarak alt boyutlar ve genel toplam üzerinden yapılır.

Anahtar Kelimeler

Yardım Arama, Psikolojik Danışmanlık, Öğrenci, Öz-Bildirim, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Koç, C. (2016). Yardım İsteme Ölçeği (YİÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 17(1), 1-17.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirme yılı 2016’dır. Ölçeğin kullanımı ve izin şartları için sorumlu yazar Canan Koç ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari olmayan akademik araştırmalar için genellikle izinler yazardan talep edilmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected]

Ölçeğin tam metni ve detaylı psikometrik sonuçları, Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayımlanan makalede yer almaktadır. Makalenin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: kefad.ahievran.edu.tr. Ayrıca, ölçeğe ait başka bir PDF sürümü de mevcuttur: yardim-isteme-olcegi-yio-toad.pdf.

Kaynaklar

• Koç, C. (2016). Yardım İsteme Ölçeği (YİÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 17(1), 1-17.

Yardım İsteme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu bölüm, ölçek maddeleri yayımlandığında buraya eklenmek üzere ayrılmıştır. Kullanıcıların ölçek maddelerinin tam listesi için yukarıda belirtilen Koç (2016) makalesine başvurmaları gerekmektedir.

Ölçek, toplamda 17 maddeden oluşmaktadır ve katılımcılar 5’li Likert Ölçeği üzerinden yanıt vermektedir.