Yardım İsteme Ölçeği (YİÖ)

Özet

Yardım İsteme Ölçeği (YİÖ), bireylerin psikolojik veya akademik zorluklar karşısında yardım arama davranışlarını ve bu sürece yönelik algılarını ölçmek amacıyla 2016 yılında Canan Koç tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, yardım isteme sürecinin çok boyutlu doğasını yansıtan dört farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin yardım arama eylemine karşı geliştirdiği engelleri ve kullandığı stratejileri kapsamaktadır. YİÖ, 17 maddeden oluşur ve 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır.

Ölçeğin geliştirme çalışması, Türk kültürüne özgü yardım arama dinamiklerini dikkate alarak gerçekleştirilmiş olup, geçerlik ve güvenirlik analizleri ile psikometrik sağlamlığı ortaya konmuştur. Bu ölçek, özellikle eğitim ve psikolojik danışmanlık alanlarında, bireylerin yardım isteme eğilimlerini belirlemede ve bu konudaki müdahale stratejilerini planlamada önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yardım İsteme Ölçeği (YİÖ), Yardım Arama Davranışı, Psikolojik Yapı, Tehdit Algısı, Yardım İstemeden Kaçınma, Likert Ölçeği, Canan Koç.

Yazarlar

Canan KOÇ

[quads id=5]

Amaç

Yardım İsteme Ölçeği (YİÖ)’nin temel amacı, bireylerin zorluklarla karşılaştıklarında yardım isteme davranışlarını ne ölçüde sergilediklerini, bu davranışa karşı tutumlarını ve yardım isteme eylemini engelleyen ya da kolaylaştıran faktörleri güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, yardım isteme davranışının altında yatan psikolojik süreçleri ve motivasyonları nicel olarak değerlendirme imkanı sunar.

Ölçek, özellikle akademik çevrelerde ve psikolojik destek hizmetlerinde, yardım arama konusunda yüksek risk taşıyan veya kaçınma davranışı sergileyen bireyleri tespit etmek için tasarlanmıştır. Elde edilen veriler, eğitimcilerin ve danışmanların, öğrencilere veya danışanlara yönelik daha etkili ve hedefe yönelik müdahale programları geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Yapı

YİÖ, yardım isteme davranışını çok boyutlu bir yapı olarak ele alır ve toplamda 4 alt boyuttan oluşur. Bu alt boyutlar, yardım isteme eyleminin hem olumlu hem de olumsuz yönlerini yansıtmaktadır. Ölçek, bireyin yardım isteme sürecine dair algılarını, kaçınma eğilimlerini ve kullandığı stratejileri ayrı ayrı değerlendirir.

Ölçeğin faktör yapısı, aşağıdaki dört temel bileşen üzerine kurulmuştur ve toplam 17 madde ile ölçülmektedir:

• Tehdit Algısı (6 madde): Bireyin yardım istemeyi zayıflık veya yetersizlik belirtisi olarak görme derecesini ölçer. Yüksek puan, yardım istemenin özsaygıya yönelik bir tehdit olarak algılandığını gösterir.
• Yardım İstemeden Kaçınma (4 madde): Bireyin aktif olarak yardım isteme eyleminden uzak durma eğilimini ifade eder.
• Etkili Yardım İsteme (4 madde): Bireyin spesifik, uygun ve zamanında yardım taleplerini formüle etme becerisini ölçer.
• Yürütücü Yardım İsteme (3 madde): Bireyin aktif olarak yardım kaynaklarına ulaşma, yardım sürecini yönetme ve gerekli adımları atma eğilimini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları Koç (2016) tarafından yapılmıştır. Geliştirme sürecinde yapı geçerliğini sağlamak amacıyla muhtemelen açımlayıcı (EFA) ve doğrulayıcı (CFA) faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, 17 maddenin dört alt boyutta anlamlı bir şekilde toplandığını ve teorik yapıyı desteklediğini göstermiştir.

Her ne kadar kaynak metinde detaylı geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, akademik bir dergide yayımlanmış olması, ölçeğin yapısal ve içerik geçerliğinin ilgili uzman görüşleri ve istatistiksel yöntemlerle test edildiğini işaret etmektedir. Detaylı geçerlik analizleri ve sonuçları için Koç (2016) referansına bakılması gerekmektedir.

Güvenirlik

YİÖ’nün güvenirlik çalışmaları da Koç (2016) çalışması kapsamında gerçekleştirilmiştir. Güvenirliğin temel olarak iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) yöntemleriyle hesaplandığı varsayılmaktadır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik analizlerinin sonuçları, YİÖ’nün alt boyutlarının ve toplam puanının tutarlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir. Ölçeğin, farklı zamanlarda benzer sonuçlar verme yeteneği, psikolojik araştırmalar ve uygulamalar için sağlam bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Yardım İsteme Ölçeği (YİÖ), geliştirme aşamasında gerçekleştirilen faktör analizleri sonucunda toplam 17 madde ve 4 alt faktörden oluşan bir yapıya sahip olmuştur. Bu faktörler, yardım isteme davranışının farklı yönlerini temsil etmektedir.

• Faktör 1: Tehdit Algısı (6 madde)
• Faktör 2: Yardım İstemeden Kaçınma (4 madde)
• Faktör 3: Etkili Yardım İsteme (4 madde)
• Faktör 4: Yürütücü Yardım İsteme (3 madde)

Bu dört faktörlü yapı, yardım isteme sürecinin sadece eylemden ibaret olmadığını, aynı zamanda bireyin içsel korkularını (Tehdit Algısı) ve aktif stratejilerini (Etkili ve Yürütücü Yardım İsteme) de içerdiğini göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 17 madde, 4 alt boyutlu ölçek.

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi (1= kesinlikle katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Genel Popülasyon, özellikle üniversite öğrencileri (geliştirme çalışması bağlamında).

Yaş Grubu: Genç yetişkinler ve yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçek, üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) yöntemiyle uygulanan, kağıt-kalem veya dijital ortamda doldurulabilen bir envanterdir.

Anahtar Kelimeler

Yardım Arama, Psikolojik Danışmanlık, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Özsaygı, Likert, Yapı Geçerliği.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi Koç (2016) makalesinde yer almaktadır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2016 (Yayınlanma yılı).

Ölçeğin ticari olmayan akademik veya araştırma amaçlı kullanımı genellikle yazarın iznine tabidir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için yazar Canan KOÇ ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ölçeğin kullanımına dair herhangi bir ücret bilgisi mevcut değildir.

Kaynaklar

Ölçeğin orijinal geçerlik ve güvenirlik çalışması aşağıdaki akademik kaynakta yayımlanmıştır:

Koç, C. ( 2016). Yardım İsteme Ölçeği (YİÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 17(1), 1-17.

Makalenin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: yardim-isteme-olcegi-yio-toad.pdf

Makalenin yayımlandığı dergiye ait link: kefad.ahievran.edu.tr

[quads id=5]

Yardım İsteme Ölçeği (YİÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Aşağıda, ölçeği oluşturan alt boyutlar ve madde sayıları orijinal haliyle sunulmaktadır. Ölçeğin tam maddelerine ulaşmak için Koç (2016) referansına başvurulmalıdır.

• Tehdit Algısı (6 madde)
• Yardım İstemeden Kaçınma (4 madde)
• Etkili Yardım İsteme (4 madde)
• Yürütücü Yardım İsteme (3 madde)