Yanık Hastalarda Hasta ve Gözlemci Skar Değerlendirme Ölçeği

Öz

Yanık Hastalarda Hasta ve Gözlemci Skar Değerlendirme Ölçeği (Patient and Observer Scar Assessment Scale – POSAS), yanık ve diğer travmatik yaralanmalar sonucu oluşan skarların kalitesini hem hastanın öznel algısı hem de klinisyenin nesnel gözlemi açısından değerlendirmek için geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçek, orijinal olarak geliştirilmiş olup, Kabuk, Kazan ve Aydoğan (2017) tarafından Türkçe adaptasyonu ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. Ölçeğin Türkçe versiyonunun güvenilirliği ve geçerliliği, özellikle Türk yanık hastaları popülasyonunda skarların klinik ve yaşam kalitesi üzerindeki etkisini ölçmede standart bir araç sunmayı amaçlamaktadır.

Ölçek, skarın rengi, vaskülaritesi, esnekliği, kalınlığı, yüzey alanı gibi fiziksel özelliklerinin yanı sıra, hastanın ağrı, kaşıntı, sertlik ve genel görünümle ilgili şikayetlerini de kapsamaktadır. Bu çift yönlü değerlendirme, tedavi etkinliğini izlemek ve klinik araştırma sonuçlarını standardize etmek için kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Yanık, Skar, POSAS, Skar Değerlendirme, Türkçe Adaptasyon, Geçerlik, Güvenirlik, Hasta Bildirimli Sonuç Ölçümü.

Yazarlar

A. Kabuk, E. E. Kazan, C. Aydoğan.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, yanık hastalarında oluşan skarların kalitesini standardize edilmiş, kapsamlı ve çok boyutlu bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, özellikle skarın hem fiziksel özelliklerini (gözlemci modülü) hem de hastanın deneyimlediği semptomları ve memnuniyetsizliği (hasta modülü) ölçerek, tedavinin başarısını ve hastanın yaşam kalitesini etkileyen faktörleri belirlemeyi hedefler.

Türkçe versiyonunun adaptasyonu, Türk popülasyonunda klinik ve araştırma ortamlarında uluslararası standartlara uygun bir skar değerlendirme aracı ihtiyacını karşılamak amacıyla yapılmıştır. Bu sayede, Türkiye’deki dermatoloji ve plastik cerrahi uzmanları, yara iyileşmesi süreçlerini daha objektif bir şekilde takip edebilmektedir.

Yapı

Yanık Hastalarda Hasta ve Gözlemci Skar Değerlendirme Ölçeği (POSAS), iki ana bileşenden oluşur: Hasta Ölçeği (Patient Scale) ve Gözlemci Ölçeği (Observer Scale). Bu yapı, skarın hem öznel hem de nesnel boyutlarını ölçen eşsiz bir psikometrik araç sunar.

• Hasta Ölçeği: Hastanın deneyimlediği semptomları (ağrı, kaşıntı, renk, sertlik, kalınlık) ve genel şikayetleri ölçen 6 maddeden oluşur. Bu modül, Hasta Bildirimli Sonuç Ölçümü (PROM) prensiplerine dayanır.
• Gözlemci Ölçeği: Klinisyen veya eğitimli bir gözlemci tarafından doldurulan 6 maddeden oluşur. Bu modül, skarın vaskülarizasyonu, pigmentasyonu, esnekliği, kalınlığı ve yüzey rahatlaması gibi fiziksel özelliklerini nesnel olarak değerlendirir.

Geçerlik

Türkçe adaptasyon çalışmasında (Kabuk vd., 2017), ölçeğin yapısal geçerliği incelenmiştir. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı (skar kalitesini) ölçtüğünü doğrulamayı amaçlamaktadır. Orijinal POSAS ölçeği, yüksek düzeyde içerik ve yapı geçerliğine sahip olduğu uluslararası alanda kabul görmüştür.

Uyarlama çalışmasında, Türkçe formun orijinal yapıyı koruyup korumadığı analiz edilmiş ve yanık hastalarının klinik değerlendirmeleriyle korelasyonu incelenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türkçe versiyonunun da geçerli bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Kabuk ve arkadaşları (2017) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin iç tutarlılığı (Cronbach Alfa katsayısı) ve gözlemciler arası tutarlılığı (inter-rater reliability) incelenmiştir.

Türkçe POSAS’ın iç tutarlılık katsayıları, hem hasta hem de gözlemci modülleri için kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur. Ayrıca, özellikle gözlemci modülünde, farklı klinisyenlerin aynı skarı değerlendirmesindeki tutarlılığın yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, ölçeğin klinik uygulamalarda güvenle kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Orijinal POSAS, iki ana bileşene ayrıldığı için (Hasta ve Gözlemci), Türkçe adaptasyon sürecinde de bu iki faktörlü yapının korunup korunmadığı Faktör Analizi yöntemleriyle test edilmiştir.

Yapılan analizler, Türkçe versiyonun da skarın öznel deneyimini ve nesnel fiziksel özelliklerini ayırt eden iki ayrı faktör yapısını desteklediğini göstermiştir. Bu, ölçeğin çok boyutlu yapısını koruduğunu ve her iki modülün de bağımsız ancak birbiriyle ilişkili klinik bilgileri sağladığını kanıtlamaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) – Orijinal Patient and Observer Scar Assessment Scale (POSAS)’ın Türkçe versiyonu.

Format: 10 puanlı Görsel Analog Skala (Visual Analogue Scale – VAS). Puanlar genellikle 1 (normal/en iyi) ile 10 (en kötü/şiddetli) arasında değişir.

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal), ve birçok diğer dilde adaptasyonları mevcuttur.

Population Group: Yanık hastalarda skarı olan bireyler.

Age Group: Çalışmada belirtilen hasta grubuna bağlıdır, ancak genellikle skar oluşumunun değerlendirilebildiği yetişkin ve ergen hastalar hedeflenir.

Population Details: Kabuk vd. (2017) çalışması, yanık nedeniyle tedavi görmüş ve skarı gelişmiş olan hastaları kapsamaktadır.

Test Methodology: Hem hastanın (öznel değerlendirme) hem de klinisyenin (nesnel gözlem) aynı skar bölgesini bağımsız olarak değerlendirmesine dayanır.

Anahtar Kelimeler

Dermatoloji, Plastik Cerrahi, Yara İyileşmesi, Yanık Skarı, Psikometrik Özellikler, Adaptasyon, Faktör Analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ayşe Kabuk

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal versiyonu klinik ve araştırma amaçlı kullanıma açık olup, Türkçe adaptasyonunun kullanımı için sorumlu yazar Ayşe Kabuk ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Adaptasyon çalışmasının yayımlanma yılı 2017‘dir. Ölçeğin ticari kullanımı veya telif ücretleri hakkında bilgi için sorumlu yazarla görüşülmelidir.

Türkçe adaptasyon çalışmasının orijinal PDF’i buradan indirilebilir: reliability-and-validity-of-the-turkish-version-of-patient-and-observer-scar-assessment-scale-in.pdf

Kaynaklar

Kabuk, A., Kazan, E. E., & Aydoğan, C. (2017). Reliability and Validity of the Turkish Version of Patient and Observer Scar Assessment Scale in Patients with Burns. Turk Dermatoloji Dergisi, 11(4), 179-183.

Yanık Hastalarda Hasta ve Gözlemci Skar Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen orijinal yayın olan Kabuk, Kazan ve Aydoğan (2017) makalesine başvurunuz.