Yakın İlişkide Yaşantılar Envanteri

Özet

Yakın İlişkide Yaşantılar Envanteri (YİYE), yetişkin bireylerin romantik ilişkilerdeki bağlanma stillerini boyutlar düzeyinde ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan Experiences in Close Relationships (ECR) Envanterinin Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Bu ölçek, yetişkin bağlanma kuramının temelini oluşturan Kaygı ve Kaçınma olmak üzere iki ana boyutu değerlendirir. Türkiye’deki uyarlama çalışması 2006 yılında Nebi Sümer tarafından yapılmış olup, ölçeğin psikometrik özellikleri Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bulunmuştur. Ölçek, bireylerin yakın ilişkilerdeki davranışlarını ve zihinsel modellerini 32 madde üzerinden 7’li Likert tipi bir derecelendirme ile değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yakın İlişkide Yaşantılar Envanteri, Yetişkin Bağlanması, Bağlanma Stilleri, Psikometri, Kaygı, Kaçınma, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Nebi Sümer.

[quads id=5]

Amaç

Yakın İlişkide Yaşantılar Envanteri’nin temel amacı, yetişkinlerin yakın ilişkiler bağlamındaki bağlanma örüntülerini boyutlar düzeyinde ölçmektir. Geleneksel kategorik bağlanma sınıflandırmalarının aksine, bu envanter bağlanmayı sürekli bir değişken olarak ele alır ve bireylerin ilişkiye dair tutumlarını ve beklentilerini nicel olarak değerlendirir.

Ölçek, özellikle romantik ilişkilerde yaşanan Kaygı (terk edilme korkusu ve yakınlık ihtiyacı) ve Kaçınma (duygusal yakınlıktan rahatsızlık duyma ve bağımsızlık arzusu) boyutlarını ölçerek, bireylerin ilişkisel zihinsel modellerini tespit etmeyi hedefler. Bu sayede, araştırmacılar ve klinisyenler, ilişki kalitesini ve psikolojik uyumu etkileyen temel bağlanma dinamiklerini analiz edebilirler.

Yapı

YİYE, yetişkin bağlanma kuramının iki boyutlu modeline sıkı sıkıya bağlıdır. Bu iki boyut, bireyin kendine ve başkalarına dair sahip olduğu işleyen zihinsel modelleri temsil eder:

• Bağlanma Kaygısı: Bireyin kendine dair olumsuz bir benlik modeline sahip olduğu ve partnerinin ulaşılabilirliği ile ilgilenme düzeyinden emin olamadığı durumu ifade eder. Yüksek kaygı, yoğun onaylanma ihtiyacı ve terk edilme korkusu ile kendini gösterir.
• Bağlanma Kaçınması: Bireyin başkalarına dair olumsuz bir modele sahip olduğu durumu ifade eder. Yüksek kaçınma, duygusal yakınlıktan kaçınma, bağımsızlığa aşırı vurgu yapma ve ilişki stresini azaltmak için duygusal mesafeyi koruma eğilimi ile karakterizedir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması (Sümer, 2006), orijinal ECR’nin yapısal geçerliğini destekler niteliktedir. Yapılan analizlerde, ölçeğin iki faktörlü yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olduğu görülmüştür. Ayrıca, YİYE ile ölçülen zihinsel modellerin, daha önceki bağlanma ölçekleri (IA ve İÖA) ile anlamlı ilişkiler gösterdiği belirtilmiştir. Bu ilişkiler orta derecede güçlü olup (r = .22 ve .35, p < .01), YİYE’nin yetişkin bağlanma yapılarını ölçmede yeterli düzeyde eş zamanlı geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Yakın İlişkide Yaşantılar Envanteri’nin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılık sergilediğini kanıtlamıştır. Sümer (2006) çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) .88 olarak rapor edilmiştir. Bu yüksek katsayı, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçüm hatasının düşük olduğunu göstermektedir. Alt boyutların güvenilirlik katsayıları da genellikle yüksek düzeydedir, bu da Kaygı ve Kaçınma faktörlerinin kendi içlerinde homojen olduğunu belirtir.

Faktör Analizi

Envanter, yapısal olarak 2 alt boyut ve toplam 32 maddeden oluşmaktadır. Uygulanan faktör analizleri (genellikle Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri), maddelerin net bir şekilde Bağlanma Kaygısı ve Bağlanma Kaçınması olmak üzere iki temel faktöre ayrıldığını göstermiştir. Bu iki boyut, yetişkin bağlanma kuramının boyutlar düzeyindeki ölçümünü sağlamaktadır.

Her bir alt boyutun (Kaygı ve Kaçınma) 16’şar maddeden oluştuğu ve bu maddelerin faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğu belirlenmiştir. Faktör yapısı, ölçeğin teorik temellerini güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği.

Format: Öz Bildirim Envanteri (Self-Report Inventory).

Language Available: Türkçe (Turkish).

Population Group: Yetişkinler (Adults).

Age Group: Genç ve Orta Yaş Yetişkin Popülasyonu.

Population Details: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin örneklemleri üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: 7’li Likert Tipi Derecelendirme kullanılmaktadır. Katılımcılardan kendilerini en iyi tanımlayan seçeneği işaretlemeleri beklenir.

Anahtar Kelimeler

Bağlanma Kaygısı, Bağlanma Kaçınması, Psikolojik Ölçek, 32 Madde, Zihinsel Modeller, Nebi Sümer, Romantik İlişkiler.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor/Mevcut Değil.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Orta Doğu Teknik Üniversitesi).

Correspondence Address: Nebi Sümer, ODTÜ Psikoloji Bölümü, Ankara, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Yakın İlişkide Yaşantılar Envanteri’nin Türkçe uyarlama çalışması 2006 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, özellikle ticari veya büyük ölçekli araştırmalar için, sorumlu yazar Prof. Dr. Nebi Sümer’den izin alınmasını gerektirebilir. İletişim için: [email protected].

Orijinal makalenin bağlantısı: nebisumer.com.

Kaynakça

Sümer, N. (2006). Yetişkin bağlanma ölçeklerinin kategoriler ve boyutlar düzeyinde karşılaştırılması. Türk Psikoloji Dergisi, 21(55), 1-22.

Bu ölçeğin Türkçe versiyonunun orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: yakin-iliskide-yasantilar-envanteri-toad.pdf.

[quads id=5]

Yakın İlişkide Yaşantılar Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak metinde açıkça belirtilmemiştir. Ancak envanter, 2 alt boyut ve toplam 32 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme sistemi aşağıdaki gibidir:

Derecelendirme: 7’li Likert Tipi Ölçek.

• 1 = beni hiç tanımlamıyor
• 7 = tamamıyla beni tanımlıyor