Öğretmenlerin Üst Bilişsel Pedagojik Anlayışları Ölçeği

Özet

Öğretmenlerin Üst Bilişsel Pedagojik Anlayışları Ölçeği, öğretmenlerin kendi öğretim süreçlerini planlama, izleme ve değerlendirme yeteneklerine ilişkin sahip oldukları inançları ve farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özgün hali yabancı dilde olan bir aracın Türkçeye uyarlanması sürecinde, 2015 yılında Gökhan Orhan tarafından gerçekleştirilen bir yüksek lisans tezi çalışması kapsamında geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılarak Türk eğitim sistemine kazandırılmıştır. Ölçek, özellikle öğretmenlerin üst bilişsel süreçleri pedagojik uygulamalarına ne ölçüde entegre ettiklerini belirlemeye odaklanmaktadır.

Bu araç, öğretmenlerin mesleki gelişim ihtiyaçlarını saptamada ve üst bilişsel yaklaşımlara dayalı eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır. Çalışma, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sınayarak, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara sağlam bir ölçme aracı sunmayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen inançları, Üst biliş, Pedagojik anlayışlar, Ölçek uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Eğitim psikolojisi, Öğretmen yeterlilikleri.

Yazarlar

Gökhan Orhan

Amaç

Öğretmenlerin Üst Bilişsel Pedagojik Anlayışları Ölçeği’nin temel amacı, öğretmenlerin öğretme ve öğrenme süreçlerine dair sahip oldukları üst bilişsel farkındalık düzeylerini ve bu farkındalıklarını sınıf içi uygulamalarına yansıtma biçimlerini sistematik olarak ölçmektir. Bu, onların ders planlama, öğrenci öğrenmesini izleme ve öğretim stratejilerini duruma göre ayarlama yeteneklerini değerlendirmeyi kapsar.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kullanılan geçerli ve güvenilir bir ölçme aracını Türkiye’deki eğitim araştırmalarına sunmak, böylece Türk öğretmen popülasyonunun üst bilişsel pedagojik yeterliliklerini ulusal ve uluslararası düzeyde karşılaştırmalı olarak incelemeye olanak sağlamaktır.

Yapı

Ölçek, öğretmenlerin üst biliş (metacognition) kavramının pedagojik alana yansımasını, yani Üst Bilişsel Pedagojik Anlayışları ölçmektedir. Bu yapı, genellikle iki temel boyut altında incelenir:

• Üst Bilişsel Bilgi (Metacognitive Knowledge): Öğretmenin kendi öğretme kapasitesi, görevlerin zorluğu ve farklı stratejilerin etkinliği hakkındaki bilgisi.
• Üst Bilişsel Düzenleme (Metacognitive Regulation): Öğretmenin öğretim süreci sırasında planlama, izleme (monitoring) ve değerlendirme (evaluating) gibi aktif stratejileri kullanma becerisi.

Ölçek, öğretmenlerin bu iki boyuttaki yeterliliklerini ve inançlarını değerlendirerek, onların öğrenci merkezli, yansıtıcı ve etkili bir öğretim ortamı yaratma potansiyellerini belirlemeye yardımcı olur.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışmasında (Orhan, 2015), psikometrik olarak sağlam bir araç elde etmek amacıyla kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçeğin teorik yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamıştır.

Genellikle, uyarlama çalışmalarında yapı geçerliği (Construct Validity) temel alınır. Bu kapsamda, çeviri sonrası maddelerin orijinal ölçeğin faktör yapısını koruyup korumadığı, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Ayrıca, dil ve kültürel uygunluğun sağlanması amacıyla uzman görüşleri alınarak içerik geçerliği (Content Validity) çalışmaları da yapılmıştır.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını belirlemek üzere güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik testlerinin ana odağı, iç tutarlılık katsayılarının (Internal Consistency Reliability) hesaplanması olmuştur.

Bu tür psikolojik ölçekler için en yaygın kullanılan güvenirlik göstergesi Cronbach Alfa katsayısıdır. Orhan (2015) çalışmasında, ölçeğin genel olarak ve alt boyutlar bazında yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu, yani maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda kararlı olduğu tespit edilmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin Türk öğretmen popülasyonu için güvenilir bir ölçüm sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Öğretmenlerin Üst Bilişsel Pedagojik Anlayışları Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması sürecinde, ölçeğin çok boyutlu yapısının korunup korunmadığını incelemek amacıyla faktör analizleri uygulanmıştır.

Genellikle, öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile maddelerin faktör yükleri incelenmiş, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak orijinal ölçek modelinin Türk verisine ne kadar iyi uyum sağladığı test edilmiştir. Bu analizler sonucunda, ölçeğin üst bilişsel pedagojik anlayışın temel bileşenlerini temsil eden alt boyutlara ayrıldığı ve bu boyutların kabul edilebilir düzeyde uyum indekslerine sahip olduğu doğrulanmıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme ölçeği (Örn: 5’li veya 6’lı Likert).

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Öğretmenler (Teachers)

Age Group: Çalışan yetişkinler (Okul öncesi, ilkokul, ortaokul veya lise öğretmenleri).

Population Details: Türkiye’deki çeşitli kademelerde görev yapan öğretmenler üzerinde uygulanmıştır (Yüksek Lisans tezi kapsamında Gaziosmanpaşa Üniversitesi bölgesi).

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılar, pedagojik inançları ve üst bilişsel uygulamaları hakkındaki maddeleri belirli bir derecelendirme skalasına göre değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Pedagoji, Öğretmen eğitimi, Psikometri, Cronbach Alfa, Faktör yapısı, Öğretim stratejileri, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Çalışma Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Tokat’ta tamamlanmıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal halinin kullanım izinleri, ölçeği geliştiren özgün yazarlara aittir. Türkçeye uyarlama çalışması 2015 yılında Gökhan Orhan tarafından yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Tez, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır.

Ölçeğin ticari kullanımı veya geniş çaplı araştırmalarda kullanılması için özgün yazarlardan izin alınması gerekebilir. Yüksek lisans tezi olarak erişim ücretsizdir. Testin psikometrik çalışmalarının tamamlandığı yıl: 2015.

Kaynaklar

1. Orhan, G. (2015). Öğretmenlerin Üst Bilişsel Pedagojik Anlayışları Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek Lisans tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Tokat). Tez çalışmasına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi.

Öğretmenlerin Üst Bilişsel Pedagojik Anlayışları Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere ulaşmak için Orhan (2015) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinin incelenmesi gerekmektedir.