Tıbbi Güvensizlik Ölçeği

Özet

Tıbbi Güvensizlik Ölçeği (TGO), bireylerin sağlık sistemi, sağlık profesyonelleri ve tıbbi kurumlara yönelik sahip oldukları şüphecilik, güvensizlik ve olumsuz beklentileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Şengül ve Bulut (2020) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle hasta-hekim ilişkisinin kalitesini ve bireylerin tedaviye uyum düzeylerini etkileyebilecek olan tıbbi güvensizlik düzeyini tespit etmeyi amaçlar. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Tıbbi Güvensizlik, Sağlık Hizmetleri, Hasta-Hekim İlişkisi, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Sağlık Psikolojisi.

Yazarlar

Halil ŞENGÜL, Abdullah BULUT

Amaç

Tıbbi Güvensizlik Ölçeği’nin temel amacı, sağlık hizmeti kullanıcılarının tıp uzmanlarına, sağlık kurumlarına ve genel olarak sağlık sisteminin işleyişine duydukları şüphe veya inanç eksikliğinin derecesini nicel olarak belirlemektir. Özgün olarak başka bir dilde geliştirilmiş olan bu ölçek, Şengül ve Bulut (2020) tarafından Türk popülasyonunda kullanılabilmesi amacıyla uyarlama çalışması ile Türkçe’ye kazandırılmıştır.

Bu araç, klinisyenler ve araştırmacılar için büyük önem taşımaktadır; çünkü yüksek tıbbi güvensizlik, hastaların tedavi önerilerine uymamasına, önemli bilgileri saklamasına ve dolayısıyla sağlık sonuçlarının olumsuz etkilenmesine yol açabilir. Ölçek, bu güvensizlik düzeyini ölçerek, sağlık politikalarının ve iletişim stratejilerinin geliştirilmesine bilimsel bir zemin sunar.

Yapı

Tıbbi Güvensizlik Ölçeği, genellikle bireylerin sağlık sistemine yönelik algılarını oluşturan çeşitli boyutları ölçen çok boyutlu bir yapı üzerine kurulmuştur. Bu yapı, hekimlerin yetkinliğine duyulan şüphe, sağlık kurumlarının gizlilik politikalarına karşı duyulan endişe ve tıbbi hataların yaygınlığına dair inançlar gibi alt bileşenleri içerebilir.

Ölçek, güvensizliği sadece kişisel bir özellik olarak değil, aynı zamanda sistemik ve yapısal sorunların bir yansıması olarak ele alır. Bu nedenle, ölçülen yapı, genellikle bilişsel (inançlar), duygusal (kaygı veya korku) ve davranışsal (kaçınma eğilimi) güvensizlik bileşenlerini kapsar.

Geçerlik

Tıbbi Güvensizlik Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Şengül & Bulut, 2020), ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini gösteren geçerlik analizleri detaylı olarak incelenmiştir. Uyarlama çalışmalarında genellikle Yapı Geçerliği temel alınır.

Bu bağlamda, ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanıldığı varsayılmaktadır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu ve maddelerin teorik olarak öngörülen faktörlere yüksek düzeyde yüklendiğini göstermelidir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, Doktora Güven Ölçeği) ilişkisi incelenerek ölçüt bağımlı geçerlik kanıtları da sunulmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eden güvenirlik analizleri, uyarlama çalışmasının kritik bir parçasıdır. Şengül ve Bulut (2020) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır.

Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin birbirleriyle tutarlı olduğunu ve aynı temel yapıyı ölçtüğünü gösterir. Ek olarak, test-tekrar test güvenirliği analizleri de yapılmış olabilir; bu analizler, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini kanıtlar ve ölçeğin uzun süreli araştırmalarda kullanımının uygunluğunu destekler.

Faktör Analizi

Tıbbi Güvensizlik Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonunda, ölçeğin yapısal bütünlüğünü incelemek için Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Ölçeğin uyarlama olması nedeniyle, genellikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) yerine Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilmiştir.

DFA, ölçeğin orijinal yapısının (yani, kaç faktörden oluştuğu ve hangi maddelerin hangi faktörlere ait olduğu) Türk örnekleminde ne kadar iyi uyum sağladığını test eder. Şengül ve Bulut (2020) çalışmasında elde edilen uyum iyiliği endeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA), ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle yüksek düzeyde eşleştiğini göstermiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Genellikle 5’li veya 7’li Likert formatı kullanılır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler, Sağlık Hizmetleri Kullanıcıları

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Türkiye’de yaşayan, sağlık hizmeti deneyimi olan bireyler.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Sağlık Psikolojisi, Güven, Tıbbi Etik, Hasta Hakları, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Belirtilmemiş (İletişim, sorumlu yazar e-posta adresi üzerinden sağlanabilir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı, izinler ve olası ücretler hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Halil ŞENGÜL ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarın izni yeterlidir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Kaynaklar

Şengül, H. & Bulut, A. (2020). “Tıbbi Güvensizlik Ölçeği ve Doktora Güven Ölçeğinin Türkçe Geçerlik Güvenirlik Çalışması” International Social Sciences Studies Journal, (e-ISSN:2587-1587) Vol:6, Issue: 62; pp:1956-1964.

Orijinal makalenin PDF dosyası şu adresten indirilebilir: tibbi-guvensizlik-olcegi-toad.pdf

Tıbbi Güvensizlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için yazarla iletişime geçilmesi veya referans makaleye başvurulması gerekmektedir.