The Tromso Sosyal Zeka Ölçeği

Özet

Tromso Sosyal Zeka Ölçeği (TSZÖ), orijinali Norveç’te geliştirilen Tromsø Social Intelligence Scale’in (TSIS) Türkçe’ye uyarlanmış ve psikometrik özellikleri incelenmiş bir versiyonudur. Bu ölçek, bireylerin sosyal ortamlarda başarılı olma ve sosyal etkileşimleri anlama yeteneklerini kapsayan **sosyal zeka** yapısını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. T. Doğan ve B. Çetin tarafından 2009 yılında gerçekleştirilen uyarlama çalışması sonucunda, ölçeğin Türk kültürüne uygun geçerli ve güvenilir bir araç olduğu tespit edilmiştir. Ölçek, 21 maddeden ve orijinal yapıya benzer şekilde üç boyuttan oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal zeka, Tromso Sosyal Zeka Ölçeği, TSZÖ, uyarlama, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi.

Yazarlar

T. Doğan, B. Çetin (Uyarlama Yazarları)

[quads id=5]

Amaç

Tromso Sosyal Zeka Ölçeği’nin temel amacı, sosyal zeka kavramını Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirebilecek standart bir ölçüm aracı sağlamaktır. Orijinal TSIS, sosyal zekayı çok boyutlu bir yapı olarak ele almakta olup, bu uyarlama ile Türk akademik ve klinik çevrelerinin bu önemli psikolojik yapıyı araştırmasına olanak tanınmıştır.

Ölçek, özellikle yükseköğretim kurumlarında ve psikolojik araştırmalarda bireylerin sosyal beceri düzeylerini, sosyal farkındalıklarını ve sosyal bilgi işleme kapasitelerini nicel olarak belirlemek için kullanılmaktadır. Böylece, eğitim programlarının veya sosyal beceri müdahalelerinin etkinliği değerlendirilebilir.

Yapı

Ölçek, bireylerin sosyal ortamlarda etkinliğini belirleyen bilişsel ve davranışsal yetenekler bütünü olan **sosyal zeka** yapısını ölçmektedir. Sosyal zeka, genellikle başkalarının duygularını, niyetlerini ve motivasyonlarını doğru bir şekilde algılama, sosyal bilgiyi işleme ve sosyal durumlara uygun tepkiler verme yeteneği olarak tanımlanır.

Uyarlama çalışmasında elde edilen bulgular, TSZÖ’nün orijinal ölçekte olduğu gibi üç ana boyutu kapsadığını göstermektedir. Bu boyutlar genellikle Sosyal Bilgi İşleme, Sosyal Beceri ve Sosyal Farkındalık/Sosyal İçgörü gibi alanları temsil eder. Ölçek, 21 madde aracılığıyla bu üç boyutun her birine ilişkin bireysel farklılıkları tespit etmeyi hedefler.

Geçerlik

TSZÖ’nün geçerlik çalışmaları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü kanıtlamıştır. Yapılan faktör analizi, ölçeğin yapı geçerliğini destekleyerek, orijinal ölçeğe benzer üç faktörlü bir yapıyı ortaya çıkarmıştır. Bu, maddelerin teorik olarak beklenen alt boyutlara doğru bir şekilde yüklendiğini göstermektedir.

Uyarlama çalışmasında ayrıca **uyum geçerliği** (concurrent validity) incelenmiştir. Bu bağlamda, TSZÖ puanları ile bağımsız bir sosyal beceri envanteri arasındaki korelasyon katsayısı .51 olarak bulunmuştur. Bu orta düzeyde pozitif korelasyon, TSZÖ’nün sosyal zeka ile ilişkili olduğu bilinen sosyal beceriler yapısıyla anlamlı bir ilişki içerisinde olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (reliability) analizleri, ölçüm sonuçlarının zamana yayılan tutarlılığını ve içsel bütünlüğünü desteklemektedir. TSZÖ’nün iç tutarlılık kat sayısı (Cronbach Alfa değeri) .83 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir uyum sergilediğini göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını incelemek amacıyla **test-tekrar test güvenirlik** katsayısı .80 olarak belirlenmiştir. Bu yüksek katsayı, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verdiğini işaret eder. Son olarak, ölçeğin **test yarılama** güvenirlik sonucu ise .75 olarak bulunmuştur; bu da ölçeğin farklı yarım setlerinin benzer sonuçlar ürettiğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Tromso Sosyal Zeka Ölçeği’nin Türkçeye uyarlama sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek üzere **faktör analizi** gerçekleştirilmiştir. Bu analiz sonucunda, TSIS’in orijinal yapısına oldukça benzer şekilde üç faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır. Bu üç faktör, sosyal zekanın ayrı ancak ilişkili bileşenlerini temsil etmektedir.

21 maddeden oluşan ölçek, bu üç faktöre dağılarak sosyal zekanın çok boyutlu doğasını korumuştur. Faktör yüklerinin incelenmesi, maddelerin kültürel adaptasyona rağmen teorik olarak beklenen alt boyutlara güçlü bir şekilde yüklendiğini göstermiştir. Bu yapısal uyum, ölçeğin Türk kültürü bağlamında da sosyal zekanın temel bileşenlerini başarıyla ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 21 maddeden oluşan, 3 boyutlu bir öz bildirim ölçeğidir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkin Popülasyonu (Genel olarak üniversite öğrencileri ve yetişkinler üzerinde kullanıma uygundur.)

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Uyarlama çalışması, genellikle yükseköğrenim düzeyindeki bireylerden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Bireylerin sosyal zeka düzeylerini ölçmek için kullanılan 7’li Likert tipi derecelendirmeye sahip kağıt/kalem veya dijital öz bildirim envanteridir. Yanıt seçenekleri “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a uzanır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal farkındalık, sosyal beceri, psikometri, 21 madde, 7’li Likert, iç tutarlılık, test tekrar test.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bayram Çetin: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin telif hakkı ve kullanım izinleri için sorumlu yazar Bayram Çetin ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta belirtilmemiştir. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2009 yılında yayımlanmıştır.

Orijinal makale PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: the-tromso-social-intelligence-scale-toad.pdf

Kaynaklar

1. Dogan, T., & Cetin, B. (2009). The validity, reliability and factorial structure of the Turkish version of the Tromso Social Intelligence Scale. Educational Sciences: Theory and Practice, 9(2), 709-720.

[quads id=5]

Tromso Sosyal Zeka Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu kaynakta ölçeğin maddelerine dair bilgi bulunmamaktadır. Ölçek, 21 madde ve 3 boyuttan oluşmaktadır.