Taraftarların Futbolda Şiddetin Kaynağına İlişkin Görüşleri Ölçeği

Özet

Taraftarların Futbolda Şiddetin Kaynağına İlişkin Görüşleri Ölçeği, futbol müsabakalarında yaşanan şiddet olaylarının kaynaklarına dair taraftarların algılarını ve görüşlerini ölçmek amacıyla 2020 yılında geliştirilmiş, 25 maddelik beş faktörlü bir ölçme aracıdır. Ölçek, spor medyası, hakem kararları, antrenör/teknik direktörler, taraftar/amigolar ve sporcu davranışları gibi farklı potansiyel şiddet kaynaklarını kapsamaktadır. Yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda, ölçeğin toplam varyansın yaklaşık %60’ını açıklayan güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğu belirlenmiştir. Ölçeğin genel Cronbach alfa iç tutarlık katsayısı 0.82 olarak hesaplanmıştır. Bu çalışma, futbol ortamındaki şiddetle mücadele stratejilerinin geliştirilmesinde kritik öneme sahip olan taraftar bakış açısını sistematik olarak değerlendirmek için güvenilir ve geçerli bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Futbol, Futbolda şiddet, Taraftar görüşleri, Ölçek geliştirme, Psikometri, Spor sosyolojisi, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Servet Reyhan, R. S. Müniroğlu, A. A. Yetim

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, futbol ortamında şiddetin ortaya çıkış nedenlerine dair taraftarların sahip olduğu algıları ve atıfları bilimsel yöntemlerle belirlemektir. Bu araç, şiddet olaylarının birden fazla kaynaktan beslendiği hipotezi üzerine kurulmuş olup; spor medyası, saha içi aktörler (hakemler, sporcular, antrenörler) ve diğer taraftar gruplarının rolünü ayrı boyutlarda incelemeyi hedefler.

Geliştirilen ölçek, elde edilen veriler ışığında, şiddeti azaltmaya yönelik alınacak önlemlerde hangi alanlara odaklanılması gerektiğine dair somut kanıtlar sunmayı amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle sosyal psikoloji ve spor bilimleri alanında, taraftar davranışlarının ve şiddet algılarının derinlemesine araştırılması için standart bir ölçüm aracı sağlamaktadır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Taraftarların Futbolda Şiddetin Kaynağına İlişkin Görüşleri Ölçeği, futbolda şiddete neden olan faktörleri taraftar bakış açısıyla ele alan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, bu yapıyı temsil eden beş temel faktörden (boyuttan) oluşmaktadır. Bu boyutlar, şiddetin kaynağına yönelik algısal farklılıkları yansıtmaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü beş temel yapısal boyut şunlardır:

• Faktör 1: Spor Medyasından Kaynaklanan Şiddet (6 Madde)
• Faktör 2: Hakem Kararlarından Kaynaklanan Şiddet (5 Madde)
• Faktör 3: Antrenör ve Teknik Direktörden Kaynaklanan Şiddet (4 Madde)
• Faktör 4: Taraftar ve Amigolardan Kaynaklanan Şiddet (6 Madde)
• Faktör 5: Sporcu Davranışlarından Kaynaklanan Şiddet (4 Madde)

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla geniş bir çalışma grubu üzerinden Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubu büyüklüğü belirlenirken, literatürde kabul gören madde sayısının 5 ila 10 katı kadar veri yeterliliği kriteri (Bryman ve Cramer, 2001; Pett, Lackey ve Sullivan, 2003) esas alınmış ve 2262 kişilik bir örneklem büyüklüğüne ulaşılmıştır. Bu büyüklüğün analizler için yeterli olduğu kabul edilmiştir.

Veri setinin faktör analizine uygunluğunu değerlendirmek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri ve Barlett Küresellik Testi sonuçları incelenmiştir. KMO değeri .794 olarak bulunmuş, bu değer Büyüköztürk ve ark. (2008) tarafından belirtilen .60 kesme değerinin üzerinde çıkmıştır. Ayrıca Barlett Küresellik Testi anlamlı (p<.01) bulunmuştur. Bu sonuçlar, verilerin faktör analizi için uygun olduğunu göstermiştir. Ön uygulamada yer alan 68 madde, faktör yükü 0.40’ın altında kalan, muğlak veya birden fazla faktöre yük veren maddelerin elenmesiyle 25 maddeye düşürülmüştür. Bu süreç, ölçeğin yapısal geçerliğini maksimize etmeyi hedeflemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, hem toplam puan hem de her bir faktör bazında Cronbach alfa iç tutarlık katsayısı kullanılarak incelenmiştir. Ölçeğin toplam puanına ilişkin güvenirlik katsayısı 0.82 olarak hesaplanmıştır, bu değer ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktörlerin ayrı ayrı güvenirlik katsayıları ise literatürdeki kabul edilebilir değer aralıklarına uygun bulunmuştur (Santos, 1999). Faktör bazlı güvenirlik katsayıları şöyledir: Birinci faktör (Spor Medyasından Kaynaklanan Şiddet) için 0.60, ikinci faktör (Hakem Kararlarından Kaynaklanan Şiddet) için 0.62, üçüncü faktör (Antrenör ve Teknik Direktörden Kaynaklanan Şiddet) için 0.70, dördüncü faktör (Taraftar ve Amigolardan Kaynaklanan Şiddet) için 0.74 ve beşinci faktör (Sporcu Davranışlarından Kaynaklanan Şiddet) için 0.70. Ayrıca, madde geçerliğine kanıt sağlamak amacıyla incelenen madde-toplam test korelasyonları yüksek bulunmuş (0.31 ile 0.82 aralığında), bu da maddelerin ölçmek istenen özelliği başarıyla ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Yapı geçerliğini incelemek üzere yürütülen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda, ölçeğin 25 madde ve 5 faktörden oluşan nihai yapısı belirlenmiştir. Bu beş faktörlü yapı, toplam varyansın %59.85’ini açıklamaktadır. Bu oran, literatürde kabul edilen kesme değerlerinin üzerinde olup (Tabachnick ve Fidell, 2013), ölçeğin veri setindeki varyansı yüksek oranda temsil ettiğini göstermektedir.

Faktörlerin varyansı açıklama oranları sırasıyla şu şekildedir: Birinci faktör %17.85, ikinci faktör %14.34, üçüncü faktör %9.89, dördüncü faktör %9.70 ve beşinci faktör %8.08. Bu dağılım, şiddet algısının en çok Spor Medyasından Kaynaklanan Şiddet boyutu tarafından açıklandığını göstermektedir. Faktörlerin madde dağılımı ise sırasıyla 6, 5, 4, 6 ve 4 madde şeklindedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Biçim: Öz Bildirim Ölçeği

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır. Seçenekler (1) Hiç katılmıyorum ile (5) Tamamen katılıyorum aralığında puanlanmıştır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Futbol Taraftarları

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Yetişkin taraftarlar olduğu varsayılmaktadır)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları 2262 kişilik geniş bir taraftar grubu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Veriler, yapı geçerliği için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve güvenirliği için Cronbach alfa katsayısı kullanılarak analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Spor psikolojisi, Futbol taraftarı, Şiddet algısı, Medya etkisi, Hakem kararları, KMO, Yapısal eşitlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Servet Reyhan

Sorumlu Yazar İletişim E-postası: [email protected]

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Reyhan, Müniroğlu ve Yetim tarafından 2020 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin bilimsel çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Servet Reyhan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Makalenin orijinal PDF dosyası şu bağlantıdan indirilebilir: taraftarlarin-futbolda-siddetin-kaynagina-iliskin-gorusleri-olcek-gelistirme-calismasi-toad.pdf

Kaynaklar

• Reyhan, S., Müniroğlu, R. S. ve Yetim, A. A. (2020). Taraftarların futbolda şiddetin kaynağına ilişkin görüşleri: Ölçek geliştirme çalışması. Spormetre: Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(1), 213-224. (Orijinal makale bağlantısı: dergipark.org.tr)
• Bryman, A., & Cramer, D. (2001). Quantitative data analysis with SPSS release 10 for Windows: A guide for social scientists. Routledge.
• Pett, M. A., Lackey, N. R., & Sullivan, J. J. (2003). Making sense of factor analysis: The use of factor analysis for instrument development in health care research. Sage Publications.
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson Education.
• Santos, J. R. A. (1999). Cronbach’s alpha: A tool for assessing the reliability of scales. Journal of Extension, 37(2), 1-5.

[quads id=5]

Taraftarların Futbolda Şiddetin Kaynağına İlişkin Görüşleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Televizyonda şiddet içeren filmlerin bulunması normaldir
Maçlardan önce medyadaki değerlendirmeler taraftarı şiddete yönlendirir.
Takımımın aleyhine karar verdiğinde hakeme bir şeyler fırlatmak isterim.
Maç sırasında rakip antrenörün/teknik direktörün başarısı beni sinirlendirir.
Amigolar şiddet olaylarını ateşliyorlar.
Davranışlarından Kaynaklanan Şiddet
Tuttuğum takımın futbolcusunun agresif tavırları beni tahrik eder.