Taraftar Psikolojik Bağlılık Ölçeği

Özet

Taraftar Psikolojik Bağlılık Ölçeği (TPBÖ), spor taraftarlarının takımlarına veya spor olaylarına yönelik geliştirdikleri çok boyutlu psikolojik bağlılık düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış 30 maddelik bir ölçektir. Ölçek, taraftarlık deneyiminin temel unsurlarını kapsayan altı farklı faktörü değerlendirir: kişisel kimlik, duygusal bağlılık, kaynak maliyeti, psikolojik maliyet, sosyal zorunluluk ve bölgesel bağlılık. Bu ölçek, spor psikolojisi ve sosyolojisi alanlarında taraftar davranışlarını ve sadakat mekanizmalarını incelemek için güçlü bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Taraftar, Psikoloji, Bağlılık, Spor Psikolojisi, Ölçek Uyarlama, İç Tutarlılık, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Hasan Bozgeyikli, Özkan Taşğın, S. Esin Eroğlu.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, spor taraftarlarının tuttukları takımla veya spor dalıyla kurdukları psikolojik bağlılık düzeyini çok boyutlu olarak belirlemektir. Bu bağlılık, sadece duygusal bir durumu değil, aynı zamanda kimlik oluşumunu, sosyal baskıları, bölgesel aidiyeti ve taraftarlığın getirdiği maliyetleri de içeren karmaşık bir yapıyı ifade eder. Bu uyarlama çalışması, özgün ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Taraftar Psikolojik Bağlılık Ölçeği, taraftarlık olgusunu altı temel boyutta ele alan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu boyutlar, bireyin taraftarlık rolünü ne ölçüde benimsediğini ve bu role ne kadar yatırım yaptığını yansıtır. Ölçek, toplam 30 madde ile aşağıdaki yapıları kapsamaktadır:

• Kişisel Kimlik: Taraftarlığın, bireyin benlik kavramının ayrılmaz bir parçası haline gelme derecesini ölçer.
• Duygusal Bağlılık: Takıma karşı hissedilen yoğun sevgi, gurur ve aidiyet gibi pozitif duygusal tepkileri değerlendirir.
• Kaynak Maliyeti: Taraftarlığa harcanan zaman, para ve enerji gibi somut kaynakların maliyetini ifade eder.
• Psikolojik Maliyet: Takımın başarısızlığı veya performansı nedeniyle yaşanan stres, hayal kırıklığı ve duygusal yıpranma gibi psikolojik bedelleri ölçer.
• Sosyal Zorunluluk: Sosyal çevre (aile, arkadaşlar) tarafından dayatılan veya beklenen taraftarlık rolünü sürdürme ihtiyacını yansıtır.
• Bölgesel Bağlılık: Taraftarın, takımının temsil ettiği şehir, bölge veya coğrafi kimlikle kurduğu bağımlılığı ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin altı faktörlü yapısının Türkçe örneklemde kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Elde edilen uyum indeksleri, modelin veriyle ne kadar iyi eşleştiğini gösteren güçlü kanıtlardır:

• Ki-kare değeri (x²): 933,737 (Serbestlik derecesi (sd): 390)
• Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı (RMSEA): .055
• Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI): .908
• Tucker-Lewis İndeksi (TLI): .898
• Standardize Edilmiş Kök Ortalama Kare Kalıntı (SRMR): .055

RMSEA ve SRMR değerlerinin .08’in altında, CFI ve TLI değerlerinin ise .90’a yakın veya üzerinde olması, modelin iyi bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Taraftar Psikolojik Bağlılık Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) kullanılarak raporlanmıştır. Ölçeğin genel yapısının yüksek düzeyde güvenilir olduğu tespit edilmiştir. Ölçeğin bütünü için iç tutarlılık katsayısı .93 olarak bulunmuştur.

Alt ölçeklerin güvenirlik katsayıları da kabul edilebilir düzeyde yüksek olup, her bir boyutun kendi içinde tutarlı olduğunu göstermektedir:

• Kişisel Kimlik alt ölçeği için: .86
• Duygusal Bağlılık alt ölçeği için: .84
• Kaynak Maliyeti alt ölçeği için: .78
• Psikolojik Maliyet alt ölçeği için: .89
• Sosyal Zorunluluk alt ölçeği için: .81
• Bölgesel Bağlılık alt ölçeği için: .87

Ayrıca, ölçeğin düzeltilmiş madde toplam korelasyon katsayıları .33 ile .69 arasında sıralanmaktadır; bu aralık, maddelerin ölçülen yapının bütününe anlamlı katkı sağladığını ve iyi bir iç tutarlılık gösterdiğini belirtir.

Faktör Analizi

Ölçek, toplam 30 maddeden oluşmakta ve altı farklı alt boyutu ölçmektedir. Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), bu altı faktörlü yapının (Kimlik, Duygusal Bağlılık, Kaynak Maliyeti, Psikolojik Maliyet, Sosyal Zorunluluk ve Bölgesel Bağlılık) orijinal teorik modelle uyumlu olduğunu doğrulamıştır. Her bir alt boyutun madde dağılımı şu şekildedir:

• Kimlik: 6 madde
• Duygusal Bağlılık: 5 madde
• Kaynak Maliyeti: 4 madde
• Psikolojik Maliyet: 4 madde
• Sosyal Zorunluluk: 4 madde
• Bölgesel Bağlılık: 7 madde

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: 30 maddeden oluşan öz bildirim ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Spor taraftarları.

Yaş Grubu: Yetişkin ve ergen popülasyon (çalışma detayları sınırlı olsa da genellikle 18 yaş ve üzeri bireyleri kapsamaktadır).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de çeşitli spor dallarını takip eden taraftarlar üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılmıştır (1=Kesinlikle Katılmıyorum; 5=Kesinlikle Katılıyorum). Yüksek puanlar, yüksek düzeyde psikolojik bağlılığı işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Taraftar Bağlılığı, Spor Sosyolojisi, Psikometrik Özellikler, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Uyum İndeksleri, Cronbach Alfa.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hasan Bozgeyikli

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Erciyes Üniversitesi, Kayseri, Türkiye (Sorumlu yazarın kurumsal adresi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Hasan Bozgeyikli ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarın izni zorunludur.

Kaynakça

Bozgeyikli, H., Taşğın, Ö. ve Eroğlu S.E. (2018). Taraftar Psikolojik Bağlılık Ölçeği Türkçe Formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(16). doi: 10.26466/opus.481001

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: taraftar-psikolojik-baglilik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Taraftar Psikolojik Bağlılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

30 madde ve 6 alt boyut

• Kimlik (6 m)
• Duygusal Bağlılık (5 m)
• Kaynak Maliyeti (4 m)
• Psikolojik Maliyet (4 m)
• Sosyal Zorunluluk (4 m)
• Bölgesel Bağlılık (7 m)

Derecelendirme: 5’li Likert (1=kesinlikle katılmıyorum – 5=kesinlikle katılıyorum)