Stres Envanteri

Öz

Stres Envanteri, 1998 yılında Nuray Richter Kanık tarafından Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanan bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle Down Sendromlu bebek sahibi olan annelerin yaşadığı stres düzeyini ve erken eğitim programlarının bu stres üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla oluşturulmuştur. Ölçek, 4’lü Likert formatında olup, geliştirme aşamasında yüksek iç tutarlılık (Cronbach Alfa: 0.92) ve kabul edilebilir düzeyde madde ayırt ediciliği göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Stres Envanteri, maternal stres, Down Sendromu, anne-bebek etkileşimi, erken eğitim, psikolojik ölçme, doktora tezi.

Yazarlar

Nuray Richter Kanık

Amaç

Stres Envanteri’nin temel amacı, özel bir gelişimsel ihtiyaca sahip çocukların (özellikle Down Sendromlu bebeklerin) ebeveynleri, yani anneleri tarafından deneyimlenen algılanan stres düzeyini standardize edilmiş bir biçimde ölçmektir. Bu araç, annelerin karşılaştıkları zorluklar, duygusal yükler ve ebeveynlik rollerine ilişkin stres faktörlerini nicel olarak belirlemek üzere tasarlanmıştır.

Ölçeğin geliştirilmesi, erken eğitim programlarının bu annelerin stres ve anne-bebek etkileşim düzeyleri üzerindeki potansiyel etkilerini inceleyen kapsamlı bir akademik çalışmanın parçasıydı. Bu bağlamda, ölçek, müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmede kritik bir değişken olarak görev yapmıştır.

Yapı

Stres Envanteri, psikolojideki temel yapılardan biri olan algılanan stres (perceived stress) kavramını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin çevresel talepleri başa çıkma kaynaklarını aşan veya zorlayan olarak değerlendirmesi sonucu ortaya çıkan psikolojik ve fizyolojik durumu ifade eder.

Ölçek, spesifik olarak, Down Sendromlu bir çocuğa sahip olmanın getirdiği zorluklar, bakım gereksinimleri, toplumsal baskılar ve erken eğitim süreçleriyle ilişkili olarak annelerin yaşadığı öznel stres deneyimlerini yakalamayı hedefler. Madde seçimi ve analizi, ölçeğin bu spesifik popülasyonun stres kaynaklarını güvenilir bir şekilde temsil etmesini sağlamıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, öncelikle madde ayırt edicilik gücünün belirlenmesine odaklanmıştır. Bu amaçla, ölçeğin ön deneme formunda yer alan maddeler için madde-toplam korelasyonları hesaplanmıştır.

Yapılan istatistiksel analizler sonucunda, madde-toplam korelasyon değerleri (r) 0.35’ten büyük olan maddeler, yüksek ayırt edicilik gücüne sahip kabul edilerek ölçeğin nihai formuna dahil edilmiştir. Bu titiz eleme süreci sonucunda, toplamda 30 madde Stres Envanteri’nde yer almaya hak kazanmıştır. Bu yöntem, ölçeğin ölçtüğü yapıyı temsil etme konusunda içsel bir tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Stres Envanteri’nin güvenirliği, iç tutarlılık (internal consistency) yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Ölçeğin tüm maddelerinin ne kadar tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır.

Hesaplama sonucunda, ölçeğin genel Cronbach Alfa katsayısı 0.92 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik standartlara göre oldukça yüksek ve kabul edilebilir düzeyde bir güvenirlik seviyesine işaret etmektedir. Ayrıca, ölçekteki maddelerin tutarlılığını destekleyen madde-toplam puan korelasyon katsayılarının da 0.05 anlamlılık düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı değerler taşıdığı tespit edilmiştir.

Faktör Analizi

Sunulan kaynak materyal, ölçeğin faktör yapısını ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiş detaylı bir faktör analizi çalışmasına dair spesifik sonuçlar içermemektedir. Maddelerin seçimi, madde-toplam korelasyonlarına dayandırılmıştır ki bu, ölçeğin yüksek olasılıkla tek bir genel stres faktörünü ölçmeye yönelik geliştirildiğini düşündürmektedir.

Gelecekteki araştırmalar veya tezin tam metni, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı mı, yoksa tek boyutlu bir stres yapısını mı temsil ettiğini netleştirmek için açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi sonuçlarını sunabilir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: 30 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 4’lü Likert tipindedir (1= hiç uygun değil – 4= çok uygun).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler (Down Sendromlu bebeği olan anneler)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Ancak erken eğitim programına katılan bebeklerin anneleri)

Popülasyon Detayları: Erken eğitim programına dahil edilmiş Down Sendromlu bebeklere sahip anneler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim envanteri (Self-report inventory).

Anahtar Kelimeler

Psikometri, madde-toplam korelasyonu, iç tutarlılık, Cronbach Alfa, psikolojik stres, erken müdahale, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tez çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 1998 (Doktora tezinin tamamlanma tarihi).

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir çalışma (doktora tezi) kapsamında geliştirilmiştir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için izin ve ücret bilgisi almak üzere sorumlu yazar Nuray Richter Kanık ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Kanık Richter, N. (1998). Erken eğitim down sendromlu bebeği olan annelerin stres ve anne-bebek etkileşim düzeyine etkisi (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Tezin Ulusal Tez Merkezi’ndeki bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: stres-envanteri-toad.pdf

Stres Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu envanterin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen doktora tezine başvurulması gerekmektedir.