Spor Seyircilerinin Sözel Fiziksel Zorbalık Davranışları Ölçeği

Öz

Spor Seyircilerinin Sözel Fiziksel Zorbalık Davranışları Ölçeği, spor müsabakalarını takip eden seyircilerin sergilediği zorbalık eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle futbol taraftarları örneği üzerinden 2019 yılında yapılan bir doktora tezi kapsamında oluşturulmuştur. Yapılan analizler sonucunda, ölçek maddelerinin tek bir faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu tek faktör, kaynak metinde belirtildiği üzere, siber zorbalık davranışlarını kapsamaktadır. Ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu, Cronbach Alpha katsayısının .93 olarak tespit edilmesiyle gösterilmiştir. Bu bulgular, geliştirilen aracın spor seyircilerinin zorbalık davranışlarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebildiğini ortaya koymaktadır.

Ölçek toplam 14 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır. Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), tek faktörlü yapının yüksek düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğunu doğrulamıştır.

Anahtar Kelimeler

Spor, Seyirci, Zorbalık, Siber Zorbalık, Ölçek Geliştirme, Futbol Taraftarı, Psikometri, Sözel Saldırganlık

Yazarlar

Yasin Karaca

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, spor müsabakaları sırasında veya ilgili sosyal ortamlarda spor seyircilerinin sergileme eğiliminde oldukları sözel ve fiziksel zorbalık davranışlarını sistematik olarak ölçmektir. Geliştirme çalışması, özellikle futbol taraftarlarının zorbalık davranışlarını incelemek üzere odaklanmıştır.

Ölçek, spor psikolojisi ve sosyal psikoloji alanlarında, seyirci davranışlarının doğasını, zorbalık eğilimlerinin yaygınlığını ve bu tür davranışları etkileyen faktörleri belirlemeye yönelik araştırmalarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu araç sayesinde, spor etkinliklerinde şiddet ve zorbalığı önlemeye yönelik müdahale stratejileri geliştirilmesi hedeflenmektedir.

Yapı

Ölçek, literatür taraması ve uzman görüşleri sonucunda geliştirilmiş olup, psikometrik analizler neticesinde tek boyutlu bir yapı sergilemektedir. Yapılan geçerlik analizlerinde, ölçekte yer alan maddelerin anlam ve içerik olarak birbiriyle tutarlı olduğu ve tek bir ortak yapıyı temsil ettiği görülmüştür. Bu tek faktör, çalışma kapsamında spor seyircilerinin genel zorbalık eğilimlerini, özellikle de siber zorbalık bağlamında ifade edilen davranışları temsil etmektedir.

Ölçek maddelerinin kapsamları incelendiğinde, bu yapı; rakip takım seyircisine yönelik alay etme, kötü isim takma ve güçsüz olanı hedef alma gibi doğrudan veya dolaylı zorbalık eylemlerini ölçmektedir. Bu kapsam, ölçeğin başlığındaki sözel ve fiziksel zorbalık kavramlarıyla örtüşse de, geliştirme sürecinde siber zorbalık davranışlarının da güçlü bir şekilde temsil edildiği belirtilmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen analizler, maddelerin tek bir faktörde toplandığını göstermiştir. Bu tek faktörlü yapı, ölçekteki maddelerin %62.70 oranında varyansını açıklamaktadır. Bu yüksek açıklanan varyans oranı, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Faktör analizleri sonucunda, ölçekte yer alan maddelerin faktör yüklerinin .73 ile .83 arasında değiştiği belirlenmiştir. Faktör yüklerinin .50’nin üzerinde olması, her bir maddenin ölçülen yapıya güçlü bir katkı sağladığını ve ölçeğin yapısal olarak geçerli olduğunu desteklemektedir. Sonuç olarak, Spor Seyircilerinin Sözel Fiziksel Zorbalık Davranışları Ölçeği’nin geçerli ölçümler yaptığı sonucuna varılmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alpha katsayısı ile değerlendirilmiştir. Hesaplamalar neticesinde katsayının .93 olduğu belirlenmiştir. Bu değer, sosyal bilimler araştırmaları için mükemmel düzeyde bir iç tutarlılığı işaret etmekte ve ölçek maddelerinin birbiriyle son derece uyumlu olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, yapısal modelin güvenirliğini pekiştirmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, madde faktör yüklerinin 0.93 ile 0.95 arasında değiştiğini ve hata varyanslarının 0.09 ile 0.15 gibi oldukça düşük değerlerde olduğunu göstermiştir. Yüksek faktör yükleri ve düşük hata varyansları, ölçek maddelerinin ölçülen latent yapı üzerindeki etkisinin “büyük etki” kategorisinde olduğunu kanıtlamış ve ölçeğin tek faktörlü yapısının güvenilirliğini güçlendirmiştir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde hem Keşfedici hem de Doğrulayıcı Faktör Analizleri kullanılmıştır. Keşfedici analizler, ölçme aracındaki maddelerin tek bir faktörde toplandığını ortaya koymuştur. Bu tek faktör, toplam varyansın %62.70’ini açıklamaktadır.

Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise tek faktörlü modeli doğrulamıştır. Analizde, tüm madde t oranlarının .01 düzeyinde anlamlı olduğu görülmüştür. Faktör yük değerlerinin 0.50’nin üzerinde olması, maddelerin ölçülen yapı üzerindeki etkisinin yüksek olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin tek faktörlü modelinin yüksek düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğunu ve psikometrik açıdan sağlam bir yapı sunduğunu kesinleştirmiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme

Format: 14 maddelik, 5’li Likert tipi ölçek.

Language Available: Türkçe

Population Group: Spor Seyircileri (Futbol Taraftarları)

Age Group: Belirtilmemiş (Araştırma bağlamında yetişkin/ergen futbol taraftarları)

Population Details: Futbol taraftarları örneği kullanılarak geliştirilmiştir.

Test Methodology: 5’li Likert derecelendirmesi: 1-asla yapmam, 2- nadiren yaparım, 3- bazen yaparım, 4- genellikle yaparım, 5- her zaman yaparım.

Anahtar Kelimeler

Sözel Zorbalık, Fiziksel Zorbalık, Psikometri, Ölçek, Spor Psikolojisi, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Taraftar Davranışları

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Author ORCID Identifier: Sağlanmamıştır

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İletişim e-posta adresi üzerinden sağlanabilir.

Test Yılı: 2019 (Doktora tezinin yayımlandığı yıl)

İzin ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Yasin Karaca ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Karaca, Y. (2019). Spor seyircilerinin zorbalık davranışlarının incelenmesi (futbol taraftarı örneği) (Doktora tezi). İnönü Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Malatya. Tez, İnönü Üniversitesi Açık Erişim Sistemi üzerinden erişilebilmektedir: openaccess.inonu.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: spor-seyircilerinin-sozel-fiziksel-zorbalik-davranislari-olcegi-toad.pdf

Spor Seyircilerinin Sözel Fiziksel Zorbalık Davranışları Ölçeği Maddeleri

Madde Sayısı: 14

• Rakip takım seyircisi ile dalga geçerim.
• Rakip takımın seyircisine kötü isim takarım.
• Küçük ve zayıf olan rakip takım seyircisini kızdırırım.