Sosyal Başarı Hedefi Ölçeği

Özet

Sosyal Başarı Hedefi Ölçeği (SBHÖ), bireylerin sosyal ortamlarda hedeflerini nasıl tanımladıklarını ve bu hedeflere ulaşma biçimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışması 2018 yılında Arslan ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürüne özgü geçerlik ve güvenirlik özelliklerini belirlemeyi amaçlamıştır. Çalışma sonucunda ölçeğin Türkçe formunun, uygulandığı örneklem grubunda sosyal başarı hedeflerini ölçmek için güvenilir ve geçerli bir araç olduğu tespit edilmiştir.

Ölçek, toplam 11 maddeden oluşmakta ve sosyal başarı hedeflerini üç temel faktör altında incelemektedir: Beceri, Performans Yaklaşımı ve Performans Kaçınma. Bu faktörler, bireylerin sosyal yeterliliğe odaklanma, sosyal statü elde etme veya sosyal olarak utanç verici durumlardan kaçınma eğilimlerini yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Başarı Hedefi, Sosyal Başarı Hedefi Ölçeği, Başarı Motivasyonu, Performans Yaklaşımı, Performans Kaçınma, Beceri, Uyarlama, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Nihan Arslan, Nur Turhan, Tuğba Bingöl, M. Ümit Öztabak, Şeyma Çetintaş.

[quads id=5]

Amaç

Sosyal Başarı Hedefi Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sosyal etkileşimlerde ve ilişkilerde benimsedikleri başarı hedeflerini sistematik olarak ölçmektir. Bu hedefler, bireyin sosyal yeterliliğini geliştirmeye yönelik olabileceği gibi (Beceri), başkalarından daha iyi görünmeye (Performans Yaklaşımı) veya utanç verici durumlardan kaçınmaya (Performans Kaçınma) yönelik de olabilir.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kullanılan bu ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilirliğini kanıtlamaktır. Bu sayede, eğitim ve sosyal psikoloji alanlarında yapılan araştırmalara katkı sağlanması hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçek, sosyal bağlamda Sosyal Başarı Hedefi teorisine dayanır. Bu teori, bireylerin sosyal yeterliliklerini nasıl tanımladıklarını ve değerlendirdiklerini inceler. Ölçek üç ana alt boyuttan oluşan üç faktörlü bir yapıyı ölçmektedir:

• Beceri Hedefleri (Mastery/Skill Goals): Bireyin sosyal ilişkilerde anlamlı bağlar kurmaya, kişisel yeterliliğini artırmaya ve kendini gerçekten anlayan arkadaşlara sahip olmaya odaklanması.
• Performans Yaklaşımı Hedefleri (Performance-Approach Goals): Bireyin sosyal ortamlarda pozitif değerlendirmeler almaya, popüler görünmeye ve diğerlerinden üstün olduğunu göstermeye odaklanması.
• Performans Kaçınma Hedefleri (Performance-Avoidance Goals): Bireyin sosyal ortamlarda olumsuz değerlendirmelerden, alay edilmekten veya utanç verici durumlardan aktif olarak kaçınmaya odaklanması.

Geçerlik

Sosyal Başarı Hedefi Ölçeği’nin Türkçe formunun yapı geçerliğini test etmek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Yapılan bu analizler sonucunda, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak üç faktörlü yapıyı koruduğu görülmüştür.

DFA sonuçları, Türkçe formun teorik olarak beklenen üç boyutlu yapıyı iyi temsil ettiğini göstermiş ve ölçeğin Türk kültürüne uyarlamasının başarılı olduğunu teyit etmiştir. Bu bulgular, ölçeğin sosyal başarı hedeflerini ölçme konusunda geçerli bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) hesaplanarak yapılmıştır. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı tatmin edici düzeyde, .68 olarak belirlenmiştir. Alt boyutlara ilişkin iç tutarlılık katsayıları ise şöyledir:

• Beceri Alt Boyutu: İç tutarlılık katsayısı .712.
• Performans Yaklaşımı Alt Boyutu: İç tutarlılık katsayısı .627.
• Performans Kaçınma Alt Boyutu: İç tutarlılık katsayısı .497.

Beceri alt boyutunun yüksek iç tutarlılığa sahip olduğu, Performans Kaçınma alt boyutunun ise diğerlerine kıyasla daha düşük bir katsayı gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular ışığında, ölçeğin toplam puanının ve Beceri alt boyutunun yüksek güvenirlik sunduğu sonucuna varılmıştır.

Faktör Analizi

Ölçek, psikometrik analizler sonucunda 11 madde ve üç temel faktörden oluşan bir yapı sergilemektedir. Bu üç faktör, sosyal başarı hedeflerinin farklı yönlerini temsil etmektedir:

• Faktör 1: Beceri (5 Madde): Bu faktör, sosyal ilişkilerde öz-yeterlilik ve derin anlayışa sahip olmaya verilen önemi ölçer.
• Faktör 2: Performans Yaklaşımı (4 Madde): Bu faktör, sosyal kabul görme, popülarite ve dışarıdan olumlu algılanmaya yönelik motivasyonu ölçer.
• Faktör 3: Performans Kaçınma (2 Madde): Bu faktör, sosyal başarısızlık, utanç veya alay edilme gibi olumsuz sosyal sonuçlardan kaçınma eğilimini ölçer.

Ölçek Yapısı

Test Türü: Uyarlama

Format: Ölçek 11 maddeden oluşmaktadır ve yanıtlar 5’li Likert tipi derecelendirme formatında toplanmaktadır.

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim alanındaki bireyler (Orijinal uyarlama çalışması öğrencilerden oluşan örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir).

Yaş Grubu: Bilgi Mevcut Değil (Genellikle ergen ve genç yetişkin gruplarına uygulanır).

Popülasyon Detayları: Bilgi Mevcut Değil.

Test Metodolojisi: Bireylerin sosyal başarı hedeflerine ilişkin ifadeleri 1’den (hiç doğru değil) 5’e (çok doğru) kadar derecelendirdiği öz bildirime dayalı bir testtir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Psikoloji, Eğitim Psikolojisi, Sosyal Başarı Hedefi, Faktör Analizi, İç Tutarlılık, Likert Ölçeği, Nihan Arslan.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nihan Arslan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Mevcut Değil

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2018

Kullanım İzinleri ve Ücret: Akademik araştırmalar için kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar (Nihan Arslan) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Genellikle akademik uyarlama çalışmaları kaynak belirtilerek ücretsiz kullanılabilir.

Kaynaklar

Arslan, N., Turhan, N., Bingöl, T., Öztabak, M.Ü. ve Çetintaş, Ş. (2018). Sosyal Başarı Hedefi Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 47 (47), 39-50. doi: 10.15285/maruaebd.315511

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sosyal-basari-hedefi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Sosyal Başarı Hedefi Ölçeği Maddeleri

Ölçek 11 madde ve üç faktörden oluşmaktadır:

• Beceri (5 Madde): Benim için beni gerçekten anlayan arkadaşlara sahip olmak önemlidir.
• Performans Yaklaşımı (4 Madde): Birçok arkadaşı varmış gibi görünmek benim için önemlidir.
• Performans Kaçınma (2 Madde): Amacım başkalarının benimle alay etmesine sebep olacak şeyleri yapmaktan kaçınmaktır.