Sorumlu Turizm Ölçeği

Özet

Sorumlu Turizm Ölçeği (STÖ), bireylerin sorumlu turizm davranışlarına yönelik tutumlarını ve eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Aylan ve Sezgin (2019) tarafından Türkçe literatüre kazandırılmış bir uyarlama çalışmasının ürünüdür. Ölçek, turistlerin çevresel, sosyo-kültürel ve ekonomik boyutlardaki sorumluluklarını değerlendirmeye odaklanarak, sürdürülebilir turizm hedeflerine ulaşmada bireysel katkının düzeyini belirlemeyi amaçlar. STÖ, özellikle çevresel bilinç ve etik turizm uygulamaları alanlarında çalışan araştırmacılar için değerli bir ölçüm aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sorumlu turizm, turizm etiği, çevre bilinci, sosyal sorumluluk, ölçek uyarlama, psikometri, sürdürülebilir turizm.

Yazarlar

Fatmanur Kübra Aylan, M. Sezgin.

Amaç

Sorumlu Turizm Ölçeği’nin temel amacı, turistlerin seyahatleri sırasında gösterdikleri veya göstermeye istekli oldukları sorumlu turizm davranışlarının kapsamını ve yoğunluğunu nicel olarak ölçmektir. Bu ölçek, turistlerin destinasyonların yerel kültürü, ekonomisi ve doğal çevresi üzerindeki potansiyel olumsuz etkilerini en aza indirme konusundaki duyarlılıklarını tespit etmeye yardımcı olur.

Ölçek, aynı zamanda, turizm sektöründe politikalar geliştiren paydaşlara, hedef kitlelerinin sorumluluk algısını anlamaları için güçlü bir temel sağlamaktadır. Bu sayede, daha etkili eğitim ve bilgilendirme kampanyaları tasarlanabilir ve sorumlu tüketim modelleri teşvik edilebilir.

Yapı

Sorumlu Turizm Ölçeği, genellikle çok boyutlu bir yapıya sahiptir ve sorumlu turizm kavramının üç temel direğini yansıtan alt boyutlardan oluşur: Çevresel Sorumluluk, Sosyo-Kültürel Sorumluluk ve Ekonomik Sorumluluk.

• Çevresel Sorumluluk: Turistin doğal kaynakları koruma, atık azaltma ve çevre dostu ulaşım tercihlerini yansıtan davranışları ölçer.
• Sosyo-Kültürel Sorumluluk: Turistin yerel halkın geleneklerine, değerlerine ve yaşam tarzına saygı gösterme, kültürel hassasiyet sergileme ve olumlu etkileşim kurma eğilimini değerlendirir.
• Ekonomik Sorumluluk: Turistin yerel ekonomiye destek olma (örneğin, yerel ürünleri tercih etme) ve etik ticari uygulamaları destekleme konusundaki tutumlarını inceler.

Geçerlik

Aylan ve Sezgin (2019) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun yapısal geçerliğini test etmek için çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Yapı geçerliği, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiş, bu sayede ölçeğin teorik yapıyla ne ölçüde örtüştüğü belirlenmiştir.

Uyarlama sürecinde ayrıca, kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve dilsel eşdeğerlik çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar, ölçek maddelerinin kültürel bağlama uygunluğunu ve orijinal ölçekteki yapıyı koruduğunu göstermeyi amaçlamıştır. Çalışmanın detaylı geçerlik bulguları için kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Sorumlu Turizm Ölçeği’nin iç tutarlılığı, uyarlama çalışmasında test edilmiş ve yüksek düzeyde güvenirliğe sahip olduğu rapor edilmiştir. Güvenirlik analizi, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak gerçekleştirilir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü işaret eder.

Uyarlama çalışmasında elde edilen güvenirlik katsayısı değerleri (genellikle 0.70 ve üzeri), ölçeğin araştırma amaçlı kullanıma uygun olduğunu göstermektedir. Ayrıca, alt boyutların her birinin ayrı ayrı iç tutarlılıklarının da kabul edilebilir düzeyde olduğu tespit edilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe uyarlaması sırasında uygulanan faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamıştır. Aylan ve Sezgin (2019), orijinal ölçeğin boyut yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu veya kültürel farklılıklara bağlı olarak minimal değişikliklere uğradığını analiz etmiştir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, model uyum iyiliği indekslerinin (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstererek, ölçek maddelerinin sorumlu turizmin temel boyutlarına beklenen şekilde yüklendiğini teyit etmiştir. Bu analizler, ölçeğin yapısal sağlamlığını kanıtlamada kritik rol oynamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmıştır. Katılımcılar, maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler (Örn: “Kesinlikle Katılmıyorum”dan “Kesinlikle Katılıyorum”a).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Turistler, Tüketiciler, Genel Yetişkin Popülasyon.

Yaş Grubu: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya çeşitli turizm bölgelerindeki yerli turistler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) anketi formatında uygulanır.

Anahtar Kelimeler

Turist davranışı, etik tüketim, sürdürülebilirlik, ölçek geliştirme, turizm psikolojisi, çevresel etki, sosyo-kültürel etki.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Fatmanur Kübra Aylan)

Yazışma Adresi: Selçuk Üniversitesi, ilgili akademik birim (Detaylı adres bilgisi mevcut değildir).

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle yazar veya yayıncıdan izin alınması gerekebilir. Sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Ücretler: Akademik kullanım için genellikle ücretsizdir, ancak bu durum yazara bağlıdır.

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Bu ölçeğin Türkçe uyarlamasına ilişkin temel referans aşağıdadır:

Aylan, F. K., ve Sezgin, M. (2019). Sorumlu Turizm Ölçeği’nin geçerlilik ve güvenirlilik çalışması. Sosyal Bilimler Dergisi, 6(33), 351-362.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:
sorumlu-turizm-olcegi-toad.pdf

Sorumlu Turizm Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Sorumlu Turizm Ölçeği’nin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle, maddeler bu girişte sunulamamaktadır. Maddeler, ilgili referans makaleden (Aylan & Sezgin, 2019) veya sorumlu yazar ile iletişime geçilerek temin edilmelidir.