Serbest Zamanda Sıkılma Algısı Ölçeği

Özet

Serbest Zamanda Sıkılma Algısı Ölçeği (SZSAÖ), bireylerin boş zaman aktivitelerine yönelik yaşadıkları sıkılma düzeylerini ve bu durumdan duydukları tatmini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal ölçeğin Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, Kara, Gürbüz ve Öncü (2014) tarafından Türkiye bağlamına adapte edilmiş ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. Ölçek, 10 maddeden ve iki temel alt boyuttan oluşmaktadır: Sıkılma ve Doyum. 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Serbest zaman, Boş zaman sıkılması, Sıkılma, Boş zaman doyumu, Psikometrik özellikler, Ölçek uyarlama, Türkiye.

Yazarlar

Feyza Meryem Kara, Burak Gürbüz, Eda Öncü

Amaç

Serbest Zamanda Sıkılma Algısı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin serbest zamanlarını değerlendirirken yaşadıkları sıkılma düzeyini ve bu serbest zaman etkinliklerinden ne ölçüde doyum aldıklarını belirlemektir. Uyarlama çalışması (Kara vd., 2014), orijinal ölçeğin faktör yapısının ve maddelerinin Türk kültürüne uygunluğunu test etmeyi hedeflemiştir.

Bu araç, özellikle spor psikolojisi, rekreasyon ve eğitim bilimleri alanlarında, bireylerin boş zaman kalitelerini artırmaya yönelik müdahalelerin planlanmasında ve sıkılma eğilimlerinin demografik farklılıklarla ilişkisini incelemede değerli bir tanı aracı sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, serbest zamanda sıkılma eğilimini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Ölçeğin teorik yapısı iki ana boyuta ayrılır: Sıkılma ve Doyum. Sıkılma alt boyutu, bireyin serbest zaman aktivitelerinde anlam bulamama, ne yapacağını bilememe veya aktivitelere karşı ilgisizlik hissetme durumunu yansıtırken; Doyum alt boyutu, serbest zaman etkinliklerinin yarattığı heyecan, motivasyon ve tatmin duygularını ölçer.

Toplam 10 maddeden oluşan bu kısa form, alanda hızlı ve etkili ölçüm yapılmasına olanak tanır ve serbest zaman deneyiminin hem olumsuz hem de olumlu yönlerini kapsamaktadır.

Geçerlik

Kaynak metinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, Kara ve arkadaşları (2014) tarafından yürütülen uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de geçerli olduğunu göstermek amacıyla yapı geçerliği üzerine yoğunlaşmıştır. Bu süreçte dilsel ve kültürel geçerlik çalışmaları da gerçekleştirilmiştir.

Yapısal geçerlik, ölçeğin teorik olarak varsayılan iki alt boyutu (Sıkılma ve Doyum) doğru bir şekilde ölçüp ölçmediğini gösterir. Tam geçerlik istatistikleri ve kullanılan yöntemler (örneğin, Doğrulayıcı Faktör Analizi) için orijinal makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Kaynak metinde spesifik güvenirlik katsayıları (örneğin, Cronbach Alfa) açıkça belirtilmemiştir. Ancak, psikometrik bir uyarlama çalışmasının standartları gereği, ölçeğin maddelerinin iç tutarlılığının incelenmesi esastır.

Çalışmada, ölçeğin alt boyutları ve genel puanı için kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılık güvenirliği rapor edildiği varsayılmaktadır. Yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü teyit eder.

Faktör Analizi

Serbest Zamanda Sıkılma Algısı Ölçeği (SZSAÖ), iki alt boyuta sahip 10 maddelik bir yapıya sahiptir. Uyarlama çalışmasında kullanılan faktör analizi teknikleri, 5 maddenin Sıkılma boyutuna, diğer 5 maddenin ise Doyum boyutuna yüklendiğini ortaya koymuştur.

Bu iki faktörlü model, ölçeğin orijinal yapısını koruduğunu ve Türk popülasyonunda da serbest zaman deneyiminin hem negatif (sıkılma) hem de pozitif (doyum) yönlerinin bağımsız olarak ölçülmesine olanak tanıyan geçerli bir ayrım sağladığını göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptation) Ölçeği

Format: Öz Bildirim (Self-Report) Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Genel Popülasyon, özellikle boş zaman ve spor aktivitelerine katılan genç yetişkinler.

Yaş Grubu: Ergenlik sonrası ve Yetişkinlik.

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve/veya sporla ilgili alanlarda çalışan bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (1=kesinlikle katılmıyorum – 5=kesinlikle katılıyorum). Puanlama, alt boyutlara göre ayrı ayrı yapılır.

Anahtar Kelimeler

Rekreasyon, Psikometri, Boş zaman faaliyetleri, Gençlik, Doyum, Ölçme ve değerlendirme, Ölçekleme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynakta Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Veri Kaynakta Belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Sorumlu yazar Feyza Meryem Kara ile iletişim için e-posta adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlaması 2014 yılında yayınlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Feyza Meryem Kara ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Orijinal makale Dergipark üzerinden erişilebilir durumdadır: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada indirilebilir: serbest-zamanda-sikilma-algisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Kara, F. M., Gürbüz, B. ve Öncü, E. (2014). Leisure Boredom Scale: The factor structure and the demographic differences. Turkish Journal of Sport and Exercise, 16(2), 28-35. DOI: 10.15314/TJSE.201428102.

Serbest Zamanda Sıkılma Algısı Ölçeği Maddeleri

Ölçek Yapısı: 2 alt boyut ve 10 madde

• Sıkılma (5 m): Boş zamanlarımda yaptıklarımdan genellikle hoşlanmıyorum, fakat başka ne yapacağımı bilmiyorum.
• Doyum (5 m): Boş zaman fikri beni heyecanlandırıyor.