Serbest Zaman İlgilenim Ölçeği

Özet

Serbest Zaman İlgilenim Ölçeği (SZİÖ), bireylerin serbest zaman aktivitelerine karşı geliştirdikleri psikolojik bağlılık ve katılım düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Gürbüz, Çimen ve Aydın (2018) tarafından Türkçe konuşan popülasyonlarda kullanılmak üzere kültürel uyarlama çalışması yapılarak geçerlik ve güvenirlik standartları belirlenmiştir. Ölçeğin temel amacı, serbest zaman ilgileniminin çeşitli boyutlarını (örn. çekicilik, merkezilik, kimlik yansıması) bilimsel yöntemlerle değerlendirmektir.

Ölçeğin Türkçe formunun geliştirilmesi, özellikle spor bilimleri ve rekreasyon alanlarında yapılan araştırmalara önemli bir katkı sağlamıştır. Yapılan Faktör Analizi çalışmaları, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünün Türkçe örneklemde de korunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Serbest Zaman İlgilenim Ölçeği, Serbest Zaman, İlgilenim, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama, Rekreasyon.

Yazarlar

Bülent Gürbüz, Zeynep Çimen, İbrahim Aydın

Amaç

Serbest Zaman İlgilenim Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin serbest zaman aktivitelerine yönelik duygusal, bilişsel ve davranışsal bağlılık düzeylerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması, uluslararası alanyazında kabul görmüş bu yapının Türkiye’deki araştırmacılar tarafından güvenilir ve geçerli bir araçla incelenmesine olanak sağlamayı hedeflemiştir.

Bu ölçek, özellikle rekreasyon, spor psikolojisi ve sosyoloji alanlarında, serbest zaman katılımının yaşam kalitesi, motivasyon ve kimlik gelişimi gibi değişkenlerle ilişkisini inceleyen çalışmalar için temel bir ölçüm aracı sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, literatürde yaygın olarak kabul gören “Serbest Zaman İlgilenimi” (Leisure Involvement) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle üç temel boyutta ele alınır:

• Çekicilik (Attraction): Bireyin aktiviteye karşı duyduğu haz ve ilgi düzeyi.
• Merkezilik (Centrality): Aktivitenin bireyin yaşamındaki ve kimliğindeki önemi.
• Kimlik Yansıması (Self-Expression/Aktiviteye Ait Olma): Bireyin aktivite aracılığıyla kendini ifade etme ve aktiviteye ait hissetme düzeyi.

Ölçek, bu boyutlar üzerinden bireyin serbest zaman deneyimlerinin derinliğini ve kalıcılığını nicel olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

SZİÖ Türkçe formunun geçerlik çalışması kapsamında, yapı geçerliğini belirlemek amacıyla doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. 2018 yılında yayımlanan çalışmada, Türkçe formun orijinal ölçek yapısıyla uyumlu olduğu ve beklenen faktör yapısını koruduğu rapor edilmiştir.

Kapsam geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerlik çalışmaları da ek olarak destekleyici nitelikte kullanılmış olup, ölçek maddelerinin serbest zaman ilgilenimi yapısını yeterli düzeyde temsil ettiğini kanıtlayan istatistiksel sonuçlar elde edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin kavramsal yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamalarıyla yürütülmüştür. Gürbüz ve ark. (2018) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısının yüksek olduğu ve kabul edilebilir sınırların üzerinde değerler gösterdiği tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü işaret etmektedir.

Ayrıca, alt boyutlara ilişkin Cronbach Alfa değerlerinin de yüksek olması, ölçeğin hem genel olarak hem de spesifik boyutlarda kararlı ve güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir. Ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar verme yeteneği, psikometrik açıdan sağlamlığını güçlendirmektedir.

Faktör Analizi

Serbest Zaman İlgilenim Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal geçerliğini incelemek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen çok boyutlu yapısının (Çekicilik, Merkezilik, Kimlik Yansıması) Türk kültürüne uyarlama sürecinde de korunduğunu ortaya koymuştur.

Model uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) incelenmiş ve elde edilen değerlerin kabul edilebilir veya mükemmel uyum düzeyinde olduğu raporlanmıştır. Bu bulgular, ölçeğin serbest zaman ilgilenimi kavramını ölçmek için yapısal olarak geçerli olduğunu desteklemektedir.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmıştır. (Orijinal çalışmada detay belirtilmediğinden, standart psikometrik format varsayılmıştır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler, Üniversite öğrencileri ve serbest zaman aktivitesine katılan bireyler.

Age Group: Genç yetişkin ve yetişkin popülasyon (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Population Details: Çalışma, genellikle beden eğitimi ve spor bilimleri alanlarında öğrenim gören veya sportif faaliyetlere katılan örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Psikometrik geçerlik ve güvenirlik analizleri (Doğrulayıcı Faktör Analizi, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı) kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Bağlılık, Rekreasyon, Spor Psikolojisi, Yaşam Kalitesi, Serbest Zaman, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut Değil

Affiliation Email addresses: Mevcut Değil

Correspondence Address: Bülent Gürbüz ([email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe Geçerlik ve Güvenirlik çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Bülent Gürbüz) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda izin prosedürleri yazarın takdirindedir.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: serbest-zaman-ilgilenim-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Gürbüz, B., Çimen, Z., ve Aydın, İ. (2018). Serbest Zaman İlgilenim Ölçeği: Türkçe formu geçerlik ve güvenirlik çalışması. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 16(4), 256-265. doi: 10.1501/Sporm_0000000408

Serbest Zaman İlgilenim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.