Serbest Zaman Okuryazarlığı Ölçeği

Özet

Serbest Zaman Okuryazarlığı Ölçeği, 2018 yılında Sibel Arslan tarafından, özellikle yetişkin eğitimi bağlamında kullanılmak üzere geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin serbest zamanlarını bilinçli, planlı ve verimli bir şekilde kullanma becerilerini, bu zamana yönelik tutum ve davranışlarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, aracın yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşıladığını göstermiştir. Ölçek, bireylerin kişisel gelişimlerini ve yaşam kalitesini destekleyen serbest zaman aktivitelerine katılım düzeylerini ölçmek için kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Serbest zaman okuryazarlığı, yetişkin eğitimi, psikometrik ölçek geliştirme, geçerlik, güvenirlik, serbest zaman değerlendirme, yaşam kalitesi.

Yazarlar

Sibel ARSLAN

Amaç

Serbest Zaman Okuryazarlığı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin serbest zaman kavramına ilişkin bilgi düzeylerini, bu zamanı yönetme becerilerini ve serbest zaman aktivitelerine yönelik gösterdikleri farkındalık seviyelerini bilimsel yöntemlerle ölçmektir. Ölçek, serbest zamanın sadece dinlenme değil, aynı zamanda öğrenme ve kişisel zenginleşme için bir fırsat olduğu bilincini değerlendirir.

Bu araç, özellikle eğitim ve sosyal hizmet alanlarında, bireylerin serbest zaman okuryazarlığı düzeylerini belirleyerek, onların daha sağlıklı ve üretken serbest zaman alışkanlıkları geliştirmelerine yardımcı olacak eğitim programlarının tasarlanmasında temel veri sağlamayı hedefler.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, Serbest Zaman Okuryazarlığı (Leisure Literacy) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, serbest zamanın etkin kullanımını sağlayan bilişsel, duyuşsal ve davranışsal yetkinliklerin bütününü ifade eder. Bilişsel boyut, serbest zamanın faydaları ve potansiyel aktiviteler hakkındaki bilgi birikimini; duyuşsal boyut, serbest zamana karşı duyulan içsel motivasyon ve değeri; davranışsal boyut ise, serbest zamanı planlama, uygulama ve değerlendirme becerilerini kapsamaktadır.

Serbest Zaman Okuryazarlığı, bireyin toplumsal katılımını, kişisel refahını ve genel yaşam doyumunu artırma potansiyeline sahip olan, modern psikolojinin ve eğitim bilimlerinin önemli bir alt alanıdır. Ölçek, bu çok boyutlu yapıyı alt faktörler aracılığıyla kapsamlı bir şekilde incelemek üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Arslan (2018) tarafından gerçekleştirilen ölçek geliştirme çalışmasında, Serbest Zaman Okuryazarlığı Ölçeği’nin yapı geçerliği, Faktör Analizi (Açımlayıcı ve Doğrulayıcı) yöntemleri kullanılarak detaylı olarak incelenmiştir. Analiz sonuçları, ölçek maddelerinin belirlenen teorik alt boyutlara yüksek derecede yüklendiğini ve yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Ayrıca, kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla ilgili alanda uzman akademisyenlerin görüşlerine başvurulmuş, maddelerin serbest zaman okuryazarlığı kavramının tüm önemli yönlerini kapsayıp kapsamadığı titizlikle değerlendirilmiştir. Bu süreçler, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı doğru ve eksiksiz bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları hesaplanarak belirlenmiştir. Geliştirme çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı, ölçeğin genelinde yüksek bulunmuştur (Genellikle .80 ve üzeri değerler rapor edilmiştir). Bu sonuç, ölçek maddelerinin birbiriyle uyumlu olduğunu ve tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, Serbest Zaman Okuryazarlığı Ölçeği’nin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu teyit etmektedir. Ek olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği çalışmalarının da yapıldığı varsayılmaktadır, bu da ölçeğin tekrarlanan uygulamalarda benzer sonuçlar verdiğini gösterir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde ilk olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin çok boyutlu yapısı ortaya çıkarılmıştır. AFA, Serbest Zaman Okuryazarlığı’nın farklı yönlerini temsil eden alt faktörlerin belirlenmesini sağlamıştır. Bu faktörler, bireyin serbest zaman yönetimi, farkındalığı ve katılım motivasyonu gibi boyutları içermektedir.

AFA sonrasında, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanarak elde edilen faktör yapısının teorik modelle ne kadar uyumlu olduğu test edilmiştir. DFA sonuçları, kabul edilebilir uyum indeksleri (örneğin, Ki-kare/serbestlik derecesi oranı, RMSEA, CFI) sunarak ölçeğin çok faktörlü yapısının psikometrik olarak sağlam olduğunu doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Biçim: Genellikle 5’li veya 6’lı Likert ölçeği formatında derecelendirilmiştir.

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Yetişkinler

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri bireyler (Yetişkin Eğitimi katılımcıları).

Örneklem Detayları: Türkiye’deki yetişkin bireylerden oluşan bir örneklem üzerinde geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan bir envanterdir.

Anahtar Kelimeler

Serbest zaman, okuryazarlık, psikometri, ölçek geliştirme, Sibel Arslan, yetişkinlik, kişisel gelişim.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı kurum adresi (Detaylar orijinal makalede mevcuttur).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir yayın kapsamında (Arslan, 2018) geliştirilmiştir. Ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanım için genellikle izin alınması gereklidir. Kullanım şartları ve izinler için sorumlu yazar Sibel Arslan ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Test Yılı: 2018

Ücret: Kullanım şartlarına bağlı olarak değişir.

Ölçeğin orijinal PDF makalesine buradan ulaşılabilir: inesjournal.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası ayrıca burada mevcuttur: serbest-zaman-okuryazarligi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Arslan, S. (2018). Yetişkin Eğitimi Bağlamında Serbest Zaman Okuryazarlığı Ölçeği geliştirme: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 5 (14), 101-116.

Serbest Zaman Okuryazarlığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri, telif hakkı veya gizlilik anlaşmaları nedeniyle bu platformda yayımlanmamaktadır.

Ölçek maddelerine erişim sağlamak için lütfen sorumlu yazar Sibel Arslan ile iletişime geçiniz veya referans gösterilen orijinal akademik makaleye başvurunuz. Orijinal makale, ölçeğin tam yapısını ve maddelerini içermektedir.