Serbest Zaman Kolaylaştırıcıları Ölçeği

Özet

Bu akademik giriş, Gürbüz, Öncü ve Emir (2015) tarafından Serbest Zaman Kolaylaştırıcıları Ölçeği‘nin Türkçeye uyarlama çalışmasını detaylandırmaktadır. Ölçek, bireylerin serbest zaman aktivitelerine katılımını kolaylaştıran faktörleri ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Orijinal 27 maddelik yapı yerine, yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları neticesinde 16 madde ve üç alt boyuttan oluşan bir formun Türk kültürü için geçerli ve güvenilir olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Serbest Zaman, Kolaylaştırıcılar, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Rekreasyon.

Yazarlar

Bülent Gürbüz, Engin Öncü, Ece Emir.

Amaç

Serbest Zaman Kolaylaştırıcıları Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin serbest zaman faaliyetlerine katılımını destekleyen veya artıran çeşitli faktörleri sistematik olarak değerlendirmektir. Bu faktörler, bireylerin serbest zaman engellerini aşmalarına yardımcı olan mekanizmalar olarak kavramsallaştırılmıştır.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması (2015), orijinal aracın psikometrik özelliklerinin Türk örnekleminde kültürel ve dilbilimsel açıdan uygunluğunu ve istatistiksel olarak sağlamlığını test etmeyi hedeflemiştir. Bu sayede, Türk akademik çevrelerinde serbest zaman araştırmalarında standart bir ölçüm aracı sağlanmıştır.

Yapı

Serbest Zaman Kolaylaştırıcıları Ölçeği, bireylerin serbest zaman aktivitelerine katılımını engelleyen faktörlerin etkisini azaltan veya ortadan kaldıran üç temel kolaylaştırıcı yapıyı ölçmektedir. Ölçeğin Türk versiyonu 16 madde ve üç temel faktörden oluşmaktadır:

• Kişisel Kolaylaştırıcılar: Bireyin içsel motivasyonu, yeterlilik algısı, becerileri ve tutumları gibi kişisel özelliklerle ilgili kolaylaştırıcı unsurlardır.
• Kişilerarası Kolaylaştırıcılar: Aile, arkadaşlar, akranlar veya sosyal çevre tarafından sağlanan destek, teşvik ve ortak katılım gibi sosyal etkileşimlerden kaynaklanan kolaylaştırıcı mekanizmalardır.
• Yapısal Kolaylaştırıcılar: Tesislerin mevcudiyeti, aktivitelere erişim kolaylığı, zaman, mali kaynaklar ve ulaşım gibi çevresel ve organizasyonel koşullarla ilgili kolaylaştırıcı unsurlardır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliği, uyarlama çalışmasında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak titizlikle incelenmiştir. Analizlerin başlangıcında, ölçeğin orijinalinde bulunan 27 maddelik ve üç faktörlü yapının Türk örneklemine uygun olmadığı tespit edilmiştir.

Yapılan revizyonlar ve madde eleme süreçleri sonucunda, 16 maddeden oluşan ve üç faktörlü yapıyı koruyan yeni bir modelin kuramsal beklentilere ve istatistiksel uyum indekslerine (örneğin Ki-kare/serbestlik derecesi, RMSEA, CFI) uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Bu sonuç, 16 maddelik nihai formun Türk kültürüne özgü serbest zaman kolaylaştırıcılarını başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı ile değerlendirilmiştir. Çalışmada, ölçeğin alt boyutları için hesaplanan Alpha katsayılarının 0.66 ile 0.79 arasında değiştiği bildirilmiştir. Bu değerler, alt ölçekler için kabul edilebilir psikometrik sınırlar içerisindedir.

Toplam ölçek için hesaplanan Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı ise 0.86 olarak bulunmuştur. Bu yüksek değer, ölçeğin genel olarak son derece tutarlı ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal uygunluğunu test etmek amacıyla, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçek geliştirme ve uyarlama çalışmalarında teorik yapıların ampirik verilerle ne ölçüde örtüştüğünü belirlemek için kritik bir adımdır.

Analizler, orijinal 27 maddelik yapının reddedilmesine yol açmış, ancak 16 maddelik revize edilmiş yapının üç boyutlu (Kişisel, Kişilerarası, Yapısal) modelinin istatistiksel olarak anlamlı ve kuramsal açıdan sağlam olduğunu doğrulamıştır. Bu revizyon, ölçeğin Türk kültüründeki serbest zaman kolaylaştırıcılarını daha temiz ve ekonomik bir şekilde ölçmesini sağlamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir; ancak psikometrik uyarlama çalışmalarında genellikle Likert tipi ölçekleme kullanılır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler/Genç Yetişkinler

Age Group: Belirtilmemiştir.

Population Details: Çalışma, Türkiye’de gerçekleştirilen 3. Rekreasyon Araştırmaları Kongresi’nde sunulmuştur.

Test Methodology: DFA ve iç tutarlılık katsayısı hesaplamaları.

Anahtar Kelimeler

Rekreasyon, Kişisel Kolaylaştırıcılar, Kişilerarası Kolaylaştırıcılar, Yapısal Kolaylaştırıcılar, Boş Zaman, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2015 yılında Gürbüz, Öncü ve Emir tarafından Türkçeye uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Bülent Gürbüz ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ücret bilgisi belirtilmemiştir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: serbest-zaman-kolaylastiricilari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Gürbüz, B., Öncü, E. ve Emir, E. (2015). Serbest Zaman Kolaylaştırıcıları Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. 3. Rekreasyon Araştırmaları Kongresi’nde sunulan bildiri, 5-7 Kasım 2015, Eskişehir, Türkiye.

Serbest Zaman Kolaylaştırıcıları Ölçeği Maddeleri

Ölçek 16 madde ve üç faktörden oluşmaktadır:

• Kişisel Kolaylaştırıcılar
• Kişilerarası Kolaylaştırıcılar
• Yapısal Kolaylaştırıcılar