Sayısal Yetkinlik Ölçeği

Özet

Sayısal Yetkinlik Ölçeği, üniversite öğrencilerinin sayısal teknolojilere yönelik yetkinlik düzeylerini, farkındalıklarını ve motivasyonlarını ölçmek amacıyla 2010 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, dört temel alt boyuttan oluşmakta olup, toplamda 45 madde içermektedir. Bu alt boyutlar; Farkındalık, Motivasyon, Teknik Erişim ve Yetkinlik olarak adlandırılmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür.

Ölçek, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldığını belirlemek üzere 7’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır. Yapılan çalışmalar, ölçeğin üniversite öğrencileri bağlamında sayısal yetkinliği ölçmek için güçlü yapısal geçerliğe ve yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Sayısal Yetkinlik, Dijital Okuryazarlık, Üniversite Öğrencileri, Faktör Analizi, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Sayısal Yetkinlik, Motivasyon.

Yazarlar

Buket Akkoyunlu, M. Yasin Soylu, Meral Çağlar

Amaç

Sayısal Yetkinlik Ölçeği‘nin temel amacı, yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin sayısal teknolojileri kullanma, anlama ve bunlara erişim sağlama konusundaki genel yetkinlik düzeylerini ölçmektir. Bu amaçla, ölçek, öğrencilerin girişimcilik ve teknoloji kullanımı gibi kritik alanlardaki yeterliliklerini değerlendirmeye odaklanmıştır.

Ölçek, özellikle eğitim araştırmacıları ve politika yapıcılar için öğrencilerin sayısal yetkinliklerindeki güçlü ve zayıf yönleri belirlemede kritik bir rol oynamaktadır. Elde edilen veriler, eğitim programlarının ve müfredatın sayısal çağın gerekliliklerine uygun olarak yeniden düzenlenmesine olanak tanımaktadır.

Yapı

Ölçek, üniversite öğrencilerinin sayısal yetkinliğini dört farklı ancak birbiriyle ilişkili boyutta ele alan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu boyutlar, bireyin teknolojiye karşı tutumunu, erişim imkanlarını ve pratik becerilerini kapsamaktadır.

• Farkındalık: Sayısal teknolojilerin önemini ve kariyer başarısı için gerekliliğini anlama düzeyini ölçer (9 madde).
• Motivasyon: Bireyin sayısal teknolojileri kullanma ve bu alanda kendini geliştirme konusundaki inancını ve istekliliğini ölçer (10 madde).
• Teknik Erişim: Yeni teknolojilere duyulan ilgiyi, onları deneme ve kullanma hevesini ve teknik erişim kolaylığını ölçer (10 madde).
• Yetkinlik: Bireyin web kaynaklarını değerlendirme ve sayısal görevleri yerine getirme gibi pratik becerilerini ölçer (16 madde).

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları iki ana başlık altında toplanmıştır: kapsam geçerliği ve yapı geçerliği. Kapsam geçerliği için, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiğini belirlemek amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuş ve uzman kanılarının yeterli olduğu sonucuna varılmıştır. Bu süreç, ölçme aracının hedeflenen amaca hizmet ettiğini göstermiştir.

Ölçeğin yapı geçerliği ise, ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutlarını empirik olarak doğrulamak amacıyla Faktör Analizi kullanılarak incelenmiştir. Faktör Analizi sonuçları, ölçeğin dört boyutlu yapısını desteklemiş ve her bir boyutun içerdiği maddelerin uygunluğunu belirlemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayıları hesaplanarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin genel olarak yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

• Ölçeğin tamamı için Cronbach Alfa katsayısı: 0.86
• Farkındalık alt boyutu için Cronbach Alfa katsayısı: 0.94
• Motivasyon alt boyutu için Cronbach Alfa katsayısı: 0.84
• Teknik Erişim alt boyutu için Cronbach Alfa katsayısı: 0.78
• Yetkinlik alt boyutu için Cronbach Alfa katsayısı: 0.81

Tüm alt boyutların ve ölçeğin genelinin 0.70 üzerindeki Cronbach Alfa katsayıları, Sayısal Yetkinlik Ölçeği’nin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme aşamasında, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin altında yatan psikolojik yapıyı ortaya çıkarmayı hedeflemiştir. Analiz sonucunda, ölçeğin beklenen şekilde dört temel boyuttan oluştuğu belirlenmiştir.

Dört faktörlü bu yapı, toplam 45 maddenin ilgili alt boyutlara dağılımını kesinleştirmiştir. Faktör yükleri ve maddelerin alt boyutlara dağılımı, ölçeğin teorik çerçevesiyle tutarlı bir şekilde, sayısal yetkinliğin çok yönlü doğasını yansıtmaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Öz Bildirim Ölçeği)

Format: 45 maddelik, 4 alt boyutlu ölçek.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Yükseköğretim çağı (Genellikle 18-25 yaş arası)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmıştır. Puanlama aralığı “1 = hiç katılmıyorum” ile “7 = tamamen katılıyorum” arasındadır. Ortada yer alan 4 puanı ise “kararsızım” ifadesini temsil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Dijital Yetkinlik, Teknoloji Eğitimi, Öğrenci Motivasyonu, Sayısal Farkındalık, Yapı Geçerliği, Güvenilirlik, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan bilgide mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Ankara, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek 2010 yılında Akkoyunlu, Soylu ve Çağlar tarafından geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı bilgileri Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi web sayfasında mevcuttur.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: sayisal-yetkinlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Akkoyunlu, B., Soylu, M. Y., ve Çağlar, M. (2010). Üniversite öğrencileri için “Sayısal Yetkinlik Ölçeği” geliştirme çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39, 10-19.

Sayısal Yetkinlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek toplam 4 alt boyut ve 45 maddeden oluşmaktadır. Her bir alt boyuta ait örnek bir madde aşağıda sunulmuştur:

• Farkındalık (9 madde): Sayısal teknolojiler başarılı bir girişimci olmak için gerekli olan beceri ve anlayışı kazanmamızı sağlar.
• Motivasyon (10 madde): Sayısal teknolojiler yoluyla imkânsızı başarabileceğime inanıyorum.
• Teknik Erişim (10 madde): Yeni teknolojileri çok seviyorum, onu ilk deneyen ve kullananlar arasındayım.
• Yetkinlik (16 madde): Web kaynaklarını değerlendirebiliyorum.