Sanat Okuryazarlığı Ölçeği

Özet

Sanat Okuryazarlığı Ölçeği (SOÖ), bireylerin sanat alanındaki bilgi, beceri, tutum ve eleştirel düşünme düzeylerini ölçmek amacıyla İ. Yücetoker tarafından 2014 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, sanat eğitiminin çıktılarını değerlendirmek ve bireylerin sanat okuryazarlığı seviyelerini dört ana faktör altında belirlemek için tasarlanmıştır. Ölçek, geliştirme sürecinde kapsamlı geçerlik ve güvenirlik analizlerine tabi tutulmuş olup, elde edilen yüksek istatistiksel değerler, aracın psikometrik açıdan sağlam olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Sanat Okuryazarlığı, Sanat Eğitimi, Psikometrik Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik, Likert, Faktör Analizi

Yazarlar

İ. Yücetoker

Amaç

Sanat Okuryazarlığı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sanata yönelik bilgi düzeylerini, estetik algılarını, sanatsal etkinliklere katılım eğilimlerini ve sanat eserlerini yorumlama yeteneklerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, eğitim bilimleri ve sanat eğitimi alanlarında, öğrencilerin veya genel popülasyonun sanat okuryazarlığı düzeylerini tespit ederek, müfredat geliştirme ve eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesine katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

Yapı

Ölçek, kuramsal olarak Sanat Okuryazarlığı kavramını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle dört temel alt boyutta ele alınmaktadır: Sanat Bilgisi ve Anlama, Sanata Yönelik Tutum, Sanatsal Katılım ve Eleştirel Değerlendirme. Yapılan faktör analizleri sonucunda ölçeğin bu çok boyutlu yapıyı destekleyen dört faktörlü bir yapı sergilediği tespit edilmiştir. Bu faktörler, bireyin sanatı tanıma, takdir etme, sanatla aktif etkileşim kurma ve sanatsal mesajları çözme becerilerinin bütününü temsil etmektedir.

Geçerlik

Sanat Okuryazarlığı Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) ve Bartlett testi analizleri uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda KMO değeri 0,888 olarak bulunmuştur. Bu değerin 0,60’dan yüksek olması, verilerin faktör analizi için uygun olduğunu göstermektedir.

Bartlett’s Sphericity testi sonucu ise χ²=2469,328 ve p=0,000 olarak belirlenmiştir. Anlamlılık değerinin (p) 0,05’ten küçük olması, korelasyon matrisinin birim matristen anlamlı derecede farklı olduğu ve bu nedenle faktör çıkarılabileceği sonucunu desteklemektedir (Çokluk, Şekercioğlu ve Büyüköztürk, 2010). Bu bulgular, ölçeğin yapı geçerliğinin yüksek olduğunu ve faktör yapısının anlamlı olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alpha değeri üzerinden hesaplanmıştır. Ölçeğin bütün olarak güvenirlik katsayısı 0,912 gibi oldukça yüksek bir değerde belirlenmiştir. Bu sonuç, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin dört alt boyutu için ayrı ayrı güvenirlik analizleri yapılmıştır. Elde edilen faktör güvenirlik katsayıları şunlardır: Birinci faktör 0,752; İkinci faktör 0,710; Üçüncü faktör 0,780; ve Dördüncü faktör 0,737. Bayram (2004)’a göre, Cronbach Alpha değerlerinin 0,700’ün üzerinde olması yeterli güvenirlik düzeyi olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda, Sanat Okuryazarlığı Ölçeği’nin hem genel yapısının hem de alt boyutlarının yüksek düzeyde güvenilir olduğu tespit edilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde kullanılan temel analiz yöntemi Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) olmuştur. KMO ve Bartlett testlerinin uygun sonuçlarının ardından yapılan analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya koymuştur. Ölçek, dört ayrı faktör altında toplanan maddelerden oluşmaktadır. Bu dört faktör, Sanat Okuryazarlığı kavramının farklı yönlerini temsil ederek, yapısal bütünlüğünü sağlamaktadır. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, maddelerin ilgili oldukları alt boyutları yüksek oranda temsil ettiğini göstermiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme, Öz Bildirim Ölçeği

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme. (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a kadar)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri / Yetişkinler

Yaş Grubu: 18+

Popülasyon Detayları: Sanat eğitimi alan veya genel eğitim içindeki bireylerin sanat okuryazarlığı düzeylerini ölçmeye odaklanmıştır.

Test Metodolojisi: Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve iç tutarlılık (Cronbach Alpha) analizi kullanılarak geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sanat, Sanat Bilgisi, Cronbach Alpha, Ölçek Geliştirme, Yapı Geçerliği, Faktör Yükü, KMO

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı kuruma ait akademik adresler geçerlidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, İ. Yücetoker tarafından 2014 yılında geliştirilmiş ve yayınlanmıştır. Kullanım izinleri için orijinal makale yazarı ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçek, akademik araştırmalarda referans gösterilerek kullanılabilir.

Ölçeğin orijinal makale linki: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: sanat-okuryazarligi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Yücetoker, İ. (2014). Sanat Okuryazarlığı Ölçeğinin hazırlanması ve geliştirilmesi. Sanat Eğitimi Dergisi, 2(1), 112-126.
• Bayram, N. (2004). Sosyal bilimlerde SPSS ile veri analizi. Ezgi Kitabevi.
• Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. ve Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi.

Sanat Okuryazarlığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Orijinal kaynakta ölçek maddeleri sağlanmadığından, bu bölüm boş bırakılmıştır.)

Ölçek maddeleri, kaynak makalenin tam metninde yer almaktadır.