Sanat İlgisi Ölçeği

Özet

Sanat İlgisi Ölçeği (SİÖ), öğretmen adaylarının sanata yönelik ilgi düzeylerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmek amacıyla Orhan Taşkesen tarafından 2014 yılında geliştirilmiş öz-bildirim tipi bir ölçme aracıdır. Ölçek, bireyin sanata olan ilgisini hem içsel, bilişsel ve duygusal (Duygu-Düşünce Boyutu) hem de dışsal ve gözlemlenebilir (Davranış Boyutu) olmak üzere iki temel boyutta ölçmektedir. Toplam 20 maddeden oluşan bu ölçek, yüksek iç tutarlılık ve güçlü yapısal geçerlik kanıtları sunarak psikometrik açıdan sağlam bir araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Sanat ilgisi, Psikometrik ölçek geliştirme, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Öğretmen adayları, Duygu-Düşünce Boyutu, Davranış Boyutu, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Orhan Taşkesen

Amaç

Sanat İlgisi Ölçeği’nin temel amacı, öğretmen adaylarının sanata yönelik ilgi düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Geliştirme çalışması, aynı zamanda öğretmen adaylarının kişilik tipleri ile sanata olan ilgileri arasındaki ilişkiyi de belirlemeyi hedeflemiştir.

Bu ölçek, bireylerin sanatsal faaliyetlere ne kadar değer verdiğini, bu faaliyetleri ne sıklıkta takip ettiğini ve sanatsal konular hakkında ne kadar düşündüğünü belirleyerek eğitim psikolojisi ve sanat eğitimi alanındaki araştırmalara katkı sağlamak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle öğretmenlik mesleği gibi yaratıcılığın ve kültürel farkındalığın önemli olduğu alanlarda adayların sanata olan eğilimlerini saptamak için önemlidir.

Yapı

Sanat İlgisi Ölçeği, sanata olan ilgiyi ölçmek üzere iki ana boyuttan oluşan psikolojik bir yapı ölçmektedir. Bu iki faktörlü yapı, bireyin sanata olan ilgisinin hem içsel hem de dışsal bileşenlerini temsil eder.

Yapının ilk boyutu olan Duygu-Düşünce Boyutu, bireyin sanata yönelik bilişsel değerlendirmelerini, duygusal tepkilerini ve sanata dair içsel inançlarını içerir. İkinci boyut olan Davranış Boyutu ise, bireyin sanatsal faaliyetlere aktif katılımını, sanatsal etkinlikleri takip etme sıklığını ve sanata yönelik gözlemlenebilir eylemlerini kapsamaktadır. Her iki boyut da 10’ar maddeden oluşmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, bir dizi istatistiksel test ve özellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA, önerilen iki faktörlü modelin gözlemlenen veri ile uyumunu değerlendirmiştir.

Yapılan analizler sonucunda, Ki-kare değeri (χ² = 570.29, N=171, sd= 168) ve χ²/sd oranının (3.39) kabul edilebilir düzeyde anlamlı olduğu gözlemlenmiştir (p=0.00). Ölçeğin uyum iyiliğini değerlendirmek için çeşitli uyum indeksleri incelenmiştir. Bu indeksler, modelin makul düzeyde uyum gösterdiğini ortaya koymuştur.

İncelenen uyum indeksleri ve elde edilen değerler şunlardır:

• Yaklaşık Hataların Ortalama Karekökü (RMSEA): .052 (Kabul Kriteri: < .05’e yakın)
• Uyum İyiliği (Goodness of Fit İndeks – GFI): .90 (Kabul Kriteri: > .90)
• Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (Comparative Fit İndeks – CFI): .90 (Kabul Kriteri: > .90)
• Düzeltilmiş Uyum İndeksi (Adjusted Goodness of Fit İndeks – AGFI): .89 (Kabul Kriteri: > .90’a yakın)
• Normlaştırılmış Uyum İndeksi (Normed Fit İndeks – NFI): .89 (Kabul Kriteri: > .90’a yakın)
• Normlaştırılmamış Uyum İndeksi (NonNormed Fit İndeks – NNFI): .90 (Kabul Kriteri: > .90)
• Standardize Edilmiş Hataların Ortalama Karekökü (Standardized Root-Mean-Square Residual – SRMR): .048 (Kabul Kriteri: < .05)

Bu değerler ışığında (özellikle SRMR, GFI, CFI ve NNFI değerlerinin sınırda veya kabul edilebilir düzeyde olması), önerilen iki faktörlü modelin gözlenen veriyi temsil etme konusunda makul bir uyum sergilediği sonucuna varılmıştır.

Güvenirlik

Sanat İlgisi Ölçeği’nin güvenirliği, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Ölçek, Duygu-Düşünce ve Davranış olmak üzere iki alt boyuttan oluşmaktadır. Her bir alt boyutta 10 madde bulunmaktadır.

Güvenilirlik çalışmaları neticesinde, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa katsayısı .84 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, psikometrik standartlara göre ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir ve tutarlı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme aşamasında yapılan geçerlik testleri, 20 maddelik yapının iki temel faktör altında toplandığını göstermiştir. Bu faktörler, ölçeğin yapısal temelini oluşturur ve sanata olan ilginin farklı yönlerini temsil eder.

Faktör yapısı ve madde dağılımı aşağıdaki gibidir:

• 1. Faktör: Duygu-Düşünce Boyutu (10 Madde): Bu faktör, 1, 3, 5, 6, 9, 11, 13, 14, 16, 17 numaralı maddelerden oluşmaktadır ve bireyin sanatla ilgili içsel tutumlarını ve bilişsel değerlendirmelerini yansıtır.
• 2. Faktör: Davranış Boyutu (10 Madde): Bu faktör, 2, 4, 7, 8, 10, 12, 15, 18, 19, 20 numaralı maddelerden oluşmaktadır ve bireyin sanatsal faaliyetlere yönelik pratik eylemlerini ve katılımını ölçer.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, bu iki faktörlü yapının teorik modelle uyumlu olduğunu ve verilerle makul düzeyde örtüştüğünü desteklemiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Öz-bildirim ölçeği)

Format: 20 maddelik, 5’li Likert ölçeği formatında.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri (Öğretmen adayları).

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle üniversite çağı).

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması, öğretmen adayları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, her bir maddeye yönelik kişisel görüşlerini 1 (Kesinlikle Katılmıyorum) ile 5 (Kesinlikle Katılıyorum) arasında derecelendirir. Ölçekte bazı maddeler ters puanlanmaktadır (3, 5, 9, 13, 16). Yüksek puan, sanata olan ilginin yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Sanat eğitimi, Sanatsal ilgi, Psikometri, Faktör yapısı, İç tutarlılık, Öğretmenlik mesleği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Orhan Taşkesen (Erzincan Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2014 yılında Orhan Taşkesen tarafından geliştirilmiştir. Kullanım izinleri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Makalenin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• sanat-ilgisi-olcegi-toad.pdf
• sanat-ilgisi-olcegi-toad.pdf

Makalenin yayınlandığı akademik dergi sayısına bu linkten ulaşılabilir: academicjournals.org

Kaynaklar

Orhan, T. (2014). Developing interest in art scale and determining the relation between personality type of teacher candidates and their interest in art. Educational Research and Reviews, 9(8), 216-226. doi:10.5897/ERR2014.1741

Hu, L., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55.

Sümer, N. (2000). Yapısal eşitlik modelleri: Temel kavramlar ve örnek uygulamalar. Türk Psikoloji Yazıları, 3(6), 49-74.

Sanat İlgisi Ölçeği Maddeleri

Ölçeklendirme: 1=Kesinlikle Katılmıyorum – 5=Kesinlikle Katılıyorum

1. Sanatla ilgili olduğunu düşündüğüm bir afiş gördüğümde durup bakarım
2. Gazetelerin kültür ve sanat sayfalarını okurum.
3. Arkadaşlarımla sanat üzerine sohbet etmekten zevk almam ®
4. Sanatın bir dalıyla amatörce uğraşırım.
5. Resim sergileri ilgimi çekmez. ®
6. Müzik albümlerinin içerisinde müzisyen bilgilerini okurum.
7. Konserlerde enstrümanlarla ilgili bilgilendirmeleri dikkate alırım.
8. Sanatla uğraşan bireylerin daha yaratıcı olduğunu düşünürüm.
9. Gazetelerin kitap tanıtım eklerini okumayı sevmem. ®
10. Ailemdeki bireylerle sanat olayları üzerine konuşur, tartışırız.
11. Harçlığımdan sanatsal faaliyetler için para ayırmam gerektiğini düşünürüm.
12. Güzel bir fotoğraf gördüğümde fotoğrafa ilişkin bilgi alma isteği duyarım.
13. İnternette sanatsal olayları takip etmekten hoşlanmam. ®
14. Sanatın bireyin gelişimi için gerekli olduğunu düşünürüm.
15. Televizyonda sanata ilişkin bir haber kulağıma geldiğinde dönüp bakarım.
16. Müzik albümü almaktan hoşlanmam ®
17. Sanatsal faaliyetlerle ilgili olumlu düşüncelere sahibim.
18. Bir konserde eserle ilgili bilgilendirmeleri dikkate alırım.
19. İnternetten sanatçıları ve yapıtlarını araştırmayı severim.
20. Sergilere bilgi ve deneyimi olabileceğini düşündüğüm bir arkadaşımla giderim.